Rætt við Margréti Birnu Kolbrúnardóttur á Snæfellsnesi sem framleiðir vöggusett til útsaums

Hvað þarf til að kona taki sig upp af heimaslóðum og komi sér fyrir í fjarlægri sveit – og er hún í raun svo fjarlæg? Stundum kemur lífið fólki á óvart og leiðir það á nýjar slóðir sem þó reynast gamlar. Blaðamaður Skessuhorns kom við hjá Margréti Birnu Kolbrúnardóttur sem er flutt á Snæfellsnesið og finnst hún vera komin heim. Hún býr í Laugargerði á Snæfellsnesi og nýtur þess fallega staðar mjög. Ekki síst er það næðið og náttúran – en líka fólkið.

Tenging við Snæfellsnes

Margrét Birna sem gjarnan er kölluð Bidda tekur vel á móti blaðamanni í íbúð sinni í Laugargerðisskóla. Talið berst fyrst að bakgrunni hennar, en þar er reyndar að finna athyglisverða tengingu við Snæfellsnesið. Hún er dóttir Auðuns Friðrikssonar og Kolbrúnar Sveinbjörnsdóttur. „Það vill svo til að þótt ég hafi aldrei verið neitt á þessu svæði áður þá á ég hér djúpar rætur gegnum mömmu,“ segir hún. „Ég kom reyndar fyrst hingað í Laugargerðisskóla þegar ég var þrettán ára í hópi úr barnaskólanum mínum á Selfossi. En síðan þá hef ég ekki verið hér á ferðinni nema á hraðferð framhjá, eins og gengur og gerist.“ En hvernig kom það svo til að þú fluttir hingað? „Ég kom hingað árið 2017 til að kenna hérna við skólann,“ segir hún. „Það höfðu tveir kennarar forfallast með skömmum fyrirvara og þá var haft samband við mig um að koma og kenna. Ég hafði reyndar enga kennslureynslu, en er sagnfræðingur að mennt og hef reyndar nú nýverið lokið meistaragráðu í hagnýtri menningarmiðlun frá Háskóla Íslands líka.“

Hrökkva eða stökkva

Þegar atvinnutilboðið kom var Bidda í millibilsástandi í húsnæðismálum, hafði misst leiguíbúð í Reykjavík og bjó hjá móður sinni á Selfossi. „Svo ég var laus og tók bara af skarið og sagði já,“ segir hún. „Ég hef alltaf verið óhrædd við að taka ákvörðun þegar um hefur verið að ræða að hrökkva eða stökkva og þarna stökk ég.“ Hún hafði þó eins og áður sagði enga starfsreynslu á þessu sviði, en fékk góðan stuðning og kenndi við skólann frá haustinu 2017 og til vors. Árið eftir hafði nemendum fækkað og það var ekki sama þörf fyrir kennara, en þá vann hún sem stuðningsfulltrúi. „Mér leið strax svo vel hérna og fann að ég hef taugar til þessa svæðis. Svo átti ég góðar minningar síðan við vorum hér á ferð 1963 árgangurinn frá Selfossi. Hér er einstaklega fallegt og Haffjarðará er í túnfætinum, hún rennur í tvær áttir; fer eftir sjávarföllum,“ segir hún.

Nú er ekki lengur kennt í Laugargerðisskóla og skólabörnin á svæðinu hafa dreifst á þrjá staði; Stykkishólm, Borgarnes og Lýsuhól. Þau sem lengst eiga eru um klukkutíma í skólabílnum. Bidda segir að veðrin geti verið ólík á mismunandi stöðum á svæðinu, einkum sé strengur vestan við Hafursfellið og hjá Ystu Görðum. Þessar leiðir hafi því allar sína kosti og galla. Yfirleitt sé þó snjólétt í Laugargerði og oft allt annað veður þar en í Borgarnesi, það fari eftir vindáttum.

Góðir nágrannar

Blaðamaður spyr hvernig henni hafi gengið að tengjast nærsamfélaginu. Minnist þess reyndar að hafa séð hana á sviði hjá Leikdeild Skallagríms í félagsheimilinu Lyngbrekku síðasta vetur. „Jú, ég er í leikhópnum,“ segir Bidda. „Í fyrra vorum við með sýningu byggða á lögum Stuðmanna og hún var létt og skemmtileg. Við ætluðum að taka hana aftur upp um haustið enda var þetta dýrt verkefni, en ýmislegt kom í veg fyrir það. Nú erum við að skoða hvernig við getum aflað tekna til að ráða leikstjóra sem er yfirleitt megin kostnaðarþátturinn við leikuppfærslur.“ Hún tekur þátt í fleiru í sveitinni því hún er meðlimur í Kvenfélaginu Liljunni og í kirkjukór sem sinnir alls fimm kirkjum á svæðinu. Svo æfir hún líka með Freyjukórnum sem er kvennakór sem æfir í Reykholti, en það er samkeyrsla úr Borgarnesi svo það er ekki mikið mál. Hún segist orðið eiga vini víða í samfélaginu og það sé afar dýrmætt. Hún hafi frá upphafi haft einhverskonar heimatilfinningu í Laugargerði og þar sé gott að vera. „Ég hélt ættarmót hér fyrir tveimur árum og bauð til mín allri stórfjölskyldunni,“ segir Bidda. „Þá fórum við í einskonar pílagrímsferð upp að ættarbænum Borgum á Skógarströnd í dásamlegu veðri. Það verður vonandi endurtekið og þá með kleinur og kaffi á brúsa að hætti ömmu. Ég hef líka stundum verið að hjálpa henni Áslaugu Sigvaldadóttur á kaffihúsinu hennar hér á Snæfellsnesi; Hjá góðu fólki. Ég var þar síðast á þriðjudaginn að vaska upp. Við Áslaug kenndum saman fyrsta veturinn minn hér í Laugargerði og ég hef fylgst með kaffihúsinu verða til smám saman,“ segir hún.

*Kolbeinsstaðakirkja, myndin er tekin þegar börnin þrjú voru skírð í júní árið 1963.*

Vöggusett með sál

Það er ljóst að Bidda er félagslega virkur einstaklingur og hefur gaman af samskiptum við fólk. Henni líkaði strax vel í Laugargerði fyrsta veturinn. En eftir þessa fyrstu tvo vetur þurfti hún að minnka við sig vinnu vegna vefjagigtar. Hún á sér þó áhugamál sem hún hefur stofnað lítið fyrirtæki um. Það heitir Barnaból og þar selur hún vöggusett handa nýfæddum börnum til útsaums og hún hefur reyndar alltaf verið á kafi í handavinnu. Blaðamaður spyr hvernig vöggusettin hafi komið til? „Árið 2010 bjó ég á Egilsstöðum og fór þar á útsaumsnámskeið hjá eldri konu sem hafði verið handavinnukennari lengi. Hún vildi kenna handverkið til þess að brenna ekki inni með þekkinguna sína,“ segir Bidda. „Hún kenndi okkur þarna allra handanna útsaumsaðferðir og hvatti okkur til að nýta útsauminn til að búa til hagnýta hluti. Um þetta leyti var von á litlum frænda í fjölskyldunni minni svo ég bjó til vöggusett handa honum með harðangurs milliverki. Svo hélt ég áfram með þessa hugmynd og gerði nokkur sett til viðbótar. Í framhaldinu fékk ég þá hugmynd að gera vöggusett sem nytjahlut og selja, fólk myndi þá kaupa það áprentað með garni og leiðbeiningum og sauma í það sjálft. Vöggusett hefur líka mikið tilfinningalegt gildi, miklu meira en flest annað handverk.“ Vöggusettin sem hún gerir eru í stærðinni 100×70 cm svo það er hægt að nota þau upp í um 18 mánaða aldur. Utanum þau er áprentaður bómullarpoki sem líka má sauma í og nota fyrir barnið. Það kemur því ekkert plast við sögu. Næsta verkefni hjá henni er að fara með vöggusettin á Handverk og hönnun í Ráðhúsinu í Reykjavík í nóvember, annað árið í röð.

Framleiðslan

Áður en langt um leið var Bidda búin að panta vönduð hvít vöggusett frá saumastofu í Kína. Hún segir brosandi að hún hafi frétt af þessum tengilið gegnum vinkonu sína og að það hafi sparað henni að leita í kínversku símaskránni. Hún sló til og festi kaup á um 600 settum. Svo hún á enn nóg til, enda tekur tíma að framleiða hvert og eitt sett. Hún valdi þessu næst vísubrot úr barnagælum og fékk teiknarann Elínu Elísabetu Einarsdóttur til að gera teikningar innblásnar af þeim. Frændi Biddu, Þorleifur Kamban, er grafískur hönnuður og aðstoðaði hana við leturgerðina. Elín gerði fimm teikningar sem Bidda saumar svo út. Hún velur litina og garnið sjálf og tvinnar saman mismunandi liti til að fá þá útkomu sem henni hugnast best. Svo teikningarnar eru upprunalegar og þú velur vísurnar? „Já,“ segir Bidda. „Svo er þetta saumað með kontórsting, sem er útsaumsspor sem notað er í útlínur ýmiss konar. Ég lagði til grundvallar í allri hönnuninni að þetta yrði að passa bæði fyrir stelpur og stráka.“ Samtals telur hún að kostnaðurinn við að raungera viðskiptahugmyndina hafi verið sem nemur einni sólarlandaferð eða svo. Hún er svo með Facebook síðuna Barnaból þar sem settin eru seld, en einnig er heimasíða í smíðum. Efniviðinn segir hún þurfa að vera góðan í svona vöru og mikil gæði í bómullinni. „Þetta þarf að þola að ganga milli kynslóða.“

*Dansi, dansi dúkkan mín er ein barnagælanna sem prýðir vöggusettin.*

*Fljúga hvítu fiðrildin; fiðrildin eru að sjálfsögðu hvít.*

Forfeðurnir kalla

En það var fleira sem tengdi Biddu við Snæfellsnes. Það hagaði svo til að þótt hún sé fædd og uppalin á Selfossi hafði hún á sínum tíma verið skírð í Kolbeinsstaðahreppi, nánar tiltekið í Kolbeinsstaðakirkju. Þetta var árið 1963 og tvö önnur börn voru skírð sama dag. Ástæðan var að verið var að vígja nýjan skírnarfont sem gefinn hafði verið til minningar um tvenn hjón sem öll skírnarbörnin tengdust. Önnur hjónanna voru langalangafi og langalangamma Biddu í móðurætt. Þau hétu Margrét Magnúsdóttir og Björn Magnússon og hún fékk nöfnin þeirra. Til er ljósmynd frá þessari skírn, þar sem þær halda á börnunum þremur þær Hrafnhildur Einarsdóttir í Hallkelsstaðahlíð, Guðrún Sigurðardóttir amma Biddu og Kristín Björnsdóttir, Hafursstöðum (Snæfellingar og Hnappdælir I, bls. 244.). Þar heldur Hrafnhildur á Hrafnhildi Pálsdóttur frá Naustum í Eyrarsveit, Guðrún á Biddu og Kristín á Svanhvíti Gunnarsdóttur.

*Guðrún Sigurðardóttir var fædd árið 1915. Hér er hún 18 ára gömul.*

Falleg minning um ömmu

Svo bendir Bidda á ljósmynd af nefndri móðurömmu sinni Guðrúnu Sigurðardóttur sem var barnabarn Björns og Margrétar. Myndin var tekin þegar Guðrún var 18 ára. „Hún fæddist á Borgum, en þegar hún var í kringum fermingu flutti fjölskyldan svo út í Gvendareyjar sem eru úti fyrir Skógaströnd og bjuggu þar til ársins 1946. „Ömmu þótti svo alltaf vænt um að ég hefði fengið nöfn móðurforeldra hennar,“ segir Bidda. „Svo gaf langamma mín Magnúsína Guðrún Björnsdóttir mér ritsafn Jóns Trausta í skírnargjöf. Guðrún amma varðveitti það þar til ég hafði þroska til að taka við því. Ég er með það hérna í hillu hjá mér og þykir mjög vænt um að eiga það í hennar minningu.“

*Björn og Margrét hvíla í kirkjugarðinum við Kolbeinsstaðakirkju og dóttursonur þeirra á sama stað. Ljósm: mbk.*

Sveitin

Eins og staðan er núna býr fólk á hæðinni fyrir ofan Biddu í Laugargerðisskóla, en það flytur bráðum í annað hús á svæðinu. „Þá verð ég ein í höllinni,“ segir hún. „Það er náttúrlega enginn venjulegur lúxus að hafa heilan matsal og heimavist til að bjóða fólkinu sínu á ættarmót. En svo veit enginn hvenær eignirnar verða seldar og einhver breytir þessu í hótel eða eitthvað slíkt.“

Það veit enginn sína ævina fyrr en öll er og stundum liggur leiðin bæði til framtíðar og fortíðar. Það virðist vera tilfellið hjá Margréti Birnu Kolbrúnardóttur sem fyrir tilviljanir lífsins er nú komin heim. „Og svo bara gerist lífið einhvern veginn, hver veit hvað verður næst,“ spyr hún að lokum.

*Ritsafn Jóns Trausta fær heiðurssess í stofu Biddu.*

Krókaleiðir lífsins

Rætt við Margréti Birnu Kolbrúnardóttur á Snæfellsnesi sem framleiðir vöggusett til útsaums

Rætt við Margréti Birnu Kolbrúnardóttur á Snæfellsnesi sem framleiðir vöggusett til útsaums