Spjallað við sálfræðinginn, leikarann og graskers listamanninn Knút Haukstein Ólafsson

Knútur Haukstein Ólafsson ólst upp í Reykjavík en flutti ásamt fjölskyldu sinni til Akraness árið 2010. Í dag er hann þrítugur, menntaður leikari og nýútskrifaður með BS í sálfræði en í náminu tengdi hann ýmislegt við sjálfan sig þegar hann lærði um einhverfu og ADHD. Hann fór því í greiningu og fékk grun sinn staðfestan. Í dag starfar hann á hjúkrunar- og dvalarheimilinu Höfða en Knútur hefur hug á að fara í framhaldsnám í klínískri sálfræði. Undanfarið hefur hann þó vakið athygli fyrir það að skera út grasker en Knútur segir það einungis árstíðarbundið áhugamál þar sem grasker eru einungis fáanleg í október á hverju ári. Knútur stundar líkamshreyfingu af kappi en hann hefur hlaupið nokkur maraþon og finnst gott að hlaupa fyrir vinnu, þar að auki keyrir hann til Reykjavíkur þrisvar í viku til að æfa bardagaíþróttina Muay Thai. Blaðamaður hitti á Knút í liðinni viku í tilefni graskerstíðarinnar og ræddi við hann um hreyfinguna, greiningarnar og graskerslistaverkin.

*Knútur með nokkra bíómyndakaraktera skorna út í grasker.*

Hreyfingin

Það sem af er ári hefur Knútur hlaupið um eitt þúsund kílómetra en hann segist stunda fremur öfgakennda hreyfingu. ,,Það er erfitt að stunda nám með einhverfu og ADHD en ég finn fyrir mikilli þörf til að hreyfa mig þegar ég þarf að einbeita mér mikið. Á þessu ári er ég búinn að hlaupa fjögur hálfmaraþon, eitt heilt maraþon og svo hljóp ég einn hring í kringum Akrafjallið sem eru um 30 km. Ég æfi svo Muay Thai í Reykjavík með vinnu en ég finn mér yfirleitt eitthvað til að gera og fæ oft að heyra að ég sé svolítið klikkaður þegar kemur að hreyfingu. Ég á það til að vakna klukkan fimm á morgnana og hlaupa góðar vegalengdir í myrkrinu fyrir morgunvakt,“ segir Knútur.

Hausinn stoppar aldrei

Hvernig lýsir einhverfa og ADHD sér saman? ,,Það er erfitt að lýsa því en hausinn stoppar aldrei og er alltaf á fullu, ég fæ aldrei frí.“

En hvernig gekk t.d. í barnaskóla? ,,Það gekk í raun ágætlega, athyglisbresturinn er meira ríkjandi en ofvirknin svo það var ekki mikið vesen á mér í grunnskóla. Ég átti ekki í vandræðum með hömluleysi eða neitt slíkt en var frekar að glíma við það að detta út og var dagdreyminn, þó ekki það áberandi að ég væri sendur í neinar greiningar. Það var ekki fyrr en ég byrjaði í sálfræðinni, þá uppgötvaði ég þetta svolítið sjálfur en ég tengdi mikið við efnið og fór að spyrja sjálfan mig spurninga,“ segir Knútur.

Listaverkin ekki langlíf

Fyrir fimm árum síðan uppgötvaði Knútur nýtt áhugamál en hann byrjaði að skera út grasker árið 2018 og hefur síðan þá skorið út um fjörutíu slík listaverk. Hann segist vera duglegur að taka myndir af graskerunum þar sem þau endast einungis í þrjá til fimm daga. ,,Þetta er lífrænt efni svo þessi listaverk endast ekki lengi. Ég er um einn til fjóra klukkutíma að skera út eitt listaverk og eina leiðin til að varðveita verkefnin er að taka af þeim myndir.

Ég hef svo bara einn mánuð á ári til að æfa mig en mig langar að prófa mig meira áfram og skoða nýjar aðferðir svo ég geti séð meiri framfarir. En á Íslandi fást graskerin bara í októbermánuði. Í ár er ég búinn að skera út fimmtán grasker en ég byrjaði strax í fyrra að útbúa lista af því sem mig langaði að skera út næst. Í september raðaði ég verkefnunum niður í rétta röð og er svo búinn að stroka þau út eitt af öðru og klára þannig listann,“ segir Knútur.

Kvikmyndanörd

Listaverk Knúts eru frábrugðin hefðbundnum graskerslistaverkum en hann sækir innblástur að mestu úr kvikmyndum. ,,Ég sker út fígúrur úr kvikmyndum, teiknimyndum og sjónvarpsþáttum. Stundum eitthvað úr tölvuleikjum en í raun geri ég allt milli himins og jarðar. Ég veit ekki alveg hvaðan þessar hugmyndir koma en ég er mikill kvikmyndaáhugamaður og er útskrifaður leikari frá Kvikmyndaskólanum. Ég á yfir eitt þúsund bíómyndir á dvd og blu-ray diskum heima og er mikið nörd á þessu sviði. Ég er líka kvikmyndagerðarmaður og hef leikstýrt nokkrum tónlistarmyndböndum sem m.a. hafa komist inn á kvikmyndahátíðir. Ég hef einu sinni leikið í kvikmynd í fullri lengd, það var bandarísk framleiðsla en myndin heitir Spell (2018). Þar fékk ég að vera í litlu aukahlutverki og leika á móti Magnúsi Jónssyni og Birnu Rún Eiríksdóttur sem var mjög skemmtilegt. Ég er ekki nógu duglegur að skapa mín eigin verkefni í kvikmyndabransanum en í Kvikmyndaskólanum uppgötvaði ég að leikstjórnin kallaði meira á mig og hentar mér aðeins betur en leiklistin sjálf,“ segir Knútur.

*Graskerin passa vel inn í hrekkjavökutíðina sem nú stendur yfir.*

Skrítið að keppa í list

Knútur segir graskers útskorningana sameina sköpunarþörfina og núvitund. ,,Þetta er ákveðin leið fyrir mig til að slaka á og vera í núinu. Mér finnst gaman að sjá eitthvað fyrir mér og láta það verða að veruleika, raungera hugmyndirnar mínar. Þetta er ákveðin slökun fyrir ADHD heilann. Ég teikna líka og hef gert síðan ég var krakki en ég yfirfærði þá þörf svolítið á graskerin. Ég gúggla mikið og kynni mér ýmsar aðferðir við útskurðinn. Þegar ég var að byrja notaði ég bara þykkan eldhúshníf en ég keypti mér svo sérsniðin tól á netinu til að öðlast betri færni.

Ég get orðið svo heltekinn af þessu, stundum gleymi ég að næra mig og fá mér að borða,“ segir Knútur og hlær. ,,Ég hlusta alltaf á tónlist á meðan ég sker út en mér finnst tónlistin þurfa að vera tengd því sem ég er að skapa hverju sinni.“

Knútur sendi nokkur grasker í keppni á vegum FM957 og Fjarðarkaups. ,,Mér finnst skrítið að keppa í einhverju huglægu eins og list, keppni finnst mér meira eiga heima á hlutlægum sviðum eins og í íþróttum. Í listinni eru verðlaunin verkið sjálft. En ástæðan fyrir því að ég skráði mig í keppnina er einfaldlega vegna þess að þetta er svolítið kostnaðarsamt áhugamál og verðlaunin eru í peningaformi. Ég veit ekkert hverjar líkurnar eru á því að ég vinni en ég hugsaði með mér að ég hefði ekkert á móti því að fá smá til baka,“ segir Knútur og hlær.

Listin kallar alltaf

Knútur segir mikilvægt fyrir sig að sinna listinni í hvaða formi sem hún er en hann hefur einnig numið söng og æft sig í grafískri hönnun. ,,Ég teiknaði mikið þegar ég var krakki og unglingur en svo færðist fókusinn yfir á öfgakennda líkamshreyfingu svo ég hef ekki verið að gefa mér tíma í það að teikna síðan hreyfingin varð svona stór partur af deginum mínum. Ég æfi mig stundum í grafískri hönnun og finn almennt fyrir mikilli sköpunarþörf. Ég æfði t.d. söng í Kvikmyndaskólanum hjá Birgittu Haukdal, hef búið til stuttmyndir og auðvitað sinnt leiklistinni, ég á heima í listaheiminum.

Ég fæ mikið af hugmyndum og finnst gaman að framkvæma þær, oft ásækja mig einhverjar hugmyndir og ég get ekki slakað á fyrr en ég er búinn að koma þeim frá mér. Þetta er einhver tjáning og mjög einlægt ferli.

Í ár var ég heppinn að eiga mikinn frítíma í október til að skera út grasker. Undanfarið hef ég ekki verið að skapa mikið en þegar ég loksins næ að sinna listinni kemur alltaf einhver listræn sprengja,“ segir Knútur.

Þrjú grasker eftir

Ætlar þú að skera fleiri grasker út í ár? ,,Ég er búinn með listann sem ég hafði útbúið fyrir þetta ár, en ég á samt þrjú grasker sem bíða eftir listaverki. Ég er reglulega að sinna líkamshreyfingunni og er í vinnu, það getur þess vegna verið smá hausverkur að skipuleggja sig en ég veit aldrei hvað ég verð lengi með hvert grasker. Lengsti tíminn sem ég hef setið við sama listaverkið var sex klukkutímar og tuttugu mínútur, það er nánast heill vinnudagur,“ segir Knútur og hlær. ,,Það var byggt á listaverkinu Póseidon eftir vinkonu mína Margréti Júlíu en ég gerði það í síðustu viku. Hún var með listsýningu í Reykjavík um daginn en mér fannst verkið svo fallegt að ég spurði hana hvort ég mætti skera það út í grasker. Ég var mjög sáttur með afraksturinn og feginn að Margrét Júlía var ánægð líka,“ segir Knútur hlæjandi en að lokum vill hann koma á framfæri þökkum til Elísabetar Stefánsdóttur sem benti Skessuhorni á listaverk sín.

Sker út grasker til að sinna sköpunarþörfinni og upplifa núvitund

Spjallað við sálfræðinginn, leikarann og graskers listamanninn Knút Haukstein Ólafsson

Spjallað við sálfræðinginn, leikarann og graskers listamanninn Knút Haukstein Ólafsson