Rætt við Sóleyju Birnu Baldursdóttur um umhverfismál í Borgarbyggð

Sóley Birna Baldursdóttir tók við starfi deildarstjóra umhverfis- og landbúnaðarmála hjá Borgarbyggð í lok maí síðastliðins, en fyrir það sinnti hún starfi verkefnastjóra innan skipulags- og byggingardeildar sveitarfélagsins. Í starfi sínu hefur hún umsjón með áhaldahúsi, sorphirðu, umferðarmálum, umhverfismálum, er starfsmaður fjallskilanefnda ásamt fleiru. Blaðamaður Skesshorns settist niður með Sóleyju Birnu til að forvitnast um starfið og stöðu á flokkun og sorphirðu hjá sveitarfélaginu sem stendur hvað fremst sveitarfélaga á Vesturlandi á því sviði, eins og kemur fram í annarri frétt hér í blaðinu. Borgarbyggð hóf að safna endurvinnsluefni af hverjum einasta bæ í dreifbýli árið 2014 og þá strax steig sveitarfélagið í þá átt að vera framarlega í úrgangsmálum. Þá var farið úr því að bjóða íbúum í dreifbýli upp á gáma eingöngu og farið í sorphirðu heim á öll lögbýli í sveitarfélaginu.

Mannfræði og lýðheilsa

,,Ég er menntaður mannfræðingur frá Háskóla Íslands og er í meistaranámi núna í lýðheilsuvísindum en ég er með diplóma í lýðheilsuvísindum fyrir það og einnig í kynfræði,“ segir Sóley og bætir við að bakgrunnur hennar í námi tengist starfinu meira en margir geri sér grein fyrir. ,,Margir tengja náttúru- eða umhverfisfræði hvað helst við þetta starf, hins vegar eru lýðheilsumál og mannfræði einnig stór hluti. Maður þarf að skilja fólkið í sveitarfélaginu en undir starfið fellur að vera mikið í samskiptum við fólk. Allir eru með sín sjónarmið og menningin misjöfn eftir svæðum í sveitarfélaginu. Lýðheilsan snýr svo að líðan fólksins í sveitarfélaginu út frá búsetu, lýðheilsa er ekki bara svefn og næring. Í þessu starfi þarf að mæta þörfum fólks en ég fæ ýmislegt þessu tengt inn á borð til mín, m.a. með því að passa upp á grænu svæðin og göngustíga. Ég sótti um því ég hef gaman af áskorunum og var tilbúin í meiri ábyrgð ásamt því að mér fannst ég hafa eitthvað fram að færa,“segir Sóley.

,,Ég er fædd og uppalin í Borgarfirði og hef starfað hjá Borgarbyggð í þrjú ár svo ég kunni á kerfið innanhúss áður en ég tók við sem deildarstjóri. Starfið er krefjandi, fjölbreytt og spennandi en hér mæta manni ýmsar áskoranir. Í síðustu viku þurftum við t.d. að senda snjómoksturinn af stað en enginn var í viðbragðsstöðu þar sem ekki var búið að gera ráð fyrir snjómokstri fyrr en 1. nóvember.“

Íbúar flokka vel

Um síðustu áramót varð sveitarfélögum í landinu skylt að hefja flokkun í fjóra flokka á heimilum í landinu. Innleiðingin hefur þegar gengið í gegn hjá Borgarbyggð en misjafnlega vel hefur gengið hjá sveitarfélögum að innleiða breytinguna. ,,Við útdeildum fjórðu tunnunni um mánaðamótin maí-júní. Nýrri tunnu var komið fyrir um leið og sorpið var tæmt. Mörgum fannst þetta ruglingslegt en almennt gekk innleiðingin mjög vel. Við sjáum á skýrslu frá Úrvinnslusjóði yfir öll sveitarfélög á landinu að miðað við íbúafjölda stendur Borgarbyggð mjög framarlega á sviði flokkunar, svo íbúar eru að standa sig vel. Við eigum eftir að fá greiðslu númer tvö úr Úrvinnslusjóði svo það verður spennandi að sjá hvernig okkur gengur áfram. Því betur sem fólkið í sveitarfélaginu flokkar, því hærri endurgreiðslu fáum við úr Úrvinnslusjóði en sú greiðsla lækkar svo í kjölfarið gjald fyrir meðhöndlun úrgangs í sveitarfélaginu. Dýrasti úrgangurinn er almenna sorpið sem þarf að urða en það er ódýrast að flokka pappa og plast þar sem við fáum endurgreiðslu vegna þeirra flokka.

Mörgum finnst mikið að hafa allar þessar tunnur en fólk verður að skilja það að allir bera ábyrgð á sínum heimilisúrgangi, sveitarfélagið ber svo ábyrgð á að hirða úrganginn. Lögum samkvæmt ber fólki skylda til að flokka heimilisúrganginn í þessa flokka. Út frá því þarftu að bera ábyrgð á því sem þú kaupir með tilliti til umbúða og þess úrgangs sem fellur til við neyslu heimilisins. Fólk virðist oft ekki tengja við að það beri ábyrgð á þessum flokki sjálft. Sveitarfélagið getur ekki borið ábyrgð á því sem neytandinn kaupir. Mörgum finnst svo kvöð að þurfa að skola umbúðir t.d. en þetta er fljótt að komast í vana og heilt yfir standa íbúar sig vel,“ segir Sóley.

Metnaður og mannauður mikilvægur

Sóley segir sveitarfélagið hafa metnað fyrir því að veita góða þjónustu í þessum málaflokki. ,,Á sumum stöðum hafa sveitarstjórnir ekki áhuga á málaflokknum og hefur innleiðing á flokkun úrgangs þess vegna gengið hægt. Sums staðar hafa sveitarfélög ekki nægilega mikið af starfsfólki til að sinna þessu mikilvæga málefni sem er flókið að setja sig inn í og langtímaverkefni að fylgja eftir.

Við hjá Borgarbyggð viljum veita góða þjónustu og innleiða nýjungar fljótt. Átaksverkefni fara reglulega í gang, eins og hreinsunarátak í dreifbýlinu þar sem gámum fyrir grófan úrgang og timbur er komið fyrir í uppsveitum. Við höfum líka boðið upp á gáma fyrir brotajárn heim að býlum. Það er metnaður til staðar innan sveitarfélagsins sem hefur mikið að segja í árangri okkar í flokkun. Stór hluti þess árangurs sem við höfum náð kemur frá farsælu samstarfi Borgarbyggðar við Íslenska gámafélagið. Þar er frábært starfsfólk og alltaf einhver sem grípur boltann,“ segir Sóley.

Að taka við góðu búi

Sóley vill taka fram að forveri sinn í starfi eigi hvað mestan hlut í vinnunni við innleiðingu flokkunar í Borgarbyggð. ,,Hrafnhildur Tryggvadóttir á hvað mest í þessari vinnu, hún hafði mikla þekkingu og áhuga á málaflokknum og hún ásamt öðrum kom að því að innleiða sérsöfnun lífræns úrgangs við öll heimili árið 2020. Eitt það mikilvægasta við starfið er að sannfæra pólitíkina um það að verkefnin séu þess virði og að þau eigi eftir að skila árangri, sem Hrafnhildi tókst að gera. Það var mjög jákvætt þegar fjórða tunnan bættist við að hafa tekið þetta í litlum skrefum. Það eina sem við þurftum að gera var að skilja að plast og pappa, að öðru leyti breyttist flokkunin sjálf ekki,“ segir Sóley Birna.

Ekki hægt að afþakka tunnur

Grenndarstöðvar hafa verið settar upp fyrir þá flokka sem ekki má setja í þær tunnur sem standa nú við hvert heimili í sveitarfélaginu. ,,Við erum með þrjá afgangs flokka sem mega ekki fara í heimilissorpið en það eru textíll, gler og málmar. Við söfnum þessum flokkum á grenndarstöðvum á Kleppjárnsreykjum, Hvanneyri og við Íþróttamiðstöðina í Borgarnesi en stöðvarnar voru settar upp í samvinnu við Íslenska gámafélagið. Einnig er hægt að koma með þessa flokka á gámastöðina okkar á Sólbakka í Borgarnesi, án endurgjalds.

Svo er það áhaldahúsið sem sér um það að skipta út heimilistunnunum/-körunum. Margir biðja líka um að losna við stóru körin sem plastið og pappinn fór saman í á lögbýlunum, þá sér áhaldahúsið um að skipta út tunnunum og setja minni í staðinn en þá t.d. lækka sorphirðugjöld hjá viðkomandi. Það hefur verið aðeins um það að fólk haldi að það geti afþakkað tunnurnar sem er í raun ekki hægt, þar sem það er bæði skylda skv. lögum um meðhöndlun úrgangs og samkvæmt samþykkt Borgarbyggðar um meðhöndlun úrgangs að hirða þessa fjóra úrgangsflokka innan lóðar í þéttbýli og á lögbýlum í dreifbýli. Það þýðir að íbúar þurfa að greiða að lágmarki fyrir hirðu á þessum fjórum flokkum með sorphirðugjöldunum sínum. Í sumum sveitarfélögum þarf fólk að kaupa ílátin sjálft, Borgarbyggð útvegar hins vegar tunnurnar en þær eru á ábyrgð þeirra sem nota þær. Við erum að fara eftir lögum í landinu og ber að passa það að fólk hafi aðgengi að þessari flokkun en fólk þarf svo sjálft að útbúa aðstöðu fyrir ílátin. Þetta er samvinna og við þurfum öll að leggja okkur fram við flokkunina sem kemst svo í vana.

Þessu tengt er mikilvægt að gera sér grein fyrir því að samkvæmt lögum skulu sveitarfélög innheimta gjald hjá notendum vegna úrgangsþjónustu og mega ekki greiða með málaflokknum og verða gjöld íbúa því að vera í samræmi við kostnað sveitarfélagsins. Um síðustu áramót var ráðist í talsverða vinnu við breytingu á gjaldskrá í anda hugmyndafræðinnar “Borgað-þegar-hent-er”. Flest sveitarfélög sem innleiða hugmyndafræðina notast við svokallaða rúmmálsleið, þannig að kostnaður við sorphirðu fer eftir fjölda og stærð íláta við hvert hús. Nú geta íbúar til dæmis valið að fá minni tunnu fyrir sorpið (svörtu tunnuna) sem dregur úr kostnaði heimilisins vegna úrgangs og hvetur til frekari flokkunar,“ segir Sóley Birna.

Má alltaf gera betur

Á hvaða sviði á Borgarbyggð eftir að bæta sig innan þessarar deildar? ,,Við erum með metnaðarfulla loftslagsstefnu en við þurfum að bæta okkur í því að fara eftir henni. Sem dæmi getur sveitarfélagið verið á umhverfisvænni bílum. Það væri kostnaðarsamt og ákveðin áskorun fyrir sveitarfélagið að fjárfesta í slíkum verkefnum eins og staðan er í dag. Nú er t.d. nýbúið að verja miklum fjármunum í fjórða ílátið við heimili. Stefnt er að því að kynna slík umhverfisvæn skref fyrir kjörnum fulltrúum, bæði í umhverfis- og landbúnaðarnefnd og sveitarstjórn á komandi mánuðum,“ segir Sóley Birna að lokum.

,,Allir bera ábyrgð á sínu sorpi“

Rætt við Sóleyju Birnu Baldursdóttur um umhverfismál í Borgarbyggð

Rætt við Sóleyju Birnu Baldursdóttur um umhverfismál í Borgarbyggð