Fyrir viku fór fram kynning á skýrslu sem fjallar um framtíðarsýn um vindorku á Íslandi. Málið á sér sterka tengingu við Vesturland, enda hafa komið fram hugmyndir um vindorkuver víða í fjórðungnum. Lagaumgjörðin og allt regluverk um vindorkuver hefur þó verið óljóst og hefur það verið vilji umhverfisráðuneytisins og þingmanna að á því verði skerpt. Fram kemur á vef Stjórnarráðsins að Guðlaugur Þór Þórðarson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, hafi í júlí á síðasta ári skipað þriggja manna starfshóp sem fékk það hlutverk að skoða og gera tillögur til ráðherra um drög að lögum og reglugerð um vindorku. Markmiðið var að einfalda uppbyggingu vindorkuvera til framleiðslu á grænni orku, jafnframt því að tekið verði tillit til sjónrænna áhrifa, dýralífs og náttúru. Fram kemur í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar að sérlög verði sett um nýtingu vindorku með það að markmiði að einfalda uppbyggingu vindorkuvera. Starfshópinn skipuðu Hilmar Gunnlaugsson formaður, Björt Ólafsdóttir, fyrrv. ráðherra umhverfis- og auðlindamála og Kolbeinn Óttarsson Proppé, fyrrv. alþingismaður.

Opinber stefna skuli sett
Í tillögum hópsins felst m.a. að opinber stefna verði sett um vindorku og ákvörðunarvaldið fært nærsamfélögum, sem ættu að hafa endanlegt ákvörðunarvald um hvort vindorka byggist upp innan marka þeirra. Enn fremur að tryggja þurfi sérstakan ávinning sveitarfélaganna af slíkum verkefnum. Starfshópurinn telur að vindorkan eigi áfram heima innan rammaáætlunar, en að það eigi að vera mögulegt að taka ákveðna virkjanakosti út fyrir rammaáætlun ef sérstök skilyrði í þágu orkuskipta og kolefnishlutleysis Íslands væru til staðar. Í slíkum tilfellum liggi ákvörðunarvaldið um uppbyggingu vindorkuvera hjá hlutaðeigandi sveitarfélagi og öðrum stjórnvöldum.

Undirbúningur og samráð
Talsverður undirbúningur liggur að baki áliti starfshópsins, sem skilaði af sér stöðuskýrslu í apríl síðastliðnum. Þar voru tekin saman helstu álitaefni sem komið höfðu upp við vinnu hópsins auk þess sem settir voru fram ýmsir valkostir um hvaða leiðir væru færar til að leysa úr þeim. Í framhaldinu voru haldnir opnir kynningarfundir um allt land þar sem starfshópurinn, ásamt ráðherra, sátu fyrir svörum um málið. Að því loknu vann hópurinn áfram að málinu með það að markmiði að leggja til breytingar á lagaramma um vindorku til að ná framangreindum markmiðum.

Frá kynningu á skýrslu nefndar um beislun vindorku. Ljósm. Stjórnarráðið.

Svæði á hálendinu vernduð
Lagt er til að viðkvæm svæði séu vernduð og að sett verði opinber stefna í formi þingsályktunartillögu um hagnýtingu vindorku. Hún verði áfram innan rammaáætlunar svo tryggja megi samræmda og faglega meðferð og yfirsýn allra vindorkukosta og betri sátt um málefni vindorkunnar. Tekið er fram að svæði innan miðhálendislínu verði alfarið vernduð fyrir uppbyggingu vindorku, auk tiltekinna annarra viðkvæmra svæða, en vindorka byggist frekar upp á svæðum sem þegar eru röskuð vegna mannlegra athafna. Nærsamfélög fái endanlegt ákvörðunarvald um hvort vindorka byggist upp innan marka þeirra og sérstakur ávinningur þeirra verði tryggður.

Ákveðnir virkjanakostir ekki til Alþingis
Starfshópurinn leggur enn fremur til að virkjunarkostir sem uppfylli ákveðin grunnskilyrði geti verið teknir úr frekara ferli í rammaáætlun og þess í stað vísað til ákvörðunartöku hjá sveitarfélagi og öðrum stjórnvöldum. Yrði þar um að ræða sérstaka málsmeðferð í þágu orkuskipta og kolefnishlutleysis. Meðal þeirra skilyrða sem slíkir virkjanakostir yrðu að uppfylla er að virkjunarkosturinn komi til með að vera liður í því að Íslands nái markmiðum sínum um orkuskipti og kolefnishlutleysi.

Röskuð svæði og verndun fugla
Hópurinn tekur fram í tillögum sínum að virkjanakostir sem teknir verði út úr rammaáætlun verði að vera innan landsvæðis sem almennt telst raskað af mannlegum athöfnum og rýri ekki um of mikilvæga verndarhagsmuni svæða sem njóta sérstöðu á landsvísu vegna náttúru- og menningarminja. Einnig er tekið fram að viðkomandi virkjanakostir séu ekki á svæði þar sem mikið er um villta fugla sem metnir eru í hættu eða teljast með hátt verndargildi.

Ákvörðun ráðherra
Í umsögn starfshópsins kemur fram að uppfylli virkjunarkostur þau skilyrði sem hér hafa verið nefnd, geti ráðherra, að tillögu verkefnisstjórnar og að undangengnu opinberu samráði ákveðið að honum sé vísað til frekari ákvörðunar í nærsamfélagi hjá hlutaðeigandi sveitarfélagi og öðrum stjórnvöldum. Þeir aðilar taki þá afstöðu til næstu skrefa, í stað frekari málsmeðferðar innan verndar- og orkunýtingaráætlunar. Telji ráðherra virkjunarkostinn hins vegar ekki uppfylla þessi skilyrði heldur málsmeðferð áfram innan rammaáætlunar með hefðbundnum hætti.

Áhersla á græna orku
Á síðu Stjórnarráðsins kemur enn fremur fram að Guðlaugur Þór Þórðarson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra hafi að undanförnu lagt áherslu á að meira framboð þurfi að vera á grænni orku á Íslandi. Því leggur hann áherslu á að það þurfi að einfalda regluverk án þess að gefa afslátt af þeim kröfum sem þjóðin vill gera. Hann telur mikilvægt að almenningur og hagaðilar kynni sér tillögur starfshópsins og að vel upplýst umræða verði tekin um þessi mikilvægu mál.

Kynntu skýrslu um framtíðarsýn við öflun vindorku