Rætt við Rannveigu Ernudóttur sem starfar við að móta starfsemi Höfðaborgar í Stykkishólmi

Það er alltaf gaman að spjalla við fólk sem starfar af ástríðu og ekki er síðra ef viðkomandi ber líka virðingu fyrir fólki. Rannveig Ernudóttir hefur báða þessa kosti til að bera, en hún er nýtekin við starfi forstöðukonu öldrunarþjónustunnar í Stykkishólmi. Hún hefur ákveðnar skoðanir og sterka framtíðarsýn, en er líka til í að hlusta á skoðanir annarra.

Fluttu í Stykkishólm

Við ákveðum að spara bílferðina og „hittumst“ á Messenger. Það skín líka í gegn að Rannveigu er umhugað um umhverfið. Hún er nýflutt úr Reykjavík í Stykkishólm ásamt fjölskyldu sinni og dvölin þar hefur byrjað vel. Þetta var samt stór ákvörðun fyrir fjölskylduna. Rannveig er í leyfi sem varafulltrúi í borgarstjórn Reykjavíkur þar sem hún hefur starfað fyrir Pírata. Hvorki hún né eiginmaður hennar Jóhann T. Maríusson hafa reynslu af því að búa úti á landi fyrir utan að Rannveig átti afa og ömmu í Súðavík sem hún dvaldi eitthvað hjá sem barn og bjó síðar í stuttan tíma í Hveragerði.

Frí frá stjórnmálunum

„Jú, ég er í leyfi sem varafulltrúi í borgarstjórn,“ segir hún. „Ég var reyndar fyrsti varamaður á liðnu kjörtímabili, en þegar við fórum í prófkjör síðast lenti ég miklu neðar en væntingar stóðu til sem kom mörgum á óvart. En ég varð samt áfram varaborgarfulltrúi og málin þróuðust þannig að ég var farin að vinna sem framkvæmdastýra fyrir borgarstjórnarflokkinn líka. Ég leysti á sama tíma af sem forstöðukona í félagsmiðstöð uppi í Árbæ, en samt vantaði aðeins upp á til þess að þetta dygði mér tekjulega séð.“

Á krossgötum

Rannveig segist hafa staðið á krossgötum eftir umrætt prófkjör og velti fyrir sér hvernig henni hentaði vettvangur stjórnmálanna. Hún býr að góðri menntun til starfa í félagsgeiranum og er t.d. með BA gráðu bæði í guðfræði og tómstunda- og félagsmálafræði. Hún starfaði sem virkniþjálfi hjá Reykjavíkurborg á árunum 2014-2018, var tómstunda- og félagsmálafræðingur á Hrafnistu og hafði umsjón með félagsstarfi fullorðinna þar. Hún sat einnig í stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna Reykjavíkurborgar í fjögur ár svo það er margvísleg reynsla að baki. „En ég fann með árunum að ég naut mín betur sem stjórnandi með skipulags- og þróunarmál á minni hendi, frekar en í beinni pólitík,“ segir hún. „Enda hafði mér hálfpartinn verið ýtt út í hana á sínum tíma.“

Einmana í stórri heild

Á núverandi kjörtímabili nýtti Rannveig tímann til að vera með opinn huga og jákvæð þótt það hefðu vissulega verið vonbrigði að ná ekki hærra sæti í prófkjörinu. „Ég velti fyrir mér hvernig ég gæti samt nýtt mér þetta,“ segir hún. „Þetta hafði verið rosaleg vinna tímabilið á undan og ég var í raun útkeyrð. Ég fór í hugsanavinnu og var opin fyrir alls konar hugmyndum. Við hjónin höfðum þá í dágóðan tíma verið orðin svolítið þreytt á að búa í Reykjavík, maður verður einmana í þessari stóru heild þótt borgin sé ekki stór. Við bjuggum líka við eina stærstu umferðargötuna og vorum mjög þreytt á menguninni sem því fylgdi.“

Stykkishólmur

Rannveig og Jóhann höfðu íhugað að kaupa sér lítið hús úti á landi og gera það upp hægt og rólega, kannski til að flytja svo þangað á efri árunum. „En svo rakst ég á auglýsinguna um forstöðumann öldrunarþjónustu í Stykkishólmi og bar undir Jóhann, og við urðum bæði mjög hrifin af hugmyndinni um að flytja þangað. Jóhann er gæða- og teymisstjóri Uglunnar hjá Háskóla Íslands og getur unnið hvar sem er. Vandinn hafði hins vegar verið að finna eitthvað fyrir mig og þarna var kannski lausnin komin.“ Þau höfðu alltaf verið hrifin af fallegu bæjarstæði Stykkishólms og höfðu líka verið svolítið úti í Flatey. „Þegar ég svo sá auglýsinguna ákvað ég að stökkva á þetta og lagði mig fram við að útbúa vandaða umsókn. Ég fór svo í tvö viðtöl og fékk svo að vita að ég hefði verið metin hæfust. Þar með var mér boðið starfið.“

Stór ákvörðun

Nú var að hrökkva eða stökkva. Málið var einfalt í Jóhanns tilviki því hann þurfti bara góða nettengingu til að geta unnið heima. En málið var flóknara hjá öðru heimilisfólki, þau eiga fjögur börn og þar af eru tvö heima. Elstur er Arnór sem býr í Danmörku og er efnaverkfræðingur. Svo kemur Huginn Þór sem er nýorðinn 23ja ára og starfar á svipuðum vettvangi og mamma sín, við félagsstarf fullorðinna í Reykjavík. En heima eru Elísabet sem er í 10. bekk og Sigurður Reginn sem er í 5. bekk. Flóknast var málið fyrir þau, enda fylgdu þessu bæði kostir og gallar. Úr varð að einblína á kostina, enda var þarna líka möguleiki á rýmra húsnæði sem ekki stæði við umferðargötu. Svo opnaðist möguleiki á að eignast hund, sem oft hafði verið beðið um en foreldrarnir ekki verið til í, búandi í blokk.

Höfðaborgin

„Okkur var ráðlagt að byrja á að leigja í Stykkishólmi,“ segir Rannveig. „En þar var ekki einfalt að fá húsnæði á leigu og það kom að því að við vorum orðin stressuð með framhaldið. Svo við tókum ákvörðun um að taka sénsinn og treysta alheiminum; að selja í Reykjavík og kaupa eign hér. Það er hús á mjög góðum stað, rétt hjá Vatnasafninu. Ég get því séð Höfðaborgina út um gluggann og vinkað íbúum og starfsfólki.“ Höfðaborgin við Bókhlöðustíg hefur sem sagt verið vinnustaður Rannveigar frá september síðastliðnum. Byggingin hýsti áður dvalarheimili aldraða og búseturéttaríbúðir, en nú hafa orðið miklar breytingar með tilkomu Systraskjóls, hjúkrunarrýmis fyrir aldraða þar sem fyrrum var Fransiskusarklaustrið. Í Höfðaborginni er hins vegar miðstöð öldrunarþjónustu Stykkishólms. Húsnæðið er þó ekki alveg tilbúið og hönnunin er í raun enn í gangi í samráði við Rannveigu, starfsfólk og íbúa.

Gagnleg fræðsluferð til Reykjavíkur

Þegar öldrunarþjónustuna ber á góma er augljóst að hún er Rannveigu hugstæð og hún sat ekki auðum höndum þær sex vikur sem bíða þurfti eftir að húsnæðið færi að nýtast. „Ég byrjaði á að heimsækja lykilfólk í samfélaginu, svo sem skólastjóra grunnskólans og leikskólans og fleiri aðila,“ segir hún. „Það var mjög gagnlegt og var kynning á mér um leið.“ Hún var kynnt fyrir tómstundafulltrúa bæjarins sem setti hana í samband við Aftanskin, félag eldri borgara á staðnum. Næsta skref var að skipuleggja ferð allra þessara aðila auk nokkurra úr starfsmannahópi Höfðaborgar til Reykjavíkur. Þar kynntu þau sér starfsemi svokallaðra Samfélagshúsa sem eru til staðar á Vitatorgi, Aflagranda 40 og í Bólstaðarhlíð 43. Ferðin heppnaðist í alla staði vel og var mjög lærdómsrík.

Hugmyndafræði samfélaghúsa

Rannveig þekkti verkefnisstjórana í öllum samfélagshúsunum og það var því auðvelt um vik að fá að skoða þau og fá fulla kynningu á starfseminni. „Í raun er verið að breyta öllum félagsmiðstöðvum borgarinnar í samfélagshús,“ segir hún. „Hugmyndafræðin þar gengur mikið út á það að brjóta niður aldurslandamærin í samfélaginu. Það gæti komið mjög vel út hér í framtíðinni þótt við einbeitum okkur að öldrunarþjónustunni. Ef þetta er bara félagsstarf en ekki félagsstarf aldraðra þá hentar það kannski fleirum. Þar má nefna yngri eldri borgara, sem hafa oft öldrunarfordóma, í raun og veru þá fyrir sjálfum sér. Eitt af því sem kemur inn á það og mér finnst með því fallegra í Samfélagshúsunum í Reykjavík er að þau eru með verkefni sem heitir Memmm Play sem eru færanlegir ungbarnaleikskólar.“

Hurðin inn

Blaðamann þyrstir í að fá að vita meira um Memmm Play og Rannveig útskýrir það með glöðu geði. Hún tekur samt skýrt fram að þjónusta Höfðaborgar snúist fyrst og fremst um öldrunarþjónustu. „Þetta er jú öldrunarmiðstöð,“ segir hún. „En ef einhvern tíma stæði til að taka aldurslandamærin burt tel ég að það muni hafa jákvæð áhrif. Það eru leikskólakennarar sem eru með Memmm Play og það er búið að búa til rými í hverju Samfélagshúsi með vönduðum og þroskandi leikföngum og aðstöðu fyrir lítil börn. Svo eru rýmin alltaf opin svo foreldrar í hverfinu sem eru í fæðingarorlofi geta hist þar. Eins geta ömmur og afar kannski hugsað sér að setjast þar niður með vinum eða vinkonum til að spjalla og gæta barnanna um leið. Leikskólakennararnir eru með samverustund einu sinni í viku til að örva þessi félagslegu samskipti. Þetta er mjög jákvætt fyrir samfélagið, ekki síst fyrir jaðarsetta hópa eins og t.d. fólk af erlendum uppruna sem á erfitt með að detta inn í samfélagið. Þarna er hurðin inn.“

Gott að hafa svigrúm

Rannveig segist vera hrifin af þeirri hugarfarsbreytingu sem felst í að horfa á félagsstarf án aldurslandamæra. En segir jafnframt að hún geri sér grein fyrir að þróunin þurfi tíma. „Ég er mjög hlynnt þessu, en það skiptir öllu máli að fólkið í kring sé það líka,“ segir hún. Það var ástæðan fyrir því að ég var til í að rífa okkur upp alla fjölskylduna og koma hingað að að ég fann fyrir svo miklum metnaði hér hjá bæjarstjórn,“ segir hún. „Ég finn að þeim þykir raunverulega vænt um þennan málaflokk og vilja gera þetta vel. Þó ég sé alger ótemja stundum og vil gera eitthvað sem þau eru ekki alveg sammála um að gangi upp í dag þá hef ég vit á að draga mig til baka. En við höldum áfram umræðunni. En það er gott að hafa svigrúm til að prófa allskonar, sumt virkar og annað ekki. En þau eru tilbúin til að gefa mér smá svigrúm sem er mjög dýrmætt.“

Systraskjól og Höfðaborg

Við ræðum um skipulag öldrunarmálanna í Hólminum. Í Systraskjóli er nýja hjúkrunar og dvalarheimilið. Þar er fólkið sem ekki getur verið áfram heima hjá sér,“ segir Rannveig. Henni finnst heitið Systraskjól vera einkar fallegt og merkingarríkt. „Höfðaborgin er svo í gamla dvalarheimilinu,“ segir hún. „Mér þykir mjög vænt um starfsfólkið mitt, þau eru svo hugmyndarík og dugleg. Svo eru þau mjög ánægð með að vinna sem teymi, þau voru meira einyrkjar áður. Nú er líka verið að aðskilja heimilisþrif annars vegar og félagslegan stuðning hins vegar.“

Kíktu í tíu

Sveitarfélög eru sem sagt að aðgreina heimilisþrif frá félagslegri þjónustu. „Ef fólk kýs að panta heimilisþrif eru til fyrirtæki sem sjá um það, en starfsfólkið annast frekar félagslega stuðninginn,“ segir Rannveig. „Það kom fram tillaga í Facebookhópnum „Málspjallið“ um það hvað ætti að kalla þetta: „Kíktu í tíu.“ Svo þjónustan heitir það. Fólk hefur þá tvo kosti í raun, annars vegar þrif eða Kíktu í tíu. Svo kom spurning sem mér fannst einstaklega skemmtileg; „getur þá starfsfólkið ekki heitið félagsverur?“ Það fannst okkur frábært. Þau eru auðvitað samt félagsliðar, en kalla sig félagsverur og vinna við Kíktu í tíu.“

*Húsnæðið sem áður var dvalarheimili aldraðra en verður nú Höfðaborg*

Húsnæðið og notkun þess

Búið er að gera teikningar af fyrirhuguðum breytingum á Höfðaborg og unnið er í samráði við þau sem þar eiga að sækja þjónustu, búa og starfa. „Ég gat þá strax bent á ýmsa þætti sem ekki voru nauðsynlegir, svo sem 12 fm skrifstofa eða 20 fm starfsmannarými,“ segir Rannveig. „Við starfsfólkið sitjum frekar inni í borðsal og erum alltaf á svæðinu. Svo finnst okkur gott að hafa sturtuaðstöðu, t.d. fyrir starfsfólkið svo sem í eldhúsi eða þá sem koma hjólandi eða gangandi til vinnu. Nú hagar þannig til að ef einhver þarf aðstoð við böðun er hún ekki á hendi félagsþjónustunnar heldur heimahjúkrunar. Verið er að skoða hvort þarna verði kannski dagdvöl í framtíðinni og það fyrirfinnst enn í gamalli reglugerð að þar sem slík þjónusta sé fyrir hendi eigi að vera baðaðstaða. En við viljum þá bara sjá að hér verði baðaðstaða sem getur nýst öllum. Svo ef til þess kæmi þá verði þetta þarna,“ segir hún.

Flæði og sveigjanleiki – rými til að framkvæma

Breytingar eru alltaf vísar og það á líka við í öldrunarmálum, þar er unnið allt öðruvísi en áður var. „Það er miklu meira flæði og sveigjanleiki,“ segir Rannveig. „Þetta er haft í huga við hönnun hússins. Við þurfum t.d. ekki formlega starfsmannaaðstöðu með tilheyrandi innréttingum. Það er mikilvægara að gera ráð fyrir sal þar sem hægt er að hafa fundi, svo sem kynningar eða fræðsluerindi, hvort sem það væri fyrir félagsstarfið, starfsfólkið eða hvort tveggja.“

Neðri hluti miðjuhúss Höfðaborgar er ætlaður fyrir öldrunarmiðstöðina. Þar verður félagsstarf, eldhús, borðsalur, félagsstarf og fleira. Svo eru viðbyggingar í sitt hvorum endanum sem í eru sextán íbúðir; svokallaðar búseturéttaríbúðir. Rannveig vill frekar kalla þær þjónustuíbúðir. „En svo er hugmyndin sú að byggja fjórar nýjar íbúðir á efri hæðinni. Við þurfum í raun talsvert pláss miðað við allt sem við viljum hafa í starfseminni og það er ekki síst starfsfólkið mitt sem er svo hugmyndaríkt,“ segir hún.

*Rannveig ásamt starfsfólki og íbúum Höfðaborgar.*

Börn og gæludýr

Þegar Rannveig starfaði að málefnum aldraðra í Reykjavík var henni meðal annars uppálagt að tæknivæða fólk og heilsuefla. Það nýtir hún sér í núverandi starfi. „En ég fann að ég hafði ekki þekkinguna til að ráðleggja fólki um réttu æfingarnar ef það átti við einhvers konar heilsubrest að stríða,“ segir hún. „Það þurfti fagfólk til og mér finnst gott ef það gæti komið af og til hingað og í raun gert starfsfólkið að einhvers konar framlengingu á sér. Það er búið að setja upp hreyfirými með æfingatækjum, léttum lóðum og slíku og við höfum farið þess á leit við íþróttafræðinginn hér og sjúkraliðana að vera í samstarfi. Hér er líka verið að búa til kyrrðarrými og leikaðstöðu fyrir börn. Það er þegar komið spilaherbergi og setustofa.“ Er hentugt að það sé leikrými fyrir krakka í félagsmiðstöðvum fyrir eldra fólk? Þessu svarar Rannveig játandi. „Þegar ég var að vinna á Hrafnistu sem umsjónarkona félagsstarfs var starfsfólk á einni deildinni einmitt að búa til slíkt rými. Ef krakkar koma með foreldrum sínum til afa, ömmu eða langforeldra, þá þarf að hafa eitthvað fyrir þau. Við vinnum í anda Eden fræðanna og bjóðum börn velkomin og gæludýr líka.“

Hjarta hússins er eldhúsið

Við mótun starfsemi eins og í Höfðaborg er mikilvægt að hafa gott og viljugt starfsfólk og Rannveig tekur fram að hún búi svo vel. „Ein í hópnum mínum er mjög flink að skreyta og fær nokkuð frjálsar hendur hjá okkur við að innrétta sem best,“ segir Rannveig brosandi. „Og starfsfólkið í eldhúsinu hefur allt verið svo duglegt og útsjónarsamt við að finna önnur húsgögn svo rýmin séu minna stofnanaleg. Starfsfólkið kemur annars vegar úr félagslegu heimaþjónustunni og svo er hópur sem var áður á spítalanum að elda. Þau eru eldhústeymið okkar. Þetta er alveg magnaður hópur, bæði afkastamikill og jákvæður. Ef þú vilt fá líf í húsið þarf það að koma frá starfsfólkinu og hjartað í húsinu er algerlega eldhúsið og borðsalurinn.“

Samstarf við Aftanskin

Félagsstarfið er í dag mestmegnis skipulagt af Aftanskini, félagi eldri borgara í Stykkishólmi og nágrenni. Þau hafa verið að gera frábæra hluti og framhaldið verður mótað í nánu samráði við þau. Starfsemi þeirra hefur verið í öðru húsnæði en planið er að þau færist í Höfðaborg. „Svo við erum í smá biðkafla núna,“ segir Rannveig. „Við erum að taka púlsinn á íbúum um hvað þeir vilja sjá og hvað þeir eru að gera til að svara spurningunni um hvort við getum byrjað á einhverju strax. Við erum t.d. með húsfundi eftir hádegið annan hvorn mánudag og fræðslu hinn mánudaginn á móti. En þótt þetta séu húsfundir mega öll koma á þá. Við erum þar að ræða allskonar, matinn og fleira.

Félagsleg virkni mikilvæg

Rannveig gengur greinilega að starfi sínu af krafti og eldmóði. „Það er svo mikilvægt að viðhalda virkni fólks,“ segir hún. „Sjá til þess að það geti búið heima og þurfi ekki fyrr en í lengstu lög að flytja inn á hjúkrunarheimili. Ég ber mjög mikla virðingu fyrir því starfi sem þar er, en við eigum að nota þau eins sparlega og hægt er svo þau hafi svigrúm til að geta haft fyrirtaksþjónustu. Forvarnarstarfið er svo mikilvægt. Við skulum líka hafa í huga að það er að fjölga mikið í eldri aldurshópnum. En líka að það að verða 67 ára þýðir ekki að maður sé að verða gamalmenni, það geta verið fjörutíu ár þarna fram undan! Það getur verið allur gangur á því hversu hraust og heilbrigt fólk er. En rannsóknir sýna hversu mikilvægt það er fyrir heilsuna að fólk sé virkt félagslega. Svo höfum við heilbrigðisþjónustuna sem tekur við ef þetta nægir ekki eða slys verða. Þetta eru mikilvægir hlekkir sem tengjast saman og vinna saman. Félagslega þjónustan getur ekki verið án heilbrigðisþjónustunnar og öfugt.“

Eyrað sem hlustaði

Talið berst að samskiptum kynslóðanna sem Rannveigu er mjög umhugað um. Hún hefur áhuga á að samtvinna krafta og horfir á hlutina með opnum huga. „Ef það eru vandræði vegna frídaga í skólakerfinu er gott að hjálpast að,“ segir hún. „Þannig má gera starfsfólki kleift að taka börnin með sér í vinnuna; það sé eitthvað fyrir þau við að vera og þau séu velkomin. Það er í raun mikilvægt með öll störf í dag að það sé sveigjanleiki sem stuðlar að betri samræmingu atvinnulífs og heimila. Við högnumst öll á því. Það hefur verið rannsakað að börn sem umgangast eldra fólk eru betur í stakk búin fyrir lífið. Þarna er hlutverk fyrir ömmu og afa og það getur haft jákvæð áhrif á námsgetu, þroska og annað. Amma og afi höfðu jú þetta hlutverk hér á árum áður; þau voru eyrað sem hafði alltaf tíma til að hlusta þegar mamma og pabbi voru alveg búin á því.“

Öldrunarhvíslari

Huginn sonur Rannveigar og Jóhanns hefur unnið svolítið með henni í öldrunarstarfi. „Hann er öldrunarhvíslari eins og ég,“ segir hún og hlær. Fyrir nokkrum árum þróuðu þau í sameiningu námskeið í tæknilæsi fyrir fullorðna. „Hann kenndi þetta í um fjögur ár og við fengum hvatningarverðlaun frá Reykjavíkurborg fyrir verkefnið sem var mjög vinsælt og skilaði góðum árangri þar til því var hætt af sparnaðarástæðum. Við sáum þetta ekki síst sem kynslóðablöndunarverkefni því þarna voru framhaldsskólanemar að leiðbeina. Við þróuðum námsefni í samráði við iðjuþjálfa og það er allt til ef hægt verður að byrja aftur.“

Góður ásetningur er málið

Fyrir utan álagið við að koma sér fyrir í nýju húsi bíður Rannveigar enn mikil vinna við að prófa hugmyndir og útfærslur á starfsemi Höfðaborgar. En henni er umhugað um að móta starfið í nánu samráði við samfélagið og sér þar fá landamæri. Í dag á hún fund með skólastjórnendum grunn- og leikskóla bæjarins og sér samstarf við þau sem einn þátt í þessu. „Ég þrífst svolítið í því að fá áskorun,“ segir hún að lokum. „Og það er ekki alltaf allt hægt og fólk er ekki alltaf á sömu blaðsíðu. Megin málið er að ásetningurinn sé góður og það er hann yfirleitt hjá öllum sem koma að þessum málum.“

*Bæjarstæðið í Stykkishólmi er afar fallegt. Ljósm. gj*

Það eru fjörutíu ár fram undan

Rætt við Rannveigu Ernudóttur sem starfar við að móta starfsemi Höfðaborgar í Stykkishólmi

Rætt við Rannveigu Ernudóttur sem starfar við að móta starfsemi Höfðaborgar í Stykkishólmi