Rætt við hjónin Jónínu Ernu Arnardóttur og Vífil Karlsson

Jónína Erna Arnardóttir er fædd og uppalin í Borgarnesi en Vífill Karlsson í Ólafsvík. Leiðir þeirra lágu fyrst saman á sveitaballi í Lýsuhóli fyrir að verða fjörutíu árum síðan þegar sameiginlegir vinir kynntu þau hvort fyrir öðru. Hjónin hafa búið saman í Borgarnesi frá aldamótum en fyrir það bjuggu þau á Bifröst og í Noregi þar sem þau stunduðu nám í fimm ár. Jónína lagði píanóleik fyrir sig en Vífill lagði stund á meistarapróf í umhverfishagfræði en seinna doktorspróf í svæðahagfræði. Frá námsárunum hefur Vífill lengst af starfað hjá Samtökum sveitarfélaga á Vesturlandi við byggðarannsóknir og Jónína við tónlistarflutning, -kennslu, kórstjórn og nú síðast sem tónlistarskólastjóri Tónlistarskóla Akraness. Þau eiga tvö börn, Val Örn og Unni Helgu, ásamt því að eiga þrjú barnabörn. Blaðamaður leit við í kaffi hjá hjónunum á aðventunni og spjallaði við þau um lífið og tilveruna.

Elskaði píanóið frá fyrsta degi
,,Ég er uppalin í Borgarnesi. Ég fæddist bara heima hjá mér og rúllaði fram úr rúminu þegar ég byrjaði í skólanum,“ hefur Jónína frásögn sína. ,,Ég átti afa og ömmu í næsta húsi en stórfjölskyldan bjó mikið á svæðinu, það var mjög skemmtilegt og heimilislegt. Fjölskyldan flutti svo smátt og smátt í burtu en við hjónin búum hérna ennþá ásamt syni okkar og fjölskyldu hans. Pabbi býr hér líka ennþá auk þess sem hluti stórfjölskyldunnar býr á svæðinu.“

Jónína byrjaði sex ára í tónlistarnámi en hún segist alltaf hafa haft áhuga á píanóleik. ,,Á þessum tíma voru reglur um það að maður þurfti að læra í tvö ár á blokkflautu áður en maður fékk að læra á annað hljóðfæri. Báðar eldri systur mínar voru að læra á píanó svo mig langaði líka að prófa það. Ég veit ekki hvort það var frekja í mér en ég fékk að byrja að læra á píanó eftir eitt ár af flaututímum. Það má kannski segja að ég hafi verið í einhvers konar Suzuki námi en ég hlustaði á systur mínar æfa sig og gekk sjálfri mjög vel að læra en ég elskaði þetta alveg frá fyrsta degi. Ég var svolítill innipúki en fannst rosalega gaman að vera heima að æfa mig á píanóið og lesa, svo ég fékk að gera það sem hentaði mér.

Ég lærði hjá Ingibjörgu Þorsteinsdóttur þegar hún kom hingað að kenna þegar ég var unglingur og ætlaði svo að fara á tónlistarbraut við Menntaskólann við Hamrahlíð. Ég þurfti að bíða fram til áramóta til að mega hefja námið en ákvað samt sem áður að flytja strax í bæinn og skrá mig í tónlistarskóla. Nokkrum árum síðar útskrifaðist ég bæði af tónlistarbraut og af náttúrufræðibraut. Ég kláraði náttúrufræðibrautina önn á undan, en af því að ég var svo einbeitt á tónlistarbrautinni vissi ég ekki að ég hefði klárað náttúrufræðibrautina og var ekki látin vita en ég var víst lesin upp á útskriftinni,“ segir Jónína og hlær.

Féll fyrir hagfræðinni
Líkt og hjá Jónínu ólst Vífill upp við það að hafa samrýmda stórfjölskyldu í nánasta umhverfi í Ólafsvík. ,,Í dag er eiginlega ekkert orðið eftir af henni á svæðinu. Hún svo sem hélst alveg stór fram yfir aldamót fyrir vestan en svo komst á einhver flótti og nú er ein frænka eftir. En við eigum kunningja og vini á svæðinu ennþá.

Afi minn og tvö alsystkini hans ráku saman fiskverkun sem spilaði stóran þátt í uppvextinum. Maður fékk vinnu þar á sumrin og í öllum fríum þó svo maður hafi unnið á öðrum stöðum líka, en fiskverkunin var svona miðstöðin. Ég fór svo á Bifröst í framhaldsskóla en var eiginlega á leiðinni í rafvirkjun þegar ég fékk, frekar óvænt að mínu mati, samþykkta umsókn á Bifröst. Ég kaus það nú frekar en rafvirkjun því námið var styttra. Ég ætlaði ekki að vera mjög lengi í skóla en svo endaði þetta í ótrúlegu langskólanámi. Eftir útskrift frá Bifröst fór ég að vinna í Reykjavík við sölustörf í tvo mánuði, en eftir það vann ég við bókhald í sex ár. Ég kláraði svo stúdentinn frá Samvinnuskólanum með vinnunni og stefndi á að verða endurskoðandi. Það var það eina sem ég kunni og ég hafði eiginlega ekki hugmyndaflug að hugsa um að gera eitthvað annað. Þegar við fluttum til Noregs sótti ég um í nám í endurskoðun og fékk ekki inni en ég hafði sótt um í hagfræði líka og komst þar inn. Svo má eiginlega bara segja að ég hafi fallið fyrir hagfræðinni. Ég kláraði grunnnámið og mastersnámið úti en fór svo í doktorsnám síðar hérna heima,“ segir Vífill.

Vífill og Jónína ásamt Val Erni og Unni Helgu á fermingardegi hennar.

Missti augað sem barn
Vífill lenti í slysi þegar hann var tveggja ára gamall sem varð til þess að hann missti augað. ,,Á þessum tíma voru til möppur fyrir Andrésar andar blöð þar sem þú settir tein í miðjuna á blaðinu og smelltir blöðunum þannig inn í möppurnar. Ég var tveggja og hálfs árs gamall að brasa eitthvað með þessa teina og fékk einn í augað, en það sá þetta enginn gerast. Sama dag stórslasaðist sjómaður í Ólafsvík en hann vafðist inn á spil, mér er sagt að hann hafi misst bæði hönd og fót. Þarna var bara einn læknir að störfum og veturinn harður svo ekki var auðvelt að fara á milli staða, læknirinn hafði þess vegna ekki tíma fyrir þennan litla strák sem hafði meitt sig í auga á meðan hann var með þennan stórslasaða mann og þurfti að fylgja honum eftir suður. Út af þessu leið of langur tími og ég komst ekki til augnlæknis fyrr en viku seinna og þá var orðið of seint en mér er sagt að annars hefði verið hægt að bjarga auganu.

Augað var svo látið vera í einhverri von um að vísindunum myndi fleygja fram og hægt yrði að gera eitthvað síðar. Ég fékk svo gláku í augað átta ára gamall sem ógnaði heilbrigða auganu en þá var slæma augað fjarlægt og ég fékk gerviauga,“ segir Vífill.

Ein í tíu ár
Leiðir Vífils og Jónínu lágu saman þegar sameiginlegir vinir þeirra, sem þá voru par, vildu kynna þau. Kynnin fóru fram á sveitaballi í Lýsuhóli í ágúst 1985 þegar Jónína var 18 ára og Vífill að verða tvítugur, en urðu þó ekki par fyrr en um vorið 1986. ,,Já ég stakk af til útlanda í millitíðinni og fór til Sviss að vinna á búgarði með íslenska hesta,“ segir Jónína. ,,Þá var ekki fýsilegt að hringjast mikið á svo við skrifuðum hvort öðru bréf. Við giftum okkur svo árið 1999 og eignuðumst ekki fyrsta barnið saman fyrr en við vorum búin að vera saman í ein tíu ár.“

,,Við kunnum að vera ein og upplifðum þess vegna engan tómleika þegar börnin fluttu að heiman,“ segir Vífill en Jónína bætir við; ,,Ég sá bara fyrir mér að til að leggja píanóleik fyrir mig að einhverri alvöru þyrfti ég að æfa mig mikið, alla daga. Ég sá þess vegna ekki fyrir mér að geta verið með barn og við ákváðum að fara ekki í þennan pakka fyrr en ég væri búin að læra.“

Varð heilluð af spilamennskunni
Eftir útskrift frá Tónlistarskólanum í Reykjavík var Jónína ekki viss hvaða stefnu skyldi taka. Hún fékk svo hugljómun þegar hún fór á tónleika hjá ungum norskum píanóleikara. ,,Ég varð heilluð af því hvernig hann spilaði. Þá fór ég að leita að því hvar hann hafði lært og hjá hvaða kennara. Ég komst að því að hann lærði í Bergen hjá kennara sem var tjékkneskur og heitir Jiri Hlinka. Ég sótti þess vegna um í Griegakademiunni í Bergen og komst inn hjá þessum sama kennara,“ segir Jónína sem hafði einnig hug á að sækja um í skólum í Þýskalandi. Það reyndist þó óþarfi þar sem inntökuprófið í Noregi var fyrst á dagskrá og endaði vel.

Jónína og Vífill fluttu til Noregs til að stunda nám í fimm ár og fylltu þá appelsínugulu Löduna sem þau áttu af dóti og fóru með Norrænu til Bergen.

Ævintýrið á leið til Noregs
Þegar parið flutti til Noregs árið 1989 ákváðu þau að fylla bílinn sinn, sem var appelsínugul station Lada, af dóti og fara þannig landleiðina út með hjálp ferjunnar Norrænu. ,,Fyrst áttum við glænýja Lödu úr kassanum sem eyðilagðist í hörðum árekstri sem við lentum í á Kringlumýrarbrautinni, við lentum á eftir bíl og annar aftan á okkur svo bíllinn varð eins og harmonikka en við vorum heppin að slasast ekki illa. Eftir það fengum við okkur þessa stórglæsilegu appelsínugulu Lödu sem við troðfylltum af drasli þegar við fluttum út,“ segir Jónína hlægjandi. ,,Mamma, pabbi og systir mín fylgdu okkur út þar sem Lödur voru mánudagsbílar og gott að hafa pabba með ef eitthvað skyldi koma upp á. Um leið og við renndum í land í Færeyjum bilaði að sjálfsögðu bíllinn. Hann hætti að hlaða sig svo við þurftum að láta hann renna í gang restina af leiðinni og urðum að spara ljós og rúðuþurrkur. Svo komum við í land í Bergen en við þurftum að ýta honum út úr ferjunni til að koma honum af stað, auðvitað var ausandi rigning og við þurftum að keyra fullt af göngum. Það gekk þess vegna ekki vel að spara ljós og rúðuþurrkur svo þetta varð þvílíkt stress,“ segja hjónin hlæjandi en þau komu bílnum fyrir rest á verkstæði í Bergen.

Maggi Stebba skó
,,Áður en við lögðum af stað frá Íslandi höfðum við fengið símanúmer hjá Magnúsi syni Stebba skó sem gamlir Borgnesingar ættu að þekkja. Magnús þessi hafði farið út í langskólanám í sagnfræði, fyrst í Þýskalandi og svo í Noregi en hann bjó þarna í Bergen ásamt eiginkonu sinni. Þessi tenging kom sér aldeilis vel þar sem hann aðstoðaði okkur í fyrsta lagi að koma bílnum á verkstæði.

Norðmenn eru svo mjög flinkir í skriffinsku og lifa svolítið eftir því að það sem ekki er leyft er bannað. Kom í ljós að við höfðum klúðrað leigusamningnum um stúdentaíbúðina og stóðum þess vegna uppi ekki með neina íbúð, samt búin að borga trygginguna á íbúðinni sem var mikið mál að fá endurgreidda. Magnús hjálpaði okkur að ná þessum peningum til baka og að finna nýja íbúð, þar að auki fengum við að búa í kjallaranum hjá honum þangað til að við gátum flutt inn í þá íbúð. Það var yndislegt að eiga þau hjónin að en við vorum dugleg að kíkja til þeirra í matarboð og slíkt á meðan við bjuggum úti,“ segir Jónína.

Fékk allt í einu heimþrá
Vífill og Jónína bjuggu í Bergen í fjögur ár en fluttu svo í eitt ár til eyjarinnar Bömlo þar sem Jónína fór að kenna píanóleik. ,,Okkur líkaði rosalega vel í Noregi og ég vildi bara búa þarna áfram,“ segir Jónína en Vífill segir að heimþrá hafi hellst yfir sig eftir að þau fluttu til Bömlo. ,,Ég var mjög ánægður þarna úti líka en einhverra hluta vegna varð ég allt í einu að komast heim. Þá sótti ég um þrjú störf á Íslandi og fékk kennarastöðu við Háskólann á Bifröst. Ég var ekki alveg búinn með meistararitgerðina en kláraði hana sumarið á eftir,“ segir Vífill.

Jónína var þarna orðin ólétt af eldra barni þeirra hjóna. ,,Við vorum búin að skoða fæðingadeildina þarna úti og ætluðum að eignast hann þarna úti. Þegar við fluttum svo óvænt heim þurfti ég að fá læknisvottorð til að mega fara í flug heim. Vífill tróð dótinu okkar í Löduna góðu og keyrði í gegn með Norrænu.“

Bíllinn bilaði á leiðinni út svo Jónína og Vífill þurftu að ýta bílnum út úr Norrænu og spara rúðuþurrkur og ljós þegar hann hrökk svo í gang, sem hentaði illa í rigningu og mörgum göngum síðasta spölinn að Bergen.

Kennslan og aukaverkefnin
Þegar hjónin voru flutt aftur heim til Íslands komu þau sér fyrir í húsnæði á Bifröst. Þar bjuggu þau í fjögur ár eða þangað til þau keyptu sér einbýlishús í Borgarnesi árið 2000 þar sem þau búa enn í dag. ,,Ég byrjaði þarna í norsku fæðingarorlofi sem var þá miklu betra en það íslenska,“ segir Jónína. ,,Svo fór ég að kenna við Tónlistarskóla Borgarfjarðar og kenndi mest á Varmalandi. Ég tók svo fljótlega við Samkór Mýramanna og var lengi með þann kór. Síðar tók ég við kór Menntaskóla Borgarfjarðar þegar hann var og hét og var organisti í Stafholti í tíu ár. Á tímabili var ég þess vegna með þrjá kóra og alltaf í kennslu,“ segir Jónína sem einnig stofnaði tónlistarhátíðina IsNord árið 2006 en hátíðin var haldin árlega í tíu ár. Út frá þeirri hátíð varð til norrænt tríó sem Jónína spilar með enn í dag og ferðast með um allan heim.

,,Síðustu fimm ár hef ég verið skólastjóri við Tónlistarskólann á Akranesi. Stjórnunarstörf taka mikinn toll og ég var farin að finna svolítið fyrir álaginu sem hefur verið undanfarin ár. COVID árin voru skrítin og erfið fyrir stjórnendur, maður var á nálum alla daga yfir því hvað myndi gerast á morgun. Undirliggjandi var þessi óvissa mjög erfið, auðvitað gekk þetta samt mjög vel þegar upp var staðið. Ég var bara farin að finna fyrir því að ég vildi ekki vera leiðinleg og fúl á móti og ákvað þess vegna að taka ár í að anda með nefinu og sjá svo til hvort ég vilji halda áfram eða breyta til. Mér þykir rosalega vænt um Tónlistarskólann á Akranesi og skólann hér í Borgarnesi þar sem ég kenndi í 22 ár en ég er aðeins að kenna í báðum skólunum núna ásamt því að stjórna kirkjukórnum í Borgarneskirkju og vera meðstjórnandi Barakórsins,“ segir Jónína.

Áhugi kviknaði á byggðamálum
Vífill hefur getið sér gott orð fyrir vinnu sína við byggðarannsóknir en áhugi á slíkum rannsóknum kviknaði árið 2000. ,,Mig langaði alltaf að fara meira út í rannsóknir en möguleiki var á við Bifröst þá. Ég var farinn að hafa áhuga á byggðamálum sem rannsóknarsviði þó svo ég hafi skrifað meistararitgerð í umhverfis- og auðlindahagfræði. Upphaflega hafði ég samband við Byggðastofnun og athugaði hvort þá vantaði ekki starfsmann í eitthvað svona, þar var mér bent á að Samtökum sveitarfélaga á Vesturlandi vantaði mann til að skoða byggðamál. Þá fór ég og hitti Hrefnu Bryndísi Jónsdóttur og Ólaf Sveinsson hjá SSV sem sýndu þessu strax áhuga. Þá var ég ráðinn inn, upphaflega sem atvinnuráðgjafi en fór fljótlega að skrifa þessa hagvísa sem við erum ennþá að gera í dag. Okkur fór svo að vanta fleiri gögn en á endanum fórum við út í kannanagerð, hægt og bítandi þróaðist þetta og árið 2005 skráði ég mig í doktorsnám. Líka til að styrkja mig í hagnýtum rannsóknum. Í dag er ég eingöngu í þessum byggðarannsóknum hjá SSV en alltaf haldið tengslum við háskólana líka, ég hef alltaf verið í 30-50% stöðu við einhvern háskóla síðan ég hóf störf hjá SSV árið 2000,“ segir Vífill sem hefur kennt við Háskólann á Bifröst, Háskólann á Akureyri og Landbúnaðarháskóla Íslands.

Að máta sig við áhugasvið hvors annars
Hjónin hafa í gegnum tíðina starfað í ólíku umhverfi en þau deila einnig bæði áhuga á starfsumhverfi hvors annars. Jónína var í sveitarstjórnarpólitík fyrir Sjálfstæðisflokkinn í fjölmörg ár og kláraði líka MA í Opinberri stjórnsýslu frá Háskóla Íslands árið 2011 og skrifaði þá meistaraverkefni um Samtök sveitarfélaga og hvort þau væru vísir að þriðja stjórnsýslustiginu. ,,Allt þetta nám nýttist mér vel í sveitarstjórnarvinnunni en það kom mér á óvart hvað ég hafði mikinn áhuga þegar ég byrjaði í þessu,“ segir Jónína. ,,Upphaflega ætlaði ég bara að taka diplóma út frá starfi mínu í sveitarstjórn og rækta þekkinguna. Svo fannst mér þetta bara svo skemmtilegt að ég hélt aðeins áfram. Allt í einu átti ég bara ritgerðina eftir, svo ég ákvað að skrifa hana og klára námið.“

Vífill hefur svo sungið í kórum hjá Jónínu og segist vera mikil alæta á tónlist. ,,Ég lærði söng en Jónína dró mig fyrst til að syngja með Samkórnum og svo í Stafholti,“ segir Vífill. ,,Ég ákvað að hvíla mig á kórastarfinu um einhvern tíma og sótti þá söngtíma í Tónlistarskólanum í þrjú eða fjögur ár og lærði þá aðallega hjá Theodóru Þorsteinsdóttur. Núna er ég hins vegar aftur byrjaður að syngja með Kirkjukór Borgarness sem Jónína stjórnar.

Ég kann hins vegar ekkert á hljóðfæri en sem barn langaði mig alltaf að læra. Það var gerð tilraun þegar ég var látin spila á blokkflautu en það fannst mér algjört hallæri. Ég vildi bara fara á rafmagnsgítar strax en það var held ég ekki kennsla í boði á slíkan grip,“ segir Vífill og hlær. ,,Ég er samt mikill tónlistarunnandi og hef alltaf verið. Ég hlusta mikið á tónlist og er hálfgerð alæta en ég hlusta á allt nema svartasta þungarokkið. Ég kynntist klassískri tónlist í gegnum Jónínu og elska að fara á Sinfóníutónleika. Ég hef kannski síst gaman af óperum, ég elska söng en ég missti einhvern tímann tengingu við leikhúsið og óperur eru náttúrulega mikið leikhús. En þegar ég var að læra á Bifröst var ég í tónlistarklúbbi og skipulagði böll og slíkt, þá mætti Jónína á böll sem ég skipulagði t.d. með Egó áður en við kynntumst sem er svolítið fyndið,“ segir Vífill.

Hafa komið á alla þéttbýlisstaði
Í frítíma sínum segjast þau hjónin ferðast mikið og þá mest innanlands. ,,Við höfum líka gaman af því að ferðast erlendis en ég fæ oft að trítla með þegar Jónína er að ferðast og spila einhvers staðar úti, þá kemur maður oft á staði sem maður annars myndi aldrei fara á,“ segir Vífill. ,,Ég veiði líka mikið og hef gaman af golfi en Jónína er meira í golfinu þar sem golfið og veiðin stangast yfirleitt á. Við göngum reyndar töluvert saman en ég er lofthræddur, sem er smá galli en ég get orðið svolítið aumur. Svo eru það barnabörnin ásamt því að við lesum mjög mikið. Jónína hámles krimma á meðan ég er kominn mikið í ævisögurnar sem ég þræði í rólegheitunum,“ segir Vífill. Jónína bætir við: ,,Fyrir nokkrum árum settum við okkur það markmið að koma á alla þéttbýlisstaði á Íslandi. Við náðum þessu markmiði fyrir tveimur árum þegar við komum til Grímseyjar, Grenivík var líka lengi eftir sem er svolítið fyndið.

Heimafyrir erum við bæði með þann kvilla að vinnan okkar er líka áhugamálið okkar, svo hann er stundum að vinna í rannsóknum um helgar á meðan ég æfi mig,“ segir Jónína að lokum.

sþ

Tónlist, hagfræði, rannsóknir, bókalestur og útivist ríkjandi á heimilinu

Rætt við hjónin Jónínu Ernu Arnardóttur og Vífil Karlsson

Rætt við hjónin Jónínu Ernu Arnardóttur og Vífil Karlsson