Rætt við Arnheiði Hjörleifsdóttur umhverfisfulltrúa Hvalfjarðarsveitar

Arnheiður Hjörleifsdóttir er fædd í Reykjavík, alin upp á Akranesi frá sex ára aldri en býr í dag á Bjarteyjarsandi í Hvalfirði þar sem hún rekur ferðaþjónustu ásamt því að vera með búskap. Í byrjun síðasta árs auglýsti Hvalfjarðarsveit starf umhverfisfulltrúa en starfið var þá nýtt af nálinni hjá sveitarfélaginu. Arnheiður sótti um og hóf störf í apríl 2022 en hún var með þeim fyrstu sem stunduðu nám á meistarastigi í umhverfisfræðum við Háskóla Íslands í kringum síðustu aldamót. Blaðamaður hitti á Arnheiði og spjallaði við hana um umhverfisfræðina og störf hennar hjá sveitarfélaginu.

Landfræði og umhverfisfræði

Arnheiður útskrifaðist með meistaragráðu í umhverfisfræðum árið 2000 en hún nam við Háskóla Íslands og Dalhousie University í Kanada. ,,Þegar ég hóf meistaranámið var það glænýtt en ég var í öðrum árganginum sem fór í gegnum námið við Háskóla Íslands, fyrir það var ég með BS í landfræði og kennslufræði til kennsluréttinda. Þar sem umhverfisfræðin var svo ný og námið tvö ár að lengd vorum við hvött til að taka seinna árið annars staðar. Ég ákvað þá að fara til Halifax og sérhæfa mig þar. Námið við HÍ hefur síðan þá þróast alveg svakalega mikið svo nú er miklu meira í boði í umhverfisfræðinni hér heima,“ segir Arnheiður.

Hvernig fékkstu áhuga fyrir umhverfisfræði? ,,Þetta byrjaði svolítið í landfræðinni en áhuginn kviknaði bæði út frá náttúruvernd og umhverfismennt eða fræðslu. Ég starfaði lengi sem landvörður á Þingvöllum svo umhverfisfræðin sameinaði bæði áhugamál og starfsvettvang. Í Kanada tók ég þá þessa vinkla sérstaklega, náttúruvernd og umhverfismennt en líka stjórnun. Mér fannst áhugavert og ná að flétta þessi áhugasvið saman,“ segir Arnheiður.

Umhverfismálin mikilvæg

Í byrjun árs 2022 sá Arnheiður að verið var að auglýsa starf umhverfisfulltrúa hjá Hvalfjarðarsveit. ,,Þá var auglýst í 50% starf en umhverfismálin eru að verða sífellt fyrirferðarmeiri en áður hjá sveitarfélögum. En með öllum þessum breytingum, t.d. varðandi úrgangsmálin og nýja löggjöf þar, hringrásarhagkerfið, loftslagsmál o.fl., þá er þetta orðinn umfangsmikill málaflokkur hjá öllum sveitarfélögum á landinu. Í tengslum við það gerði Hvalfjarðarsveit þá breytingu að skapa þetta starf til að halda betur utan um þessi stóru mál. Starfið er fjölbreytt og fyrirferðarmikið en málaflokkarnir eru að verða mikilvægari með hverri stundinni og auknar kröfur gerðar til sveitarfélaga á þessu sviði.“

*Hvalfjarðarsveit innleiddi fjórðu tunnuna síðastliðið vor og sumar við öll heimili. Ljósm. aðsend.*

Að innleiða fjórðu tunnuna

Hvar var fjögurra tunnu kerfið statt þegar þú hófst störf hjá Hvalfjarðarsveit? ,,Það var ekki búið að innleiða þetta kerfi en þetta var eitt af þessum stóru verkefnum sem mér voru falin þegar ég byrjaði. Ég þurfti að byrja á að skoða þessa nýju löggjöf í úrgangsmálum sem tóku gildi síðustu áramót en þá þurfti að vera búið að vinna ákveðna undirbúningsvinnu. Íbúar Hvalfjarðarsveitar hafa safnað lífrænum úrgangi síðan árið 2010, þannig að þetta var miklu minni breyting hér en hjá mörgum öðrum sveitarfélögum. Við þurftum bara að innleiða eina nýja tunnu en flokkunin breyttist annars lítið, þannig að íbúarnir okkar voru tilbúnir í þessa breytingu. Aðalvandamálið hjá okkur var helst það að koma þessari fjórðu tunnu fyrir, það er leiðinlegt að vera búinn að koma fyrir sorpskýli sem rúmar bara þrjár tunnur og svo bætist ein við. En flokkunin sjálf var ekkert vandamál hjá íbúunum í sjálfu sér. Fjórða tunnan var keyrð heim til allra í vor og sumar, svo settum við upp eina miðlæga stöð fyrir gler, textíl og málma sem er staðsett í Melahverfinu. Stefnan er svo að fjölga þessum stöðvum.

Það þurfti samt vitaskuld að undirbúa þetta verkefni vel en við erum í raun ennþá í innleiðingarferlinu. Við erum enn að aðlaga gjaldskrá og aðstoða fólk við að innleiða og skilja kerfið. Við höfum haldið íbúafund þar sem fólk gat komið og spurt út í flokkun og í síðustu viku var ég fengin til að vera til staðar á opnu húsi eldri borgara og spjalla við þau um úrgangsmál og flokkun. Ég hef líka farið í skólana og fundað með umhverfisnefndum þar ásamt því að spjalla við krakkana en í skólunum blandast útisvæðin og útikennsla gjarnan inn í umræðuna. Mitt starf felst þess vegna líka í því að hitta fólk og aðstoða. Innleiðingin er því búin að taka tíma og orku en þetta eru mikilvægar breytingar sem sveitarfélögin eru að ganga í gegnum,“ segir Arnheiður.

Verðum að fara vel með auðlindir

Hvernig eru íbúarnir að standa sig í flokkun og taka þeir vel í þetta kerfi? ,,Íbúar eru að standa sig ótrúlega vel. Nú er ég búin að hitta marga aldurshópa í sveitarfélaginu til að ræða þessi mál og mér finnst fólk skilja þetta vel. Fólk veit að þetta er eitthvað sem þarf að gera og allir eru að taka þátt af fullum hug. Vangaveltur íbúa snúast mun meira um hvað fer hvert, frekar en af hverju þarf að gera þetta. Úrgangur er hluti af neyslu, ef við erum með mikið rusl er það af því að við erum að kaupa mikið og þá þarf hver og einn bara að bera ábyrgð á því.

Auðvitað finnst fólki fúlt þegar eitthvað kemur upp eins og þegar við erum búin að vera að þrífa mjólkurfernur eða annað sem á að fara í endurvinnslu, en svo kemur á daginn að farvegurinn er annar en gefinn var upp. Þegar eitthvað slíkt kemur upp í ferlinu verður skiljanlega bakslag og fólk getur misst móðinn, eðlilega. Það eru ennþá staðir í kerfinu sem þurfa að slípast en það þarf að skapa traust allan hringinn. Úrgangsmálin tengjast bæði mengun og þessum stóru málum eins og loftslagsmálunum, þetta hangir allt saman. Þetta er ekki bara rusl, við verðum að fara vel með auðlindir og hráefni og horfa á stóru myndina. Allt hefur keðjuverkandi áhrif inn í aðra mikilvæga málaflokka eins og úrgangur tengist loftslagsmálum o.s.fv. Mér finnst íbúarnir hér vera móttækilegir og jákvæðir gagnvart breytingunum og þeim umræðum sem skapast í kjölfar þeirra,“ segir Arnheiður.

Meðal þess sem unnið var að síðasta sumar var áhlaup í stíga- og þrepagerð fyrir austan Botnsá, á gönguleiðinni að Glymi, en þar eru að sögn Arnheiðar sérstaklega krefjandi aðstæður, ekki hægt að flytja efni á svæðið og allt unnið á höndum.

Bæta öryggi í Botnsdal

Hvað er annað á döfinni í umhverfismálum hjá Hvalfjarðarsveit? ,,Við erum t.d. búin að vera að sinna stóru verkefni í sumar þar sem við vorum að bæta aðgengi og öryggi ferðamanna ásamt því að stuðla að náttúruvernd í Botnsdal, þar sem gönguleiðin inn að fossinum Glym liggur. Þar átti sér stað hræðilegt slys í vor og í kjölfarið áttum við fund með landeigendum og ferðamálastjóra. Við höfum einnig sótt um í framkvæmdasjóð ferðamannastaða þar sem við fengum úthlutað fimm milljónum til framkvæmda á þessu ári. Gönguleiðin er mjög krefjandi og er í heildina um sjö kílómetra þegar allur hringurinn er genginn. Þar eru gljúfur, gil og einstigi en gönguleiðin fer meðfram gljúfurbarminum á sumum stöðum og einnig þarf að vaða eða ganga yfir trjádrumb til að komast yfir ána. Þetta er ævintýraferð sem er ekki hættulaus.

Það er búið að vera afar skemmtilegt og gefandi að vinna með fagfólki og landeigendum í sumar að því að auka öryggi á þessari leið til að bjóða upp á jákvæðari og betri upplifun og vonandi öruggari gönguleið. Það er auðvitað aldrei hægt að girða fyrir allar hættur og í vor þegar slysið varð var gríðarlega hált, við slíkar aðstæður á fólk kannski ekki að vera á ferðinni við snarbratt gljúfur. En burtséð frá því er þetta stórt verkefni sem ég hef verið að stjórna í sumar. Það er teljari á svæðinu og samkvæmt honum eru um 50.000 manns sem hafa gengið á Glym það sem af er þessu ári, svo það er álag og áreiti á svæðinu. Þess vegna er mikilvægt að viðhalda gönguleiðinni en þetta er eitt okkar helsta aðdráttarafl í Hvalfjarðarsveit þar sem Glymur er hæsti foss landsins,“ segir Arnheiður.

Loftlagsmál framundan

Hvað er svo framundan í umhverfismálum í Hvalfjarðarsveit? ,,Sveitarfélagið þarf að vinna stefnumótun í loftlagsmálum, það er framundan og mér heyrist vilji til að taka það mál föstum tökum hjá sveitarstjórn á næsta ári. Eitt af stóru málunum hér er að sjálfsögðu einnig iðnaðarsvæðið við Grundatanga, við erum líka með stórar námur en í mínu starfi felst að fylgjast vel með þessum svæðum, lesa yfir umhverfismat og skipulagstillögur og passa að ekki sé um of gengið á gæði náttúrunnar. Auðvitað er mikil pressa á litlu sveitarfélagi að hafa stórt iðnaðarsvæði og stór efnistökusvæði og aðra uppbyggingu en að sama skapi er spennandi að vera íbúi í sveitarfélagi sem er í vexti. Það eru þess vegna mikið af stórum og mikilvægum verkefnum innan umhverfismálanna sem eru daglegt brauð og krefjandi bæði fyrir umhverfisfulltrúann, sveitarstjórnina og umhverfisnefndina en þetta er eins og gefur að skilja stór hluti af okkar vinnu.“

Hólabrú við sunnanvert Akrafjall er stærsta efnisnáman í sveitarfélaginu. Hér er horft til norðurs yfir efnistöku- og vinnslusvæðið. Meðal verkefna umhverfisfulltrúa er að fylgjast vel með efnistökusvæðum; lesa yfir umhverfismat og skipulagstillögur og passa að ekki sé um of gengið á gæði náttúrunnar. Ljósm. mm

Eitthvað sem þú vilt nefna að lokum? ,,Þá kannski helst það að ekki má gleyma minni verkefnum sem eru skemmtileg og einnig mikilvæg. Í fyrra tókum við t.d. virkan þátt í plokkdeginum og degi umhverfisins. Þá völdum við svæði til að nostra við í samstarfi við Ungmennafélag Hvalfjarðarsveitar og kvenfélagið Lilju. Við vorum að snyrta svæðin og plokka rusl en hittumst svo í kaffi og kleinum eftir á. Þá varð til ótrúlega skemmtileg grasrótarstemning. Hér eru allir tilbúnir að leggja sitt af mörkum en slíkt þarf ekki alltaf að vera flókið eða umfangsmikið. Aðalatriðið er að búa til viðburð og gefa fólki tækifæri á að safnast saman í þágu síns nærumhverfis og njóta dagsins saman á meðan maður lætur gott af sér leiða. Þetta er lítið en samt svo þýðingarmikið í þessu samfélagi og mér þykir ótrúlega vænt um slík verkefni sem eru sjálfsprottin og byggja á þátttöku fólksins okkar,“ segir Arnheiður að lokum.

“Það er gott að gefa fólki tækifæri til að safnast saman í þágu síns nærumhverfis“

Rætt við Arnheiði Hjörleifsdóttur umhverfisfulltrúa Hvalfjarðarsveitar

Rætt við Arnheiði Hjörleifsdóttur umhverfisfulltrúa Hvalfjarðarsveitar