Nú í haust kom út bókin Fornihvammur í Norðurárdal. Í henni tekur María Björg Gunnarsdóttir saman ýmsan fróðleik um bæinn Fornahvamm sem er fremsti bær í Norðurárdal, uppi undir Holtavörðuheiði. Vegna staðsetningar sinnar var Fornihvammur tengdur samgöngusögu Íslendinga því oft á tíðum þurftu ferðalangar um heiðina að leita þar skjóls á för sinni í ýmsum veðrum yfir erfiðan fjallveg. Með leyfi höfundar birtum við hér minningarbrot úr bókinni, en það skrifar Ólafur Bernódusson frá Skagaströnd.

„Árin 1968 til 1972 stundaði ég nám í Kennaraskóla Íslands í Reykjavík. Á þeim tíma var nám þar ekki lánshæft frá lánasjóði námsmanna þannig að sumarhýran og víxlar þurftu að duga til að halda sér uppi yfir veturinn. Ég var að vísu mjög heppinn því að ég bjó hjá frænda mínum og konunni hans þrjá vetur af þessum fjórum sem námið tók. Ég var að sjálfsögðu bíllaus enda voru nemendur almennt ekki á bílum í þá tíð. Þess vegna fór ég bara heim til Skagastrandar tvisvar á vetri, um jól og svo aftur um páska, alltaf með rútu Norðurleiða sem hélt þá uppi áætlunarferðum milli Reykjavíkur og Akureyrar.

Skafrenningur og blinda
Fyrir páskana 1969 eða 1970 keypti ég mér far með rútunni til Blönduóss fyrir síðustu krónurnar mínar. Rútan var smekkfull af fólki, meðal annars mörgu skólafólki sem var að halda heim í langþráð páskafrí. Ég hlakkaði til að koma heim því að ég átti von á að geta fengið vinnu í fiski í nokkra daga, sem mundi rétta fjárhaginn dálítið af. Á þessum tíma var ekið fyrir Hvalfjörðinn, því að hugmyndin um undirgöng þar var ekki fædd.

Við stoppuðum í skálanum við Hvalstöðina og þar skrapaði ég saman úr öllum vösum fyrir pylsu og kóki því að ég vissi að ég fengi gott að borða hjá mömmu þegar ég kæmi heim eftir um fjóra til fimm tíma. Eftir stoppið þar var áfram haldið upp Borgarfjörð og yfir Hvítá hjá Ferjukoti því að Borgarfjarðarbrúin hjá Borgarnesi var ekki komin á kortið frekar en Hvalfjarðargöngin.

Í Norðurárdalnum var komin snjómugga sem jókst eftir því sem nær dró heiðinni. Því tók langan tíma að komast í Fornahvamm sem var fastur áningarstaður Norðurleiða. Síðdegis þegar þangað var komið var veðrið orðið slæmt, grenjandi hríð og mjög dimmt. Eftir smá stund þar tilkynnti bílstjórinn að lengra yrði ekki farið því að heiðin væri næstum örugglega ófær. Við yrðum því að gista í Fornahvammi því að hann treysti sér heldur ekki til að fara til baka í þessu veðri. Þetta lagðist misjafnlega í fólk en við þessu var ekkert að gera því að allir sáu að þetta var rétt ákvörðun hjá bílstjóranum.

Í Fornahvammi var stór veitingasalur og síðan voru gistiherbergi á hæðinni fyrir ofan. Ekki man ég hvað gisting í herbergi kostaði enda skipti það mig engu því ég átti ekki krónu. Fólk keypti sér gistingu og voru stundum saman í herbergi fólk sem ekkert þekktist. Matsala var í fullum gangi í veitingasalnum og eitthvert ráp á fólki út í rútuna til að sækja hluti sem það vanhagaði um, fyrst það átti að gista. Eftir því sem á leið kvöldið fór fólk að tínast upp á efri hæðina og taka á sig náðir. Við vorum nokkur eftir í veitingasalnum sem ekki gátum gist uppi því að herbergin voru fá svo að ekki gátu allir sofið þar. Ég átti ekki fyrir nokkrum mat svo ég sat þarna í veitingasalnum, sötraði kalt vatn og reyndi að bera mig mannalega. Ég talaði við bílstjórann um hvort ég mætti ekki sofa í rútunni því að ég ætti ekki fyrir gistingu. Hann tók þvert fyrir það og fór svo upp að leggja sig.

Nú voru góð ráð dýr því að veitingasalan var að loka enda var komið fram undir miðnætti. Rekstraraðili Fornahvamms aumkaði sig yfir okkur þessi sex–átta sem vissum ekki hvað við ættum að gera af okkur um nóttina og sagði að við gætum verið í veitingasalnum um nóttina. Hann dró fram fjögur teppi til að lána okkur. Ég og stúlka, sem ég hafði séð á göngunum í Kennó, fengum eitt af teppunum. Okkur kom saman um að best væri að nota það til að breiða ofan á okkur á gólfinu. Við lögðumst því á hart og blautt gólfið eins og gömul hjón og reyndum að láta teppið duga yfir okkur bæði. Ég notaði úlpuna mína sem kodda en stúlkan, sem ég veit ekki hvað hét, var með töskuskjatta undir höfðinu. Ekki gekk mér að sofna enda hrollkalt og rakinn af gólfinu smaug í gegn um buxurnar og peysuna sem ég var í. Þarna lágum við og skulfum saman ég og þessi stúlka þétt upp við hvort annað því að teppið leyfði ekki kurteislega fjarlægð okkar á milli. Eitthvað dúraði ég samt þegar komið var fram undir morgun. Um klukkan átta drifum við okkur á fætur þegar veitingasalan opnaði. Veðrið var sem betur fer orðið mun betra og fljótlega fór bílstjórinn að reka á eftir fólki því að hann vildi komast sem fyrst af stað. Hann sagði að verið væri að moka og hann vildi komast yfir heiðina í þeim glugga sem þá myndaðist því að spáin væri ekki góð.

Við komumst síðan hægt en klakklaust yfir í Staðarskála og áfram til Blönduóss og vorum þar upp úr hádeginu. Systir mín á Blönduósi tók á móti mér og skutlaði mér síðasta spölinn heim á Skagaströnd. Kjötsúpan, sem ég fékk hjá mömmu þegar heim var komið, er held ég einhver besta máltíð sem ég hef borðað. Enn í dag kemur þessi kalda nótt, sem ég átti í Fornahvammi forðum, upp í hugann í hvert sinn sem ég ek þar hjá á þægilegum og hlýjum bílnum.“

Köld nótt í Fornahvammi