Rætt við Evu Dögg Einarsdóttur yfirlandvörð hjá Snæfellsjökulsþjóðgarði

Eva Dögg Einarsdóttir er fædd í Reykjavík og bjó sín fyrstu ár á Barðaströndinni. Hún er þó alin upp í Gufudal í Reykhólasveit en þangað flutti fjölskylda hennar þegar hún var fimm ára. Eva fékk snemma áhuga á náttúrunni og ákvað fljótlega eftir útskrift úr menntaskóla að sækja námskeið í landvörslu hjá Umhverfisstofnun. Í framhaldi af því fékk hún starf sem landvörður á Þingvöllum en þar starfaði hún í sjö ár. Fyrir rúmu ári síðan var hún svo ráðin í starf yfirlandvarðar hjá Snæfellsjökulsþjóðgarði en flutti þá til Stykkishólms með manni sínum Orra Þorkeli Arasyni og sonum þeirra tveimur sem eru sex og fjögurra ára en Orri er alinn upp í Stykkishólmi. Blaðamaður hitti á Evu Dögg og ræddi við hana um landvarðarstarfið, þjóðgarðinn og lífið almennt.

Alin upp við búskap

Foreldrar Evu Daggar stunduðu sauðfjárbúskap en hún hefur alltaf haldið sterkri tengingu við sveitina. ,,Gufudalur er kirkjustaður svo ég ólst upp við að taka á móti gestum en oft komu rútur að skoða kirkjuna. Ég hef líka alltaf verið mikil náttúruáhugamanneskja og ólst upp við að vera mikið úti að sinna hestum og kindum. Ég hef áhuga á búskap og hafði hug á að verða sauðfjárbóndi sjálf en eins og staðan er í dag sér maður ekki mikla framtíð í því. En mamma býr enn fyrir vestan í Djúpadal og þar á ég mínar eigin kindur og strákarnir mínir líka. Þannig að við förum alltaf í sauðburð og smalamennskur svo tengingin er enn sterk við sveitastörfin,“ segir Eva.

Var í skólaseli

Í grunnskóla barðist Eva við lesblindu en henni gekk alltaf best í náttúrutengdum fögum. ,,Ég var mjög ánægð með þá kennara sem höfðu sérstakan áhuga á náttúrunni og kenndu manni mikið um umhverfið. Ég var t.d. í skólaseli á bæ sem reyndar er ekki lengur til en hann hét Kiðaberg. Þar var kennari sem fór með okkur í náttúrugöngur og fræddi okkur mikið um umhverfið en það er mér sérstaklega minnistætt.

Á þessum árum, veturna í kringum 1995, var erfitt að ferðast á milli sveitarinnar og Reykhóla svo það var ákveðið að setja upp nokkurs konar útibú eða skólasel í sveitinni með einum kennara fyrir okkur krakkana í sveitinni. Við vorum svo mörg sveitakrakkarnir en þarna voru börn frá þremur bæjum. Þetta var gert í staðinn fyrir að moka fyrir okkur daglega yfir hörðustu mánuðina og þótti hagkvæmasta lausnin,“ segir Eva en á þessum tíma voru um 50 krakkar í skólanum á Reyhólum.

Flutti til Reykjavíkur

Þegar Eva útskrifaðist úr grunnskóla þurfti hún þá að flytja að heiman til að sækja sér frekari menntun. ,,Ég valdi að fara til Reykjavíkur í Borgarholtsskóla vegna þess að þar var talað um besta stuðningskerfið fyrir lesblinda nemendur, sem var eitthvað sem hafði háð mér mikið í námi. Ég fór á náttúrufræðibraut og útskrifaðist þaðan sem stúdent. Eftir það fór ég aðeins í háskóla og svo á námskeið í landvörslu. Ég tók mér svo námshlé þangað til ég byrjaði að læra við Landbúnaðarháskólann árið 2020. Núna er ég í námi í Náttúru- og umhverfisfræði en ég er að fara rólega í gegnum þetta og taka áfangana eins og hentar með vinnu,“ segir Eva.

Landvarslan

,,Ég hafði alltaf haft augastað á landvörslunáminu og fannst það mjög spennandi en til þess að starfa sem landvörður þarf maður að vera með landvarðarréttindi sem Umhverfisstofnun gefur út. Árið 2013 sagði kærastinn við mig að ég skyldi drífa mig í þetta, svo það varð úr. Það var hvergi búið að auglýsa lausar stöður en ég kynntist konu sem heitir Guðrún og var yfirlandvörður á Þingvöllum á þessum tíma. Hún kenndi hluta af landvarðanámskeiðinu og ég spurði hana hvort þar væri nokkuð laust starf, sem var ekki en það er vinsælt að starfa sem landvörður og fólk virðist endast lengi í þessu. Stuttu síðar hringdi Guðrún í mig en þá hafði losnað starf á Þingvöllum og ég endaði á að vinna þar árin 2013-2020. Fyrst var ég í sumarstarfi en svo í fullu starfi seinni árin. Við bjuggum á þeim tíma enn á höfuðborgarsvæðinu en það er ekki svo langt að keyra á milli.

Á árum mínum á Þingvöllum fékk ég að upplifa mikla breytingu í geiranum þar sem ferðaþjónustan var að blása upp. Ég fór í fæðingarorlof árið 2019 en það sumar var allt á blússandi fullu. Við samstarfsfélagarnir höfðum þau orðaskipti þegar ég var að kveðja fyrir orlofið að við myndum sjást næsta sumar þegar yrði ennþá meira af ferðafólki. Auðvitað fór það eins og það fór og ekki sást sála á þessum slóðum sumarið 2020,“ segir Eva og hlær. ,,Það var mjög sérstakt að mæta aftur til vinnu. Staðurinn fylltist svo reyndar af Íslendingum seinna það sumar svo maður fann mikla breytingu. Íslendingar gripu tækifærið og fengu að upplifa svæðin mannfærri og rólegri,“ segir Eva.

Að flytja í Stykkishólm

Árið 2020 voru Eva og Orri komin með tvo syni en stuðningsnetið í Mosfellsbæ var ekki sterkt og fór parið þess vegna að leita á ný mið. ,,Ég eignaðist strákana mína 2017 og 2019 en maðurinn minn var í vinnu á Grundartanga svo við vorum bæði í vaktavinnu, sem gekk eiginlega bara ekki upp með tvö börn. Hann var með mikið betri laun en ég svo ég varð að segja skilið við Þingvelli. Foreldrar okkar búa öll úti á landi svo við vorum ekki með eins mikið stuðningsnet í kringum okkur eins og margir aðrir. Það var þá sem ég ákvað að byrja í háskólanámi en var líka að vinna í grunnskólum á höfuðborgarsvæðinu,“ segir Eva.

Síðasta haust sá Eva starf yfirlandvarðar í Snæfellsjökulsþjóðgarði auglýst en hún ákvað að prófa að sækja um. ,,Ég fékk svar rétt fyrir jól en þá tókum við þá ákvörðun að flytja í Stykkishólm þar sem tengdaforeldrar mínir búa bæði en reyndar í sitthvoru lagi. Við eigum mikið af góðu fólki í kringum okkur í Hólminum en við erum rík af vinum og ættingjum. Maðurinn minn er fæddur og uppalinn í Stykkishólmi svo hér erum við með gott stuðningsnet,“ segir Eva.

Að keyra til vinnu

,,Það var yndislegt að koma í Hólminn en við vorum að selja íbúðina okkar í Reykjavík á erfiðum tíma svo við fengum að vera hjá tengdapabba á meðan. Við keyptum svo hús nánast í miðbænum, eldra hús með fallegt útsýni. Strákarnir okkar blómstra í skóla og leikskóla og maðurinn minn starfar sem rafvirki hjá Rarik. Svo við erum búin að koma okkur vel fyrir.“

Er ekki löng keyrsla til vinnu fyrir þig? ,,Jú, það er kannski eini gallinn en ég er um klukkutíma að keyra út allt Nesið til að mæta til vinnu í Þjóðgarðsmiðstöðinni. Ég hef samt möguleika á að vinna heima ef ég þarf þess en ég er vön að keyra í alls kyns aðstæðum. Það er ekki alltaf mokað fyrir Nes þegar er snjór, sem er áhugavert af því að fólkið kemur hvort sem er mokað eða ekki. En við erum búin að vera heppin núna það sem af er vetri með æðislegt veður. Það er mér bara svo mikils virði að geta verið í starfi með þessa eiginleika svo ég keyri þetta glöð í geði,“ segir Eva.

*Starfshópur Snæfellsjökulsþjóðgarðs við opnun nýrrar þjóðgarðsmiðstöðvar í mars síðastliðnum. Eva er fyrir miðju á myndinni. Ljósm. sþ.*

Starfið

Hvernig myndir þú lýsa starfinu þínu? ,,Ég er yfirlandvörður og sé um að skipuleggja daginn hjá hinum landvörðunum. Ég er líka mikið í samskipum við skólana en við tökum á móti skólahópum í fræðslu, t.d. kom hópur frá Grunnskólanum á Hellissandi einu sinni í viku í fuglafræðslu núna í haust. Við erum í alls kyns samstarfsverkefnum við skólana, bæði háskólana, Fjölbrautaskóla Snæfellinga og grunnskólana hér á Snæfellsnesi. Ég vinn á skrifstofunni hluta af vikunni í alls konar verkefnum en ég þarf að útbúa fræðsluefni, skilti, texta fyrir heimasíðuna og ýmislegt annað en helminginn af vikunni sinni ég hefðbundnum landvarðarstörfum úti við. Þá er ég t.d. að vinna við að viðhalda svæðunum með því að tína rusl, skipta út böndum eða eitthvað í þeim dúr en við tryggjum að svæðin séu snyrtileg og örugg. Svo er líka mikilvægt að landverðir séu sýnilegir og aðgengilegir fyrir ferðamennina. Við viljum fræða fólk um reglur í náttúrunni og það er kannski okkar megingildi, að fræða fólk. Því betur sem við náum að fræða því betur skilur fólk landið og hvernig á að umgangast það. Við hugsum fræðsluna meðal annars sem forvörn til að koma í veg fyrir slys og brot á reglum. Við notum náttúrutúlkun til þess að miðla þekkingu og fróðleik til gesta, þannig hjálpum við þeim að skynja umhverfið upp á nýtt. Starfið er þess vegna mjög fjölbreytt,“ segir Eva.

Þjóðgarðsmiðstöðin

Í mars á þessu ári var opnuð ný Þjóðgarðsmiðstöð á Hellissandi. ,,Þjóðgarðsmiðstöðin er opin alla daga kl. 10-17 en þar er alltaf einhver til að spyrja til vegar ásamt því að þangað er kominn veitingastaður sem heitir Matarlist. Við settum upp tímabundna sýningu en nú er í gangi samkeppni um það hver fær að hanna lokasýninguna og niðurstaða kemur fljótlega. Svo er einnig pláss fyrir tímabundnar sýningar listamanna á öllum aldri. Sem dæmi má nefna að nú er í gangi sýning á verkum Grunnskólabarna þar sem Bárðarsaga Snæfellsáss er túlkuð. Í húsinu verður einnig minni fundarsalur eða kennslustofa sem hægt verður að bóka til afnota,“ segir Eva.

Tengingin við samfélagið

,,Margir undra sig á því að þjóðgarðsmiðstöðin sé á Hellissandi en ekki í þjóðgarðinum sjálfum, en það er til þess að húsið nýtist samfélaginu sem best, m.a. skólunum. Fólk er að gera sér reglulegar ferðir til okkar sem er skemmtilegt. Mér finnst mikilvægt að tengja nærsamfélagið við starfsemina og maður finnur það að fólki þykir vænt um þjóðgarðinn. Enda höfum við reynt að hafa það þannig að fólk hafi rödd en við viljum að íbúar í nærumhverfinu upplifi þetta sem þjóðgarðinn sinn,“ segir Eva.

*Svæði þjóðgarðsins er víðfeðmt og er stöðug aukning ferðamanna á svæðinu. Hér er horft frá Svalþúfu til Lóndranga.*

Bæta aðgengi við Djúpalónssand

Aðspurð hvað sé framundan nefnir Eva að fjölgun ferðamanna kalli sífellt á betra aðgengi og fleiri bílastæði. ,,Fjölgun ferðamanna er mikil og við vitum það að við getum aldrei tekið á móti endalausum fjölda af gestum, þess vegna þurfum við að spyrja okkur hvenær gestirnir eru orðnir of margir og hvernig við stýrum fjöldanum ef þeir eru orðnir of margir. Á Djúpalónssandi eru t.d. í gangi framkvæmdir en búið er að gera nýtt bílastæði við aðalveginn og færa salernin þangað. Þá skapast aðeins meira pláss til að stækka eldra bílastæðið en þetta svæði hefur verið okkar akkillesarhæll síðustu ár. Þegar við fáum stór skemmtiferðaskip til Grundarfjarðar getum við lent í því að allt stíflist, svæðið sjálft þolir fjöldann en aðgengið er tæpt. Með því að færa salernin vonumst við til að létta á örtröðinni og að mannfjöldinn renni hraðar í gegnum svæðið. Einnig verður hægt að ganga frá efra bílastæðinu og fara skemmtilegan hring sem er þá betri kostur fyrir þá gesti sem vilja forðast þrengslin á neðra bílastæðinu. Vegurinn er einnig einbreiður en með útskotum, það er svolítið erfitt að margfalda umferðina á honum en í framtíðinni getum við vonandi boðið upp á lausn á þessu, t.d. skutlur frá bílastæðinu,“ segir Eva.

Svæðið er stórt

Eva vill einnig benda á að gestastofan á Malarrifi er enn opin alla daga vikunnar en þar má sjá sýninguna Vermaðurinn og náttúran. ,,Þar er rosalega skemmtilegt svæði en eftir áramót þurfum við mögulega að loka um helgar. Við eigum eftir að sjá hvernig fjárhagsáætlunin verður fyrir næsta ár og opnunin ræðst af því. Malarrif er skemmtilegur staður en gestastofan eru endurgerð fjós og fjárhús. Þar eru alltaf landverðir og líka önnur sýning sem snýr að því hvernig fólk bjó með náttúrunni. Í Salthúsinu er uppi sýning sem krakkar í Grunnskóla Snæfellsbæjar bjuggu til. Við sjáum um að þar sé snyrtilegt en þau útbúa allt fræðsluefni og sýningar sem fara þar inn sem er rosalega skemmtileg samvinna. Þannig að það er margt að sjá á vegum þjóðgarðsins.

Okkar svæði nær alveg inn í Dali en við sjáum líka um friðlöndin á Arnarstapa og á Búðum og svo sjáum við um litla eyju sem heitir Melrakkaey en þangað er óheimilt að fara án leyfis Umhverfisstofnunar. Þetta svæði er þess vegna mun stærra og dreifðara en ég fékk að venjast á Þingvöllum,“ segir Eva brosmild að lokum.

Finnst mikilvægt að nærsamfélagið sé tengt starfsemi þjóðgarðsins

Rætt við Evu Dögg Einarsdóttur yfirlandvörð hjá Snæfellsjökulsþjóðgarði

Rætt við Evu Dögg Einarsdóttur yfirlandvörð hjá Snæfellsjökulsþjóðgarði