Rætt við smiðinn og ljósmyndarann Eyjólf Matthíasson á Hrafnabjörgum

Á fallegum haustdegi síðla í október lagði blaðamaður Skessuhorns leið sína inn Hvalfjörð, nánar tiltekið að Hrafnabjörgum á Hvalfjarðarströnd. Erindið var að heimsækja Eyjólf Matthíasson sem er fjórða kynslóð ábúenda á staðnum, fæddur árið 1976. Hann er smiður en ekki bóndi og hefur brennandi áhuga á ljósmyndun sem hefur leitt hann á framandi slóðir. Það er ekki laust við að alþjóðlegt andrúmsloft læði sér inn í íslenska sveit þegar talið berst að þessu skemmtilega áhugamáli. Fastur liður í Jólablaði Skessuhorn undanfarna tvo áratugi hefur verið að ræða við áhugaljósmyndara um störf þeirra og myndir. Eyjólfur er verðugur fulltrúi þess hóps.

Fór en kom aftur
Fyrsta spurningin sem beint er til Eyjólfs er hvort hann hafi alltaf búið á Hrafnabjörgum. „Ja ég fór en svo kom ég aftur,“ segir hann og brosir. „Ég er nýkominn frá Noregi þar sem ég hef búið síðastliðin níu árin.“ Þetta vekur forvitni blaðamanns og samtalið heldur áfram. „Ég flutti til Noregs árið 2014,“ segir Eyjólfur. „Þá átti ég hús úti á Skaga sem ég seldi svo fyrir nokkrum árum. Mig langaði til að prufa eitthvað annað. Félagi minn flutti til Noregs og það vantaði fleiri smiði þar. Ég er menntaður smiður frá Fjölbrautaskólanum á Akranesi.“ Eyjólfur var í námi í FVA frá 1992 til áramótanna 1995/6 og þá var trésmíðadeild skólans í gamla íþróttahúsinu við Vesturgötu. „Ég gat klárað námið á Skaganum og var byrjaður á meistaranámi þar fyrir hrun,“ segir hann. „En það var líka það fyrsta sem þeir tóku út í hruninu svo ég náði ekki að taka nema helminginn af því. En það er alltaf nóg að gera fyrir smiði.“

Árið fjölfaldaðist
Eyjólfur ætlaði að vera að hámarki í eitt ár í Noregi, en þau urðu að lokum níu. Hann starfaði og bjó í Vinstra sem er sveitarfélag mitt á milli Oslóar og Þrándheims. „Ég skrapp nú yfirleitt nokkrum sinnum á ári heim, en vinnuveitendurnir úti voru mjög þægilegir og mér líkaði vel þarna,“ segir hann. „Ég leigði fyrst hjá vinnuveitendum mínum, en þegar ég seldi hér heima keypti ég hús úti. Svo afhenti ég það fyrir stuttu og lagði af stað heim. Mér fannst þetta bara orðið gott, níu ár eru langur tími erlendis þegar maður ætlaði bara að vera þar í eitt ár.“ Aðspurður um norskuna segir hann að það hafi verið gagnlegt að læra hana. Það sé mun auðveldara að læra tungumálið á svæðinu því þótt hann hafi átt að læra dönsku í skóla gagnaðist það nám lítið.

Barrspæta sem mætti í húsagarð í Grindavík 20. október sl. Eyjólfur náði að mynda hana nokkrum dögum seinna við Klifhóla í Þorbirni.

Ævintýri áhugamálsins
Lífið á það til að bjóða upp á ævintýri og það hefur verið tilfellið hjá Eyjólfi. Nokkrum árum áður en hann fór utan hafði hann fengið áhuga á ljósmyndun og keypt sér Canon myndavél. „Svo hefur þetta bara farið versnandi síðan,“ segir hann og hlær. Í dag á hann þrjár vélar og heldur sig ennþá við Canon. En linsurnar eru ekki síður mikilvægar, því hann tekur mikið af náttúrulífsmyndum. „Svo var það líklega árið 2017 sem ég fór til Finnlands að mynda birni og úlfa,“ segir hann. Þarna gat hann líka séð jarfa sem er dýr af marðarætt sem er á stærð við meðalhund. „En af jarfanum náði ég ekki almennilegum myndum,“ segir hann. „Ég þvældist líka mikið upp á fjallið Dovrefjell, þar gat ég komist í nánd við sauðnaut.“ Hann tók líka talsvert af fuglamyndum úti í Noregi. En aðalævintýrið varð svo í mars síðastliðnum þegar hann fór með góðum vinum til Afríku, nánar tiltekið til Kenía.

Keyrt utan með
Það var norskur félagi Eyjólfs sem hafði ásamt fleirum fjárfest í landskika í friðlandinu Maasai Mara, sem er í suðvestur hluta Kenía. „Þeir voru að byrja með nokkurs konar safari tjaldbúðir þarna og við fórum tveir með eigendunum þangað til að prufukeyra viðskiptahugmyndina,“ segir hann. „Við flugum frá Osló gegnum Katar til Kenía, en svo tók við töluverð keyrsla að friðlandinu sjálfu. Við hefðum getað flogið stærstan hluta leiðarinnar, en það var mjög gaman að keyra þetta og sjá þá meira af landinu. Þetta voru bæði malarvegir og bundið slitlag, en umferðarreglur eru eitthvað sem ég veit ekki hvort fyrirfinnast þarna. Þetta var einn plús einn vegur, en svo var bara keyrt utan með líka!“

Hvítur nashyrningur
Hvað húsakost á landi vina sinna varðar segir Eyjólfur að þeir notist eingöngu við tjöld sem reist eru á pöllum. Landið sé heldur ekki stórt, en þetta sé fyrst og fremst hugsað sem aðstaða til að geta ferðast um nágrennið. „Náttúran og ekki síður dýralífið á þessu svæði er óviðjafnanlegt. Það eru t.d. tveir hvítir nashyrningar í grennd sem eru hreinlega vaktaðir allan sólarhringinn. Við komumst nálægt þeim til að taka myndir og það var upplifun.“ Ef leitað er í smiðju Encyclopedia Britannica sést að það eru til tvær undirtegundir af hvíta nashyrningnum sem flokkaðar eru sem nyrðri og syðri. Sá fyrrnefndi er nánast útdauður og í byrjun 20. aldar reyndust aðeins vera til 25-30 einstaklingar af syðri gerðinni, en nú er fylgst vel með stofninum. Þeir verða 50-60 ára gamlir og eru í raun ljósgráir. Fullvaxið karldýr getur orðið um tveir metrar á hæð og vegið um þrjú tonn eða meira svo það hlýtur að hafa verið magnað að vera nálægt slíkri skepnu.

Serea tjaldbúðirnar sem gist var í á meðan á Afríkudvölinni stóð.

Ljón á gangi
Eyjólfur var tíu daga í Afríkuferðinni og fannst það algert lágmark. En hvernig var að gista í tjaldi í Afríku? „Það var mjög fínt,“ segir hann. Þetta var eitt fyrsta tjaldið sem eigendurnir reistu til að sjá hvernig það myndi virka að nota tjöld og það kom ágætlega út.“ Þeir ferðuðust svo um í nánast opnum Land Cruiser bíl. Hann var með topplúgu sem hægt var að taka myndir út um og hliðarnar voru opnar í sama tilgangi. En ef ljón var á svæðinu? „Jú, við sáum reyndar öll stóru kattardýrin,“ segir Eyjólfur. „Og ljónin gengu þarna framhjá líka, þetta var allt bara örfáa metra frá okkur og allt gekk vel. En ég hef svo sem séð myndir af því þegar blettatígur hoppaði upp á bíl við svona aðstæður, svo það getur vissulega gerst,“ segir hann af stakri ró.

Erfitt að velja
Var þetta ekki mikil upplifun fyrir ljósmyndara? „Jú og þetta var líka allt meira og minna nýtt fyrir mér þarna,“ svarar Eyjólfur. „Þetta var í fyrsta sinn sem ég fór út fyrir Vestur-Evrópu. Ég hafði séð megnið af þessu í dýragörðum, en þetta var bara eitthvað allt annað.“ Hann er ekki með fjölskyldu og segist alveg geta hugsað sér að gera meira af því að ferðast, vonandi sé þetta bara byrjunin á ævintýrunum. „Ég þekki orðið töluvert af norskum ljósmyndurum,“ segir hann. „Það er t.d. einn sem er með sérhannaðar ferðir fyrir ljósmyndara út um allan heim. Ég fæ reglulega boð frá honum sem freista mikið. Hann er t.d. að fara í mars næstkomandi til Indlands til að mynda snjóhlébarða og tígrisdýr. Það er hreinlega erfitt að velja.“

Myndavélar
Blaðamaður spyr Eyjólf hvort mismunandi gerðir myndavéla séu trúarbrögð meðal ljósmyndara. Því neitar hann ekki. „Ég er með Canon vélar, en ég byrjaði þar aðallega af því það var ekkert af góðum notuðum Nikon vélum til sölu þegar ég byrjaði í þessu. Og Sony merkið var ekki komið eins sterkt inn þá og það er í dag, þeir eru orðnir mjög góðir, framleiða gæðamyndavélar.“ Hann tekur hins vegar fram að linsur séu einnig höfuðatriði og að tækjabúnaður ljósmyndara geti hlaupið á háum fjárhæðum. Þar með berst talið að fuglamyndum sem hann segir að sé eitt helsta viðfangsefni ljósmyndara í náttúru Íslands. „Það er reyndar allur gangur á því hversu stóra linsu ég þarf fyrir fugla. Stundum liggur maður bara og þá þarf ekki eins mikinn aðdrátt,“ segir hann. „Ég var t.d. um síðustu helgi á Reykjanesinu, þangað kom svo mikið af flækingsfuglum með haustvindunum, m.a. barrspæta sem ég hafði ekki áður myndað.“

Suður hvítur Nashyrningur sem Eyjólfur myndaði í Olchoro-Oirouwa náttúruverndarsvæðinu í Maasai Mara sem var stutt frá tjaldbúðunum.

Peðgrípur og bláskotta
Eyjólfur hefur náð að sjá 158 tegundir fugla sem blaðamanni finnst himinhá tala. „En ég sá líka sex nýjar fuglategundir þennan eina sunnudag á Reykjanesinu,“ segir hann. „Það voru allt flækingar sem komu með vonda veðrinu dagana á undan. Þetta var í hlíðum fjallsins Þorbjarnar og það voru allnokkrir fuglaskoðarar þarna. Ég sá bláskottu en náði henni ekki á mynd. Svo var þarna peðgrípur sem er smáfugl og ég náði að mynda flekkugríp þótt hann hafi verið dálítið langt í burtu. Svo voru þarna silkitoppur og við vorum tveir sem náðum myndum af þeim.“ Það er ekki hægt annað en að hrífast af þessum svipmiklu tegundarheitum fugla og áhuga Eyjólfs á að ná af þeim mynd. En er ekki erfitt að ná góðum myndum af mjög smáum fuglum? Og hvað er linsa löng ef hún er stór? „Hún er á bilinu 50-60 cm sem er ansi þungt, þetta eru um fjögur kíló plús myndavélin,“ segir Eyjólfur. „Maður heldur ekkert lengi í einu á svona grip.“ Hann vinnur myndirnar sínar lítið. „Í rauninni eins lítið og ég mögulega get,“ segir hann. „Yfirleitt fjarlægi ég ekkert út af þeim heldur þótt það komi fyrir.“

Ljósmyndir á vegg
Næsta spurning blaðamanns er um það hvernig Eyjólfur telur gæðum mynda sinna best borgið ef hengja ætti þær upp á vegg. Hann segist helst vilja láta prenta þær á álplötur, þannig njóti þær sín best. „Ég er í ljósmyndaklúbbi úti í Noregi og við fengum að hafa útstilltar ljósmyndir í verslunarmiðstöð. Þar seldist eitthvað af myndum og það var í því formi. Ég prenta nánast allt á álplötur og er ánægður með gæðin á þeirri prentun.“ Það var einmitt úti í Noregi sem hann tók fyrst ákvörðun um að byggja upp myndavélakost sinn. „Ég keypti þá flaggskipið hjá Canon og sá hvað gæðin voru mikil,“ segir hann. „Ég legg svo sem ekkert mikið upp úr að selja myndirnar mínar, en er þó með Flickr síðu og stefni að því að koma upp heimasíðu. Það væri svo sem gott ef maður fengi eitthvað smávegis upp í ferðakostnað.“

Búskapur á undir högg að sækja
Á Hrafnabjörgum eru þrjú íbúðarhús og Eyjólfur býr sem stendur í einu þeirra ásamt foreldrum sínum. Eins og áður kom fram tilheyrir hann fjórðu kynslóð ættar sinnar á jörðinni, það voru langafi og langamma hans sem fluttu þangað rétt fyrir aldamótin 1900. Bróðir hans býr líka á Hrafnabjörgum en vinnur út í frá og það eru foreldrarnir sem eru með búskapinn. Eyjólfur segir að byggðin á Hvalfjarðarströndinni hafi breyst mikið frá því hann var barn. „Þá var búskapur á hverjum einasta bæ hérna í sveitinni,“ segir hann. „En núna er bara búið á tveimur bæjum, fyrir utan örfáar kindur á Ferstiklu. Svo er ekkert fyrr en úti á Eystra- Miðfelli þar sem eru kindur og kýr á tveimur bæjum.“

Íslensk heiti fugla geta verið ansi litrík. Hér er afrískur Liljujóki (Actophilornis africanus). Eyjólfur myndaði fuglinn við Victoríuvatn í ferð sinni til Kenya: „Vatnið er eitt af stærstu stöðuvötnum heims í fuglaskoðun og ég reyndi að ná mynd af eins mörgum fuglategundum og ég gat.“

Hvalfirðingar engir
Það hefur stundum verið nefnt að það sé einkennilegt að fólk sem býr við Hvalfjörð skuli ekki kalla sig Hvalfirðinga. „Ég er af Ströndinni,“ segir Eyjólfur. „En svo erum við Borgfirðingar sunnan Skarðsheiðar. Það var t.d. hérna leikfélag sem hét Leikfélagið sunnan Skarðsheiðar.“ Hann tók einmitt þátt í starfsemi félagsins á síðustu starfsárum þess, lék í 2-3 síðustu sýningunum. Við erum sammála um að það sé synd að leikfélagið starfi ekki. „En það er erfitt að keppa við Reykjavík,“ segir Eyjólfur. „Samfélagið hefur breyst, það er búið að selja félagsheimilið Fannahlíð sem áður þjónaði Skilmannahreppi og Hlaðir er nýtt undir Hernámssetrið. Svo aðal félagsheimilið í sveitarfélaginu núna er Miðgarður sem er staðsett rétt sunnan við Akranes, þar sem áður var innri Akraneshreppur.“

Frelsið og fríið
Eyjólfur starfar núna við ýmis smíðaverkefni ásamt Adda vini sínum og þeir eru bara tveir. „Við erum að klæða hús á Skaganum núna,“ segir Eyjólfur. „Það er fínt að vera bara tveir, það gefur ákveðið frelsi. Ef það er leiðinlegt veður eða við nennum ekki að vinna, þá er bara frí,“ segir hann glettinn. Og hvað myndir þú helst gera í frítímanum þínum ef þú hefðir ekki áhugamál eins og ljósmyndunina? „Þá lægi ég sjálfsagt bara fyrir framan sjónvarpið,“ segir Eyjólfur og hefur þar líkast til hitt naglann á höfuðið.