Níels Bjarki Finsen hefur í þrjá áratugi starfað fyrir Landhelgisgæsluna

Skagamaðurinn og Laugvetningurinn Níels Bjarki Finsen er menntaður landfræðingur og hefur starfað hjá Landhelgisgæslunni frá árinu 1994. Eitt af viðameiri verkefnum hans hjá LHG hin síðari ár eru störf sem fulltrúi Íslands í stjórnstöðvum sem eru staðsettar í Róm, Madrid og Aþenu / Piraeus á Grikklandi. Í þeim er stýrt aðgerðum þegar varðskip og flugvél Gæslunnar eru við eftirlit á Miðjarðarhafi á vegum The European Border and Coast Guard Agency. Þar er fylgst með skipum sem grunur leikur á að stundi flutninga með flóttafólk, sem reyna að komast ólöglega til Ítalíu, Spánar eða Grikklands. Björgun gripaflutningaskipsins Ezadeen, sem var hlaðið hundruðum flóttamanna, stendur upp úr af þessum verkefnum. En rætt er við Níels Bjarka um ýmislegt fleira úr leik og starfi.

Skipulögð glæpasamtök
„Eitt stærsta verkefnið sem ég hefur tekið þátt í sem starfsmaður Landhelgisgæslunnar var björgun gripaflutningaskipsins Ezadeen, sem var hlaðið nokkur hundruð flóttamönnum, og stefndi á strendur Ítalíu. Okkur bárust fregnir af því að grunsamlegt skip væri á vesturleið djúpt austur af Möltu og að það væri fullt af flóttamönnum. Þetta gerðist 29. desember árið 2014. Ég hafði samband við Halldór B. Nellett skipherra á varðskipinu Tý, en skipið var þá statt við Möltu,“ segir Níels. Í viðtali við Morgunblaðið í byrjun árs 2019 sagði Halldór B. Nillett að á þessum tíma færðist það í vöxt að skipulögð glæpasamtök tækju stór skip, fylltu þau af flóttafólki sem borgaði aleiguna fyrir, og síðan voru skipin send af stað án áhafnar.

„Um miðjan dag á gamlársdag 2014 hafði ég samband við varðskipið sem statt var djúpt austur af Sikiley en grunur hafði kviknað um að flutningaskipið Ezadeen væri þar með fjölda flóttamanna um borð. Varðskipið hóf þegar í stað leit að skipinu. Veður var mjög slæmt þegar leitin hófst, eða þetta 15-20 metrar á sekúndu og ausandi rigning. Ég sendi upplýsingar til varðskipsins um að gripaflutningaskipið hefði haldið áfram á vestlægri stefnu og til stæði að senda flugvél til leitar, sem síðar fann skipið.

Ezadeen var 50 ára gamalt gripaflutningaskip frá Sierra Leone og síðar var staðfest að engin áhöfn væri á skipinu, einungis flóttamenn! Á meðan Týr öslaði að flóttaskipinu fékk áhöfnin fyrirmæli frá okkur í stjórnstöðinni í Róm um að áhöfnin ætti að sjá um vettvangsstjórn í fyrirhuguðum björgunaraðgerðum og staðfest væri að um borð væri líklega um 400 til 450 manns og þar af um 60 börn. Fólkið þyrfti að fá mat og vatn sem fyrst.“

Varð að endingu olíulaust
Í viðtalinu við Halldór B. Nillet, sem áður var vísað til, kom fram að haft hefði verið samband við skipið á neyðarrás. Sá sem varð fyrir svörum í skipinu var flóttamaður sem sagði að ekki væri hægt að draga úr hraða skipsins þar sem búið væri að vinna skemmdarverk á stjórntækjunum og um borð væru einungis flóttamenn, en engin áhöfn. Þá hefðu Níels Bjarki og samstarfsmenn hans í stjórnstöðinni í Róm ekki viljað að reynt yrði að stöðva vélar skipsins og vegna veðurs hefði verið nánast útilokað að fara um borð í það. Því hefði verið ákveðið að senda þyrlu frá ítölsku strandgæslunni með sigmenn til þess að freista þess að komast um borð í hið nauðstadda skip. Skömmu síðar slokknuðu öll ljós á skipinu og hraði þess minnkaði og fór að endingu á rek – það var orðið olíulaust. Við það breyttust aðstæður og hægt var að senda menn á léttabáti frá Tý um borð í skipið.

Hjónin Guðlaug Brynja Ólafsdóttir og Níels Bjarki Finsen.

Aðstæður skelfilegar
„Þegar um borð var komið voru aðstæður vægast sagt skelfilegar. Allt var á öðrum endanum í vistaverunum, flætt hafði upp úr salernum og allt var á floti. Á svæðið voru einnig komin tvö önnur skip og tveir varðbátar frá ítölsku strandgæslunni, en auk þess þyrlan með Ítölum sem sigu um borð í skipið.

Það tókst að koma dráttarvír úr varðskipinu yfir í hið nauðstadda skip og eftir mikinn barning, þar sem glussaspil bilaði og togvírinn slitnaði einu sinni í þessu slæma veðri sem þarna geisaði, tókst loks að koma Ezadeen til hafnar í Corigliano á Ítalíu rétt fyrir miðnætti 2. janúar. Kom þá í ljós að flóttamennirnir voru 360 talsins og flestir frá Sýrlandi.“

Níels Bjarki segir að það þurfi vart að taka fram hversu skelfilegt og glæpsamlegt það væri að senda skip út á opið haf án áhafnar og björgunarbúnaðar, stjórnlaust og einungis með sjálfstýringuna á. „Af störfum mínum hjá Landhelgisgæslunni er ég einna stoltastur af því að hafa verið hlekkur í þessari viðamiklu björgunaraðgerð þar sem hundruð manna voru í bráðri lífshættu. En í heild sinni hef ég líklega komið beint eða óbeint að björgun á vel á annað þúsund manns,“ segir hann.

Níels Bjarki segir að störfin hjá Gæslunni séu margþætt og fylgst sé náið með grunsamlegum skipaferðum á Miðjarðarhafi. „Oft eru þetta skútur sem eru yfirfullar af flóttamönnum og ein leið eftirlitsbátanna er að nálgast þessar skútur og sigla áveðurs nálægt þeim en þá fer ekki á milli mála hvers kyns er; þegar lyktin berst frá bátunum. Hlerar eru opnir niður í skúturnar þar sem fólkið hefur gert þarfir sínar um borð. Þá fáum við oft upplýsingar um skip sem eru grunsamleg áður en þau láta úr höfn og því er fylgst með þeim áfram.“

Eins og atriði í bíómynd
„Ég hef yfirleitt verið þrjár vikur í senn á hverjum stað,“ segir Níels Bjarki; „en þó mest upp í fimm vikur. Í upphafi voru bæði varðskip og flugvél frá Gæslunni í þessu eftirliti en nú í seinni tíð hefur það eingöngu verið flugvélin TF-SIF, sem er af gerðinni DASH 8 Q-300. Þó að flugvélin sé staðsett t.d. á Sikiley er ég stöðugt í sambandi við áhöfn hennar. Bæði fyrir flug og meðan á flugi stendur. Yfirleitt er verið að fljúga í leit að skipum með flóttafólki en einnig höfum verið að fylgjast með grunsamlegum skipaferðum sem geta verið að flytja fíkniefni. Eitt sinn þegar ég var á Spáni þá höfðum við upp á skipi sem var að smygla fíkniefnum og á meðan ég var í sambandi við flugvélina stóðu lögreglumenn fyrir aftan mig og fylgdust með samskiptum okkar og bjuggu sig undir aðgerðir. Þetta var eins og í bíómynd og þarna voru gerð upptæk nokkur tonn af fíkniefnum.“

Með félögum sínum eftir jólaskötuna á Galitó í fyrra.

Hangikjötið haft með á vaktina á Ítalíu
Níels Bjarki segir að það geti stundum verið einmanalegt að vera einn á ferð í þessum störfum erlendis. „Ég var einu sinni á Ítalíu um jól og áramót þegar björgunaraðgerðirnar fóru fram sem ég sagði frá áðan. Þá voru þetta „Skype“ jól með fjölskyldunni þegar þau tóku upp pakkana. Ég hafði með mér hangikjöt sem ég sauð áður en ég fór út og sauð svo kartöflur og útbjó uppstúf og hafði að sjálfsögðu malt og appelsín með. Með fylgdu tveir jólapakkar með bókum sem ég naut að lesa þarna úti.“

Níels Bjarki var upphaflega ráðinn til Landhelgisgæslunnar sem landfræðingur árið 1994 hjá sjómælinga- og siglingaöryggisdeild og fór síðan í nám hjá bresku sjómælingunum Taunton í Somerset í sjókortagerð árið 1997. „Ég var í því að útbúa pappírskortin og önnur sjóferðagögn en er nú aðallega að útbúa rafrænu sjókortin sem notuð eru um borð í skipum í dag, en svo er ég einnig að viðhalda sjókortunum. Sem dæmi þá þurfum við örugglega að breyta kortinu fyrir Grindavíkurhöfn eftir jarðskjálftana á dögunum, því sig varð á þessu svæði og hugsanlega hefur einnig hrunið úr bryggjuköntum. Við erum þegar búnir að gera fyrstu mælingarnar á svæðinu.“

Vaktir í Samhæfingarmiðstöðinni
Níels Bjarki er einnig í öryggissveit sem kölluð er til starfa í Samhæfingarmiðstöð Almannavarna við Skógarhlíð, til aðstoðar þegar mikið liggur við. Þá þarf að standa stífar vaktir þegar ástand skapast eins og t.d. á Reykjanesskaganum á dögunum og stóð hann þá vaktir. Einnig segir hann að mikill viðbúnaður hafi nýverið verið þegar rúta með tæplega 30 ferðamönnum valt á Holtavörðuheiði undir lok nóvember. Það fór þó betur en á horfðist í fyrstu.

Tengslin við Skagann
„Þótt ég hafi fæðst á Akranesi þá hef ég lengst af ævi minnar búið utan Akraness, en er og verð alltaf mikill Skagamaður,“ segir Níels Bjarki. „Foreldrar mínir þau Björn Ingi Finsen og Guðrún Engilbertsdóttir eru Skagafólk í báðar ættir. Ég er mikill stuðningsmaður Skagamanna í fótboltanum og er í stuðningsmannaliðinu „Sterkir Skagamenn“ og mæti á eins marga leiki og ég get. Einnig er sonur minn, Ólafur Ingi, ekki síðri í stuðningnum og fylgir Skagamönnum grimmt. Þannig að ég held tengslum mínum við Skagann í gegnum foreldra mína sem búa á Akranesi og svo í gegnum fótboltann. Við erum svo fjórir vinirnir sem höfum haldið hópinn síðan á Skagaárunum, þótt aðeins einn þeirra búi á Akranesi í dag. Auk mín eru það þeir Örn Gunnarsson lögfræðingur, Stefán Þorvaldsson læknir hjá HVE á Akranesi og Ársæll Már Arnarsson prófessor við HÍ. Við spilum mikið bridds saman og ég og Ársæll erum í fjallgöngum. Þá hefur það verið hefð hjá okkur að hittast í skötu á Þorláksmessu í hátt í þrjátíu ár. Undanfarin ár hérna á Skaganum.“

Þriðja kynslóð Lionsmanna
Níels Bjarki er mikill félagsmálamaður. Hann er búinn að vera félagi í Lionsklúbbi Laugardals síðan 2015 en Björn Ingi faðir hans var stofnfélagi í þeim klúbbi á sínum tíma þegar hann var kennari við Menntaskólann á Laugarvatni þar sem Níel Bjarki ólst að mestu leyti upp áður en hann flutti á Akranes 1985 og varð stúdent frá FVA tveimur árum síðar.

„Ég segi stundum að ég sé þriðja kynslóð Lionsmanna í fjölskyldunni, því afi minn Níels Finsen var stofnfélagi í Lionsklúbbi Akraness og amma mín Jónína Finsen var stofnfélagi í Lionessuklúbbi Akraness og svo eins og áður sagði var pabbi minn stofnfélagi í klúbbnum á Laugarvatni. Ég er búinn að vera formaður og ritari klúbbsins á Laugarvatni. Nú hef ég tekið að mér verkefni sem kynningarstjóri Lions á Íslandi. Við fengum veglegan styrk frá Lions International til að kynna hreyfinguna hér á landi. Afrakstur þess ætti að fara að sjást á næsta ári. Ég er töluvert í golfi en mætti samt vera duglegri þar, en það kemur vonandi síðar. Stangveiði og skotveiði hafa líka verið á áhugasviðinu og meðal annars kíki ég til rjúpna en komst ekki þetta árið þar ég var við störf á Ítalíu. Ég er í Karlakór Kópavogs og hef mikla ánægju af því starfi. Við verðum með jólatónleika nú í desember og erum að æfa fyrir þá. Garðar Cortes reif starfið upp í kórnum á sínum tíma og við erum núna um 60 félagar í kórnum.“

Dó 50 sinnum á leiksviðinu
Eitt af því sem upp úr stendur í kórastarfinu var þegar kórinn tók þátt í sýningunni á Njálu í Borgarleikhúsinu. „Þar komum við inn á leiksviðið og sungum lagið Brennið þið vitar. Við vorum svo inni í brennunni á sýningunni og lágum því að endingu á sviðinu örendir. Stóðum svo allir upp og sungum Heyr himnasmiður, sem var mjög áhrifaríkt atriði í sýningunni. Sáum við stundum tár á hvarmi í þessu atriði hjá leikhúsgestum á fremstu bekkjunum. Það má því segja að ég hafi dáið 50 sinnum á leiksviðinu,“ segir Níels Bjarki og hlær.

Kórfélagar að loknum jólatónleikum Karlakór Kópavogs.

Whiskeyferð til Skotlands
„Nýjasta áhugamálið mitt er að vera meðlimur í Whiskey klúbbi. Þetta er hópur sem var saman í Menntaskólanum á Laugarvatni á sínum tíma og stofnaði klúbbinn sem kom þannig til að einn okkar átti skoskan vin sem var flugumferðarstjóri sem kominn var á eftirlaun, en var mikill Whiskey áhugamaður. Ákveðið var að fara til Skotlands og heimsækja félagann og hann lofaði að fara með okkur á milli brugghúsa í smökkun og hafði á orði að best væri að hann myndi sjá um aksturinn með okkur. Leist mér ekki á blikuna að við keyrðum sjálfir í vinstri umferðinni og þar að auki í Whiskey vínsmökkunarferð. Umræddur Skoti á sjálfur mikið safn af Whiskey og er sérfróður um framleiðsluna og hvar það er framleitt. Hann hefur keypt fyrir okkur flöskur og það er mikill menning í kringum þetta og Whiskey flöskur ganga kaupum og sölum á milli áhugafólks. Hann hefur einnig fært það í tal við okkur hvort við værum til í það að kaupa með honum tunnu af Whiskey. En við erum frekar tregir til þar sem það verður ekki tilbúið til smökkunar fyrr en eftir allmörg ár!“

Best að vera með fjölskyldunni
Níels Bjarki og fjölskylda hans eiga sumarbústað í Úthlíð í Biskupstungum. „Við reynum að fara þangað sem oftast og njótum þess að vera þar. Einnig fer ég oft þangað þegar ég fer í skotveiði. En þrátt fyrir vinnutengd ferðalög og hin ýmsu áhugamál nýt ég þess alltaf best að vera með fjölskyldunni. Eiginkona mín heitir Guðlaug Brynja Ólafsdóttir og er lögfræðingur hjá stéttarfélaginu Eflingu. Við eigum þrjú uppkomin börn. Elst er Svava Berglind Finsen, sem starfar núna sem sérfræðingur hjá Evrópusambandinu í Brussel fyrir háskóla,- iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytið en hún er lánsmaður frá Háskóla Íslands og starfar að Erasmus verkefninu sem Evrópusambandið stýrir og snýr að því að efla samstarf á milli háskóla í hinum ýmsu löndum. Ólafur Ingi Finsen er nemi í vélaverkfræði og trompetleikari og svo er Brynja Finsen, sem er í námi í hljóðtækni.“

se/ Ljósm. úr einkasafni

Hér er mynd sem starfsmenn Landhelgisgæslunnar tóku af skipinu Ezadeen eftir að búið var að koma taug í það. „Kom þá í ljós að flóttamennirnir voru 360 talsins og flestir frá Sýrlandi.“

Stoltastur af að hafa tekið þátt í björgun 360 flóttamanna

Níels Bjarki Finsen hefur í þrjá áratugi starfað fyrir Landhelgisgæsluna

Níels Bjarki Finsen hefur í þrjá áratugi starfað fyrir Landhelgisgæsluna