Spjallað við Ólaf Pál Gunnarsson um endurgerð gamalla húsa

Skagamaðurinn og útvarpsmaðurinn Ólafur Páll Gunnarsson hlaut í lok október á þessu ári umhverfisverðlaun Akraneskaupstaðar í flokknum Endurgerð gamalla húsa. Húsið hans, Sunnuhvoll við Skólabraut 33, var valið og segir í umsögn að það sé einstaklega vel og fallega uppgert gamalt hús á áberandi stað í miðbænum við Akratorg. Framtak þar sem hugsunin um að gera gömul hús upp í upprunalegt horf er til fyrirmyndar og mikil virðing borin fyrir húsinu og umhverfi þess. Blaðamaður Skessuhorns fór nýverið í heimsókn til Óla Páls, eins og vinir hans kalla hann, í þetta fallega nýuppgerða hús og ræddi við hann um húsið og endurgerð þess, um gamla Landsbankahúsið sem er honum mjög hugleikið, miðbæinn og gömul hús á Akranesi.

Óli flutti inn í Sunnuhvol í desember árið 2017 og segist geta þakkað Útvarpi Akraness fyrir mjög margt í sínu lífi. „Þar hóf ég útvarpsferilinn undir styrkri stjórn Sigga Sverris á sínum tíma og ég var eins og oft, fyrr og síðar, í Útvarpi Akraness í desember 2013. Ég fylgdi Regínu þáverandi bæjarstjóra út úr viðtali og við stóðum stutta stund fyrir utan gamla Landsbankahúsið þar sem útvarpið var og spjölluðum saman. Við horfðum yfir torgið og ég spurði hana út í þetta gamla hrörlega hús sem ég man að ég dáðist að þegar ég var strákur og Siggi skósmiður gerði það upp. Það voru öll ljós slökkt og það leit illa út en það var eitthvað sem kveikti í mér og ég fékk hreinlega dellu fyrir því að kaupa það og laga. Ég var alls ekki með hugann við það að flytja í það eða neitt svoleiðis. Mig langaði bara að eignast þetta hús og reyna að gera það fallegt. Það voru allir að reyna að telja mig ofan af þessu, konan mín og pabbi minn sem var smiður en ég ákvað samt að gera þetta og hérna á ég heima í dag.“

Kunni ekkert þegar hann byrjaði
Óli segir að hann hafi tekið húsið allt í gegn, bæði að innan og að utan. „Ég kunni ekkert þegar ég byrjaði en fékk góða hjálp. Ég gerði í rauninni flest handtökin sjálfur en pabbi var með mér þegar ég þurfti á honum að halda. Ég reyndi samt að hlífa honum eins og ég gat enda var hann búinn að vinna við smíðar alla ævi og uppgerð gamalla húsa var ekki sérstakt áhugamál hjá honum. Stundum hringdi ég þó í hann og sagði: „Jæja pabbi, nú verður þú að hjálpa mér, ég bara get ekki og kann ekki meir.“ Hann kom alltaf þegar ég bað hann um að hjálpa mér og leysti ýmis mál sem ég ekki kunni að leysa og svo var ég með mann í Hafnarfirði sem smíðaði fyrir mig gluggana. Hann heitir Hrafnkell Marinósson, er smíðakennari í Tækniskólanum og vinur minn. Hann hefur verið að gera upp gömul hús og hann hafði mikil áhrif á mig þegar ég byrjaði á þessu. Þegar pabbi var búinn að ráðleggja mér að kaupa húsið ekki þá kom Hrafnkell í heimsókn á Skagann, rak nefið út í loftið og þefaði eins og Gáttaþefur. Svo sagði hann: „Það er allt í lagi með þetta hús en þetta verður mikil vinna.“ Hans vana smiðsnef fann að það var ekki mygla eða fúi í húsinu sem var svo rétt hjá honum, það var mjög lítið sem þurfti að laga í sjálfri grind hússins, en í rauninni fauk allt nema hún. Ég tók allt innan úr húsinu og utan af því.“

Húsið eins og það leit út fyrir breytingu. Ljósm. ópg

Maður sér ekki alltaf möguleikana
Húsið var byggt árið 1910 og segir Óli að það sem standi eftir af gamla húsinu sé kjallarinn og grindin og nánast ekkert annað. „Það er nýtt járn utan á því, nýir gluggar og allt nýtt að innan nema gamla gólfið og stiginn upp á efri hæðina. Hér eru sem sagt gömul furuborð á gólfum en það var búið að skemma þetta ansi mikið, taka úr gólfinu fyrir alls kyns raf- og vatnslögnum. Á neðri hæðinni var baðkar og baðherbergi og gólfið þar undir var ansi illa farið. Þar var búið að setja krossviðarplötur þar og eitthvað dót, gólfið var götótt og ég þurfti að bæta það. En svo var það slípað og lakkað og lítur afskaplega vel út, bætt er betra en nýtt. Það var plastparket á öllu húsinu yfir þessu gamla fallega gólfi sem ég tók af. Það sjá held ég ekki allir möguleika í því sem er ljótt og að það sé hægt að laga það.“ Óli segir að gólfið í Sunnuhvoli hafi verið ógeðslega ljótt og skítugt og allt í gömlum málningarslettum. „Ég bætti gólfið og notaði nýja furu og gamla í bland. Ég notaði gólfborð af efri hæðinni sem voru undir súð á bak við þil, losaði þau upp og notaði á áberandi stöðum. Ég setti ný borð í staðinn og lokaði svo fyrir aftur. Það var búið að breyta stiganum fyrir ábyggilega 70 árum og saga til gamla snúna handlistann, eins og var í öllum gömlum húsum áður fyrr, og loka stiganum með þunnum krossvið. Ég reif utan af þessu og fann á endanum leikmyndasmið sem hafði starfað í Þjóðleikhúsinu og Latabæ til að endurgera með mér stigann. Hann heitir Finnur og er alveg frábær maður en er hættur að vinna í dag sökum aldurs. Ég held svei mér þá að svona smiðir eins og Finnur séu að deyja út. Með þeim deyr dýrmætt handverk sem er sorglegt á tímum einnota hluta og almennrar sóunar. Í dag borgar sig oft ekki að gera við hluti sem eru bara örlítið bilaðir vegna þess að tímavinna þess sem gerir við er svo dýr að það borgar sig að henda í ruslið því gamla og kaupa bara nýtt. Þetta er samfélagsmein.“

Mörg verkefni og handtök
Óli hélt að hann yrði svona ár að ljúka við húsið en það tók þrjú ár. „Þetta var ansi krefjandi verkefni og mér fannst ótrúlega gaman fyrstu tvö árin. Ég var öllum stundum að vinna í húsinu, alltaf þegar ég átti frí og á þessum tíma bjó ég í Hafnarfirði. Ég var orðinn mjög lúinn á tímabili, ég var mestmegnis einn í þessu og þetta voru svo mörg verkefni og mörg handtök. En eina sem er vit í að gera þegar maður gerir svona er að fara alla leið, það eru smáatriðin sem skipta máli þegar þau koma öll saman. Það er í raun bara eitt annað aldamótahús á Akranesi sem er gert upp, og þetta á ekki að hljóma eitthvað hrokafullt, eins og á að gera upp svona gömul hús. Það er hús vina minna, Árna Halldórs og Belindu við Bárugötu, Ráðagerði sem er orðið mjög glæsilegt. Hrafnkell vinur minn kom mér á rétta leið í þessu og hann sagði við mig einhvern tímann þegar ég var að byrja og var að spá í hvernig ég ætti að gera þetta: „Sko Óli, ef þú værir gera upp gamlan Chevrolet 57 og þú ættir stuðara af Datsun sem passar næstum því… myndir þú skella honum á bílinn?“ Ég sagði auðvitað nei og hló. Maður verður að hugsa þetta svona, það sem gerir þessi hús falleg og skemmtileg eru smáatriðin. Við löðumst að því sem okkur finnst fallegt, samansafn af litlum atriðum sem gera hlutina áhugaverða og fallega.“

Bárujárnið komið á og útlit að myndast á húsið. Ljósm. ópg

Eins og fyrir hundrað árum
Óli hafði samband við Minjastofnun Íslands varðandi gluggana á húsinu sínu og hafði oft heyrt að það væri bölvað vesen að eiga við Minjastofnun um þessi gömlu hús. „En málið er að það sem Minjastofnun vill þegar fólk er að gera upp gömul hús er að það séu „réttir“ gluggar í þeim eins og voru fyrir hundrað árum síðan. Þegar þú varst að smíða glugga í hús fyrir rúmum 100 árum fórstu í búðina sem seldi gler, glerið var bara til í ákveðnum stærðum og það var einfalt gler. Svo smíðaðir þú ramma utan um glerið og svo glugga utan um rammana. Það eru rammar í hverju fagi eins og var árið 1910. Svo eru smáatriði eins og fræsing og umgjörðin í kringum gluggana sem kallast gluggafaldur. Minjastofnun vill líka að járnið, regnkápa hússins, sé beygt yfir horn eins og gert var í gamla daga en ekki notaðar flasningar. Minjastofnun vill líka að frágangur á þaki sé þannig að járnið sé beygt yfir vindskeiðar og síneglt. Það eru og hafa alltaf verið tískustraumar í húsasmíði eins og öðru og einhvern tímann hættu menn að gera þetta svona. Það hefur kannski þótt gamaldags og tímafrekt. Ný tól og tæki komin sem auðvelduðu og flýttu verkum. Hringjum bara í blikkarann og hann setur flasningu á þetta.“

Þarf að halda þessu við
Óli kemur einnig inn á það að í gluggunum í Sunnuhvoli eru engir gluggalistar sem halda glerinu heldur bara línolíumkítti eins og gert var á Íslandi fyrir hundrað árum. „Þegar ég var að gera þetta þá þurfti ég að tala við yfir tíu manns því það kunni þetta enginn eða hafði ekki gert þetta í áratugi. Samtöl við gamla reynslubolta og YouTube hjálpaði mér. Rúðurnar eru tvöfalt gler en í þynnra lagi og kíttaðar í. Rúðan er sett í rammann, svo rúllar maður kíttispulsu og leggur ofan á rúðuna í falsið. Svo er það skorið til með sérstökum kíttishníf þannig að það myndast svona eins og gluggalisti. Svo þarf að leyfa þessu að harðna í nokkrar vikur og svo þarf að mála það og passa að málningin skemmist ekki þegar glugginn byrjar að veðrast. Það þarf að mála út á glerið svo kíttið lokist vel af. Þetta er alveg pottþétt en ef málningin fer að springa og skemmast og það fer vatn inn í þetta þá getur maður lent í vondum málum. Það þarf að halda þessu við eins og náttúrulega öllu öðru og ef maður gerir það þá er þetta bara mjög fínt.“

Þvílík sóknarfæri á Skaganum
Húsið er nánast alveg fullklárað en Óli segir að hann langi reyndar að grafa út úr kjallaranum eins og hann hefur séð gert í gömlum húsum í Reykjavík og Eyrarbakka til dæmis. Óli segir að hann fái hellings hrós fyrir Sunnuhvol, fólk er að segja honum hvað húsið hans sé fallegt. „Þá er það held ég út af þessum litlu hlutum, þessum smáatriðum sem sjást kannski ekki fyrr en fólk skoðar það betur. Það eru smáatriðin samanlögð sem búa til heildina og það væri svo gaman ef fleiri færu þessa leið, sérstaklega á niðurskaganum þar sem gömlu húsin okkar eru. Það eru þvílík sóknarfæri þar og það er auðvitað margt sem er búið að gera fínt og flott á undanförnum áratugum. Gömul hús sem búið er að taka í gegn þannig að þau halda vatni og vindum en gætu orðið miklu fallegri og skemmtilegri ef leið Minjastofnunar væri farin. Það væri hægt að breyta mjög mörgum húsum á Akranesi eins og ég gerði við mitt hús. Ég trúi því að allir sem kunna að vanda sig, alveg sama við hvað það er, þeir geti gert allan fjandann svona sjálfir. Ég kunni einu sinni eiginlega ekki neitt. Þegar ég var að vinna með pabba í gamla daga þá var hann lítið að kenna mér að smíða, maður var meira bara að negla, rífa, taka til og sópa. Við vorum að lyfta þökum í HB húsunum, á Eyrinni, byggja kaffistofuna í frystihúsinu sem nú er Breið og margt fleira. Hann var lítið að spá í kenna mér þannig lagað, ég þurfti bara að gera það sem fyrir mig var lagt og hann ráðlagði mér oftar en einu sinni að fara alls ekki að læra smíðar.“

Sunnuhvoll fékk Umhverfisverðlaun Akraneskaupstaðar fyrir endurgerð gamalla húsa. Ljósm. ópg

Tækin geta verið stórhættuleg
Óli bendir á að það hafi aldrei verið eins auðvelt að ná sér í upplýsingar um allt mögulegt eins og hægt er í dag. „Þú ferð á YouTube og það eru alls konar smíðatrikk og svona sem þú getur skoðað og lært. Þú getur græjað þig upp fyrir lítinn pening, eins og ef þú kaupir þér þokkalega borðsög þá kostar hún álíka mikið eins og iðnaðarmaður í einn dag. Græjurnar eru ekki lengi að borga sig upp en maður verður að gera sér grein fyrir því að tækin geta verið stórhættuleg. Ég hugsa alltaf þegar ég kveiki á sög: Þetta er hættulegt tæki, hún gæti sagað af mér höndina og maður þarf alltaf að passa sig. Ég hef einnig aldrei kynnst öðru en því að ef maður er í einhverjum vandræðum og hringir í mann og annan er fólk tilbúið að gefa góð ráð. Hér er gott samfélag, fullt af iðnaðarmönnum og margir sem hafa lagt mér lið. Þeir hafa komið og hjálpað mér smávegis eða sagt mér til. Ég held að pabbi minn heitinn eigi talsvert i því. Hann var smiður, vel liðinn og var alltaf til í að redda fólki sem þurfti að láta saga spýtu eða hengja upp mynd í stofu. Og ef við hugsum um kynslóð foreldra minnar kynslóðar þá byggði fólk húsin sín sjálf að miklu leyti. Yfirleitt var þetta gert af vanefnum og mikilli útsjónarsemi en þessi hús standa enn út um allan bæ og fólki líður vel í þeim.“

Gömul hús hluti af sögunni
Óli er mikill áhugamaður um gömul hús og segir að áhuginn hafi fæðst í þessu ferli þegar hann var að gera húsið sitt upp. „Ég hef alltaf dáðst að gömlum húsum og mér hefur allt þótt gaman að koma inn í gömul hús, þau halda svo vel utan um mann. Í dag er víða verið að byggja hús þar sem er hátt til lofts og vítt til veggja. Þetta hentar sumum en ekki mér. Ég er ekki spenntur fyrir þessu og heillast af gömlum hlutum og húsum. Gömul hús eru hluti af sögunni okkar og það er allt sem mælir með verndun gamalla húsa. Það er umhverfisverndin, það er verið að kenna í arkitektaskólum út um allan heim að vera ekki endilega að teikna ný framúrstefnuleg hús heldur að fara í það sem er gamalt og breyta því í eitthvað nýtt. Gefa gömlum skrifstofubyggingum nýtt hlutverk og breyta þeim í íbúðir eða verslanir eða hvað sem er. Það er allt gott við það að gera upp gamalt hús.“

Þurfum við miðbæ?
Þú ert formaður Miðbæjarsamtakanna Akratorgs og markmið þeirra er að efla miðbæinn og auka mannlíf. Hvað sérðu fyrir þér með miðbæinn? „Það sem ég sé í því er að miðbærinn á Akranesi er á niðurleið ennþá og búinn að vera það í meira en 20 ár. Akranes er í raun hvort sem fólki líkar það betur eða verr svefnbær, það er bara þannig. Þurfa Akurnesingar miðbæ eða skiptir þetta engu máli? Það er spurning sem við þurfum að spyrja okkur. Ég vil líf og fjör eins og var á jólamarkaðnum í gamla Landsbankahúsinu tvær fyrstu helgarnar núna í desember. Það var skemmtilegt og vel sótt. Ég er á því að það sé skemmtilegra að búa hér ef það er lifandi miðbær en við erum bara orðin svo vön þvi að þetta sé svona dautt að við sættum okkur við það. Það er mjög gott að búa á Akranesi, gott að vera hér með börn og íþróttastarf og skólastarf er mjög gott. En um leið og fólk á frí þá fer það eitthvert annað, fer frá Akranesi. Það fer upp í sumarbústað, fer til Reykjavíkur eða útlanda en ekki til að upplifa bæinn sinn. Það er staðreynd, eins og Addi vinur okkar í Fjöliðjunni myndi segja.“

Gunnar heitinn, faðir Óla, með kaffibolla í eldhúsinu á Sunnuhvoli. Ljósm. ópg

Minnisvarði um sementsbæinn Akranes sem var
Hvað með gamla Landsbankahúsið? Á nýlegum fundi bæjarráðs var samþykkt að hafin verði sölumeðferð á Suðurgötu 57 þar sem horft verði meðal annars til nýtingar á baklóð með eflingu miðbæjarins í huga, hvað viltu sjá þar? „Í fyrsta lagi er það mjög fallegt og glæsilegt hús sem er teiknað af Skagamanninum Ormari Þór Guðmundssyni sem er mjög flottur arkitekt. Þetta er mjög flottur arkitektúr og mjög sérstakur stíll sem kallast steinsteypubrútalismi á arkitektamáli. Húsið var byggt þegar Akranes var einskonar sementsbær. Það má líta á húsið sem minnisvarða um sementsbæinn Akranes sem var. Akraneskaupstaður á húsið, það er að segja við Akurnesingar. Það er 1400 fermetrar og stendur næstum því tómt. Það er í hjarta bæjarins þar sem alls staðar í heiminum eru ráðhús og auðvitað á það að vera ráðhús Akurnesinga. Við höfum aldrei átt ráðhús, heldur bæjarskrifstofu. Það er bara ekki það sama. Starfsemi bæjarins er á hrakhólum og í leiguhúsnæði hjá FEBAN á pínulitlu svæði þar sem allir eru saman í opnum rýmum og á sama tíma eigum við Skagamenn þetta hús við Akratorg sem gargar á okkur að það vilji verða virðulegt ráðhús. Vissulega þarf að laga það en það kostar líklega einn fimmta eða jafnvel einn tíunda af því sem kostar að byggja nýtt ráðhús á sementsreitnum eins og mér skilst að sé draumur þeirra sem stjórna bænum í dag. Munum að ráðhús er fyrir okkur öll sem búum á Akranesi, ekki bara fólkið sem starfar þar núna. Það er verið að véla með okkar peninga og okkar miðbæ. Við eignuðumst þetta hús fyrir nokkrum árum fyrir 35 milljónir eða eitthvað slíkt. Ef svona hús yrði byggt í dag myndi það eflaust kosta hátt á annan milljarð, kannski meira. Það vita allir hvað kostar að fá iðnaðarmenn í vinnu í dag. Ef þeir þá fást í verkin.“

Umræðan aldrei náð flugi
Óli segir að á og í gamla Landsbankahúsinu séu vegglistaverk sem fólk er kannski hætt að taka eftir og bætir við að svona hús yrði líklega aldrei byggt í dag. „Húsið sjálft er listaverk. Húsið er hannað þannig að það er í raun steyptur kassi og allir milliveggir eru úr timbri þannig að það er hægt að taka allt innan úr því og byrja upp á nýtt. Það þarf líklega að skipta um flesta glugga en þeir eru allir upprunalegir eftir því sem ég kemst næst. Húsið var fullbyggt árið 1972 og það er ekkert skrýtið við að endurnýja glugga sem eru hálfrar aldar gamlir og hafa fengið lítið viðhald um langan tíma. Það þarf að innrétta húsið upp á nýtt á smekklegan hátt og halda í sjónsteypu og annað sem prýðir húsið. En að láta sér detta það í hug og bara hugsa um það að rífa þetta glæsilega og merkilega hús í þeim tilgangi að byggja bara eitthvað nýtt, það er hreinlega glæpsamlegt.“

Óla er heitt í hamsi þegar hann ræðir þetta sögufræga og fallega hús og segir að það gæti orðið svo flott Ráðhús Akurnesinga. „En einhvern veginn virðist umræðan aldrei ná neinu flugi og þeir sem virðast hafa minnstan áhuga á þessu eru starfsmenn Akraneskaupstaðar og kjörnir fulltrúar bæjarins. Þannig upplifi ég það að minnsta kosti. Kannski er þetta vond hugmynd og við sem viljum þetta erum kannski bara í ruglinu en fyrsta skrefið hlýtur að vera að ræða þetta fyrir alvöru og taka umræðu um hvort þetta sé góð eða vond hugmynd. Ef það kemur í ljós eftir alvöru athugun þá má bara slá það út af borðinu og horfa í aðrar áttir en við erum mörg sem erum á þessari skoðun hér í bænum og þetta er talsvert rætt hér og þar. Á bæjarskrifstofunni starfa um 45 manns eftir því sem ég kemst næst. Ef nýr 45 manna vinnustaður kæmi í miðbæinn, vinnustaður fólksins sem hefur með framtíð bæjarins að gera er ég handviss um að það myndi hafa alls konar keðjuverkandi og jákvæð áhrif á miðbæinn og Akranes í heild sinni. Um það snýst þetta fyrst og fremst. Fyrsta hjálp til að koma deyjandi miðbæ í gang.“

Ráðagerði við Bárugötu hefur verið gert upp á glæsilegan máta. Ljósm. vaks

Stöngin inn verkefni
Óli heldur áfram með þessa umræðu enda augljóst að þetta er hans hjartans mál og hann segir að einhverra hluta vegna hafi orðið til umræða í stjórn bæjarins að það sé miklu betri hugmynd að rífa gömlu skrifstofur Sementsverksmiðjunnar og byggja ráðhús þar og helst að þar sé einnig tónlistarskóli og bókasafn. „Það þykir mjög flott hugmynd sem ég tek alveg undir en það yrði svo miklu dýrara heldur en að laga Landsbankahúsið og flytja inn í það. Að byggja nýtt svona hús myndi líklega kosta marga milljarða, en að laga Landsbankahúsið og gera það að ráðhúsi kostar hugsanlega nokkur hundruð milljónir. Þetta er „stöngin inn“ verkefni og táknrænt fyrsta skref um það að Akurnesingar ætli sér í alvörunni að reyna að efla miðbæinn og fá fleiri verslanir og þjónustu þangað. Þannig að endanlegt markmið hlýtur að vera það að það sé skemmtilegra að búa á Akranesi, meira mannlíf og meira fólk sem kemur saman oftar. En kannski má breyta þessu öllu í íbúðagötur eins og virðist vera að gerast en ég held að hitt væri skemmtilegra.“

Óli nefnir sem dæmi að ef við förum til Reykjavíkur þá förum við ekki í labbitúr um Mjóddina eða Árbæinn heldur förum við í miðborgina til að skoða mannlífið og taka þátt í því. „Akurnesingar hafa bara sofnað á verðinum og það eru alls konar hlutir sem hafa valdið því að þetta hefur gerst. Hvalfjarðargöngin komu sem gera til að mynda mér og fleirum að búa á Akranesi og vinna í Reykjavík en á sama tíma hætti Akraborgin að ganga og þá breyttist umferðin í gegnum bæinn. Öll frystihúsin hafa líka lokað því miður þannig að það er minni umferð hingað niður eftir og svo var tekin þessi pólitíska ákvörðun að flytja miðbæinn upp að Krónunni sem er stórundarlegur gjörningur. Ég held að það hafi aldrei verið planið hjá þeim sem „fluttu miðbæinn“ og stýrðu því á sínum tíma að þeir myndu í leiðinni drepa miðbæinn og bæjarbraginn á Akranesi en það er það sem gerðist og hann er að deyja aðeins meira á hverjum degi. Nú er lag að snúa þessu við.“

Menn í gulum vestum
En hvað ef gamla Landsbankahúsið yrði selt, hvað myndir þú vilja gera við það? „Ég hef heyrt alls konar hugmyndir eins og með mathöll en ég held að það muni aldrei ganga. Mathallir út um allt land ganga misvel og það er alls ekki líklegt að það myndi ganga á Akranesi í dag. Þeir sem borða á veitingahúsum í hádeginu á Akranesi eru flestir menn í gulum vestum og einn og einn ferðamaður. Mathöll kallar á segjum fimm veitingastaði og alla vega tíu manns í vinnu? Ég sé það ekki ganga upp í dag en kannski hef ég rangt fyrir mér. Sumir vilja að Landsbankahúsið verði einhvers konar listamiðstöð. Það gæti líka verið frábært en hver ætlar að borga fyrir það, eiga og reka? Margir tala um hótel og aðrar hugmyndir en ég segi ráðhús. Það er raunhæft á allan hátt, táknrænt jákvætt skref áfram, umhverfisvænt og fjárhagslega jákvætt skref.“

Næstum því alltaf rangt að rífa hús
Hvað með gömlu Fjöliðjuna og gömlu Rafveituna sem eru í niðurrifi, hefðir þú getað séð eitthvað annað þar? „Ég er ekki sérfræðingur í myglu og hef aldrei búið í mygluðu húsi svo ég viti. En þegar ég var að alast upp var í mörgum húsum sem maður kom inn í fúkkalykt sem er auðvitað ekkert annað en raki og mygla. Ég sé svo sem ekki mikið eftir þessum húsum tveimur en það er næstum því alltaf rangt að rífa hús. Það er nóg pláss til að byggja önnur hús. Víða um landið eru bæir sem njóta góðs af því í dag að það hefur ekki verið nein eftirspurn eftir lóðunum sem þessi gömlu hús standa á. Þau hafa fengið að eldast í rólegheitum þar til fólk hefur farið í það að gera þau upp.“

Fallegasta horn á Akranesi
Mörg hús á Akranesi eru í niðurníðslu eins og til að mynda húsið Bjarg við Vesturgötu sem hefur staðið autt í mjög langan tíma og þar er stór garður í órækt. Hvað með svoleiðis hús? „Ég spyr mig einmitt af hverju afskiptasemin er ekki meiri hjá bæjaryfirvöldum með svona hús sem eru í niðurníðslu. Tökum sem dæmi hornið á móti Hinna rakara, fyrir framan gömlu bókabúðina þar sem einu sinni var æðislega fallegt blómahorn sem gladdi auga allra sem fóru þar um. Nú er þetta bílastæði fyrir númerslausa bíla og það stóð þarna bátur vetrarlangt fyrir skömmu. Hvernig gerðist þetta og af hverju er þessu leyft að viðgangast? Mér skilst að á einhverjum tímapunkti hafi skipulagsráð gefið leyfi fyrir því að menn mættu leggja þarna bílum. Við þurfum að endurheimta þetta fallega horn sem var.“

Séð inn í stofuna. Á veggnum er stór mynd af Neil Young, uppáhalds tónlistarmanni Óla. Ljósm. vaks

Gert miklu oftar en þarf
Óli nefnir einnig að hans mati að búið sé að breyta allt of mörgum gömlum húsum og þá ekki bara gömlum bárujárnshúsum heldur líka steinhúsum sem búið er að klæða með blikki eða öðru og þannig breyta útliti hússins. „Auðvitað þarf að gera þetta stundum vegna þess að húsin eru svo mikið skemmd en þetta er gert miklu oftar en þarf. Stundum eru iðnaðarmenn beðnir um ráð og þeir mæla með klæðningu. Þá er stundum um að ræða falleg, gömul steinhús sem eru búin að standa í 70 ár og þau leka. En í staðinn fyrir að laga þau og múra þau og gera þau falleg þá rífa menn kannski úr þeim alla glugga, setja plastglugga í staðinn og einhverja einangrun utan á og svo blikk. Stundum heppnast þetta en þú ert í raun að taka eitthvað sem einhver bjó til og breyta því og mér finnst þetta í flestum tilfellum vera til hins verra. Auðvitað vill fólk ekki hafa áhyggjur að húsið þeirra sé að skemmast og ég skil það mjög vel en það þarf kannski ekki alltaf að fara þessa leið.“

Miklu ódýrara til lengri tíma litið
Óli segir að sem betur fer sé einn og einn að hreinsa gömlu klæðninguna af húsunum og laga þau. „Það eru komin miklu betri múrefni í dag en voru til áður og það er miklu ódýrara til lengri tíma litið að múra upp gömul hús miklu oftar en gert er. Fólk getur líka frekar gert það sjálft en að klæða húsin. Það má læra handbragð af þeim sem kunna og fá ráð. Svo þegar húsið er orðið ljótt eftir fimm ár eða tíu þá málarðu það aftur sjálfur og þá er það eins og nýtt. En þessar klæðningar verða ljótar með tímanum og hvað gerirðu þá? Ætlarðu að setja nýja klæðningu sem kostar helling? Mér finnst líka agalegt að sjá þegar fólk er að gera upp gömul hús þar sem verið er að skipta um alla glugga. Þú ert með gamla tréglugga sem eru að megninu til í lagi en aðeins bilaðir eins og gluggarnir í steinhúsinu sem ég gerði upp við Víðigerði. Ég klæddi það ekki en það þurfti að múra það því það lak. Það var lagað og ég skipti um þrjá glugga en gerði við hina. Suma þurfti að stykkja og bæta, saga úr þeim skemmd og setja nýjan kubb í staðinn sem var svo límdur og skrúfaður í, svo var pússað og málað. Það er miklu minna mál en að brjóta úr allan gluggann, kaupa nýjan, setja hann í og múra svo og ganga svo frá inni og úti á eftir. Ég veit um hús hér í grenndinni við mig þar sem var skipt um alla glugga í hittifyrra og þeir leka allir vegna þess að það var gert á rangan hátt.“

Stóra samhengið
Það líður að lokum þessa viðtals og spjall okkar flakkar aftur að miðbænum sem Óli hefur sterkar skoðanir á. „Ég vil ekki að fólk haldi að ég sé ekki að hugsa um neitt annað en Landsbankahúsið við Akratorg en ég er að hugsa þetta í stóra samhenginu. Það er ofboðslega gott að búa á Akranesi en það gæti verið miklu skemmtilegra, til dæmis með meira mannlífi og öflugri miðbæ. Hvaða aðgerðir gætum við farið í til að láta það raungerast? Hvernig getum við framkvæmt það sem við viljum? Hvernig förum við þangað? Þetta gerist ekki að sjálfu sér og ég hugsa ekki þannig að bærinn eigi að gera allt fyrir okkur íbúana en í þessu tilfelli þarf bærinn að fara fram með fordæmi og byrja svo eitthvað annað megi koma á eftir. Ef gamla Landsbankahúsið verður ráðhús Akurnesinga þá trúi ég því að fullt af jákvæðum hlutum myndu gerast sjálfkrafa í kjölfarið. Hlutir sem okkur detta ekki einu sinni í hug í dag. Það gerist nefnilega alltaf eitthvað annað en við sjáum fyrir. En þarna þarf að byrja. Byrjum!“ segir Ólafur Páll Gunnarsson brosandi að lokum.

vaks

„Það voru allir að reyna að telja mig ofan af þessu“

Spjallað við Ólaf Pál Gunnarsson um endurgerð gamalla húsa

Spjallað við Ólaf Pál Gunnarsson um endurgerð gamalla húsa