Jólin í sveitinni

Ég er fædd 1956 og ólst upp í sveit, í Suður-Bár við Grundarfjörð. Við vorum átta systkinin og afi og amma bjuggu með okkur þar til ég varð átta ára. Það var jeppi til á heimilinu og farin kaupstaðarferð með okkur börnin einu sinni fyrir hver jól.

Það voru ekki margir á ferli milli bæja á 7. áratugnum. Bændur voru flestir bíllausir og það var kalt að ganga eða fara á milli á dráttarvélum í kuldanum svo að fáir komu við. Eitthvað þurfti að gera til að hafa ofan af fyrir börnunum og þá var til siðs að þau héldu skrá yfir þá sem komu í heimsókn á jólaföstunni og voru þeir gerðir að fulltrúa þeirra jólasveina sem komu til bæja, hver af öðrum. Klæddir til útiveru í frosti og strekkingi desembermánaðar voru þeir ekki ósvipaðir lýsingum Jóhannesar úr Kötlum á jólasveinunum 13, sem við njótum í vísum hans enn þann dag í dag.

Þessi leikur lagðist af þegar við byrjuðum í skóla en ef til vill héldu yngri systkinin honum áfram. Í barnaskólanum var siður að gera jólakort til bekkjarfélaganna og kennaranna okkar. Þeim var stungið í póstkassa sem voru þaktir jólapappír eða málaðir með bómull og öðru skrauti. Kortin voru heimagerð, teiknuð og lituð og stráð glimmer. Þau börn sem voru leikin að teikna voru sett í að teikna fallega jólamynd á töfluna. Á litlu jólunum fórum við með lítið kerti og smákökur í skólann og áttum huggulega jólastund með kennaranum okkar. Á eftir dönsuðu nemendur úr öllum bekkjum í kringum jólatréð í skólanum.

Jólakort til vina og ættingja voru skylda og bunki fyrra árs dreginn fram til að senda kort til baka. Flestir fengu hefðbundna jólakveðju, gleðileg jól, gott og farsælt komandi ár með þökkum fyrir það liðna. Gamall ömmufrændi minn sendi alltaf langt bréf um árið í sveitinni þeirra pabba með jólakortinu sem sló svolítið á söknuðinn frá æskuslóðunum. Sumir fengu stutta fréttaklausu og uppfærslu á barnaskaranum sem þá var á mörgum heimilum. Vinafólk foreldra minna skrifuðu alltaf undir sín kort, Magga, Einar og börnin fimm, svo sex og sjö, og við gerðum eins og enduðum í sjö meðan ég var heima. Ég er nú nokkuð viss um að því áttunda var bætt við þegar örverpið hann Marteinn bróðir fæddist eftir átta ára hlé. Það árið var yndislegt að koma heim í jólafrí frá Laugarvatni og heilsa litlum bróður.

Húsið var allt þrifið hátt og lágt og skreytt á Þorláksmessu. Smáskraut var sett yfir veggmyndir af ættingjum, sérstaklega hjá afa og ömmu, pappírsskrautlengjur í loftin og pappírsplískúlur utan um rússnesku perurnar sem voru ansi lengi staðalbúnaður í uppbyggingu sjötta áratugarins. Svo var stofunni læst og aðeins fullorðnir fengu að fara þar inn til að undirbúa jólin. Aðfangadagurinn var alltaf eins. Skipt var á rúmunum fyrir hádegi, grjónagrautur með rúsínum í hádegismat, og mjaltir aðeins fyrr en venjulega. Eftir kvöldmatinn var vaskað upp og gengið vel frá áður en stofan var loksins opnuð og við börnin fengum að líta dýrðina. Og hvílík dýrð! Um tíu leytið var boðið upp á kakó og eitthvað jólabakkelsi og spjallað saman. Svo var bara farið í rúmið enda lokkuðu bækurnar sem komu úr jólapökkunum, það sinnið.

Jólagjafir á mínu heimili voru ekki dýrar á okkar tíma mælikvarða. Flestir voru að byggja hús fyrir fjölskylduna, afar og ömmur voru tekjulítil enda orðin öldruð, (60-70 ára) og áttu flest mörg barnabörn. Bækur voru algjört skilyrði, helst 2-3 um hver jól. Svo var lesið fram á jólanóttina og síðan gengu bækurnar á milli systkinanna og allt lesið, smábarnabækurnar líka.

Systkini foreldra minna voru með börn á svipuðum aldri og voru jólaboð til skiptis hjá þeim á meðan við vorum lítil, þar til við mættum til þeirra elstu í fermingarveislurnar sem voru oftast fleiri en ein hvert vor. Í jólaboðum vorum við stelpurnar klæddar í fínustu kjóla með slaufur í hárinu og strákarnir í herrabuxur og skyrtu með bindi eða slaufu. Fallega skreyttar tertur og brauðtertur og kakó með rjóma var textinn og öll börnin mynduð í hópum, systkini, frænkur og frændur og afi og amma með á sumum myndunum.

Jólasiðirnir hafa breyst nokkuð hjá minni fjölskyldu. Venjur æskuheimilisins héldu nokkuð lengi eða þar til börnin fóru að heiman. Áður voru bakaðar margar smákökusortir, tertur og lagkökur en nú hefur það minnkað og bakkelsið keypt eftir hendinni. Ennþá kemur fjölskyldan þó saman og sker út laufabrauð og nýtur samvista dagstund í desember. Jólastjarna í glugga á aðventunni var eitt það fyrsta sem við hjónin settum upp í okkar búskap meðan við bjuggum hjá afa mínum. Við skreytum fremur lítið núorðið og ljósaseríur hafa tekið við að mynda ljúfa jólatilfinningu, úti og inni.

Það er gott að geta farið út á meðal fólks og taka þátt í jólasiðum sem samfélagið hefur komið sér upp. Ljósin eru tendruð á jólatrénu á fyrsta sunnudegi í aðventu og kvenfélagið hefur verið með fjáröflun þann dag lengur og ég man. Svo er aðventukvöld kirkjunnar um miðjan desember, messur um jólin og aftansöngur á gamlársdag.

Ég er nú komin á sama aldur og afi minn og amma þegar ég var stelpa í Bár og tók upp gjafirnar mínar, bækur, vettlinga eða sokka og nammipoka en ég er ekki eins gömul og mér fannst þau vera þá.

Gleðileg jól og farsælt nýtt ár,

Sunna Njálsdóttir

Grundarfirði

Kveðjur úr héraði – Jólakveðja úr Grundarfirði

Jólin í sveitinni

Jólin í sveitinni