Segir Hinrik Haraldsson rakari á Akranesi – Endurbirt viðtal úr jólablaði 2014

Á Akranesi stendur rakarastofa í litlu húsi við gatnamót Vesturgötu og Skólabrautar. Þar hefur hún verið samfleytt í rekstri í 77 ár. Áður en byrjað var að raka og klippa karlmenn í þessu húsi þá hýsti það símstöð bæjarins. Að þessu húsi voru allar símalínur Akurnesinga strengdar í lofti þar sem talsímakonur sátu síðan og gáfu samband sitt á hvað milli húsa og til og frá bænum. Í dag er það Hinrik Haraldsson sem ræður ríkjum í þessu húsi. Þarna hefur hann rekið Rakarastofu Hinriks í 49 ár, eða allar götur síðan 1965. Sjálfur varð hann sjötugur 25. nóvember síðastliðinn. Afmælisárið er búið að vera viðburðaríkt. Hann flutti suður eftir 70 ár á Akranesi og keypti sér rafmagnsbíl – en heldur áfram að klippa á Skaganum.

Byrjaði 18 ára gamall

Hinrik Haraldsson, eða Hinni rakari eins og hann er alltaf kallaður af viðskiptavinum sínum og íbúum Akraness, er sjálfsagt einn af reyndustu hárskerum Íslands í dag. Hann hefur starfað í faginu í 52 ár. Að raka og klippa er hans ævistarf.

„Ég var 18 ára gamall 1962 þegar ég byrjaði að læra rakaraiðn hjá Jóni Hjartarsyni. Hann var þá með sína stofu á Kirkjubraut 2 hér á Akranesi þar nú er verslunin Nína. Þegar þetta var þá hafði Jón nýlega keypt sinn rekstur af Ara Guðjónssyni sem hafði verið með rakarastofu áður. Ég hafði alltaf ætlað mér að verða rakari, alveg frá því ég var strákur. Hvers vegna veit ég ekki. Fyrst ætlaði ég á námssamning hjá Ara en það breyttist svo þegar Jón keypti. Jón var svo vinsamlegur að taka mig með í kaupunum.“

Var kallaður frá kirkjusmíði

Þegar þetta var þá voru tvær rakarastofur á Akranesi. Það var sú sem Jón Hjartarson lærimeistari Hinriks rak á Kirkjubraut 2 og síðan önnur í eigu Geirlaugs Arasonar í gamla símstöðvarhúsinu við Vesturgötu. Haustið 1965 hafði Hinrik tekið sér tímabundið leyfi hlé frá rakaranáminu hjá Jóni Hjartarsyni og vann hjá trésmiðjunni Akri. Þá gerðist nokkuð óvænt.

„Ég man alltaf að við vorum að vinna við að stækka og endurbæta Akraneskirkju, byggja skrúðhús aftan á hana, þegar Geirlaugur kom og kallaði á mig. Þarna bauð hann mér að kaupa af sér stofuna. Hann var búinn að taka þá ákvörðun að flytja búferlum til Reykjavíkur. Ég tók þessu boði, hvattur dyggilega af föður mínum sem stóð þétt með mér í þessu. Ég tók við stofunni rétt tæplega 21 árs gamall 1. október 1965. Til að byrja með leppaði Geirlaugur fyrir mig því ég var ekki kominn með full iðnréttindi. Svo tók ég sveinspróf eins fljótt og auðið var, og þá vildi svo skemmtilega til að Jón Hjartarson var prófdómari. Ég klippti Ragnar Scheving múrara hér í bæ sem margir eldri Skagamenn kannast vel við en lést fyrir allnokkrum árum. Hann var með svo þykkt og fallegt hár og gott að klippa hann.“

Vestfirðingur að ætt

Hinrik er borinn og barnfæddur Skagamaður en ættaður af Vestfjörðum. „Foreldrar mínir voru þau Haraldur Magnússon og Jóna Elíasdóttir. Pabbi fæddist á Flateyri og flutti hingað til Akraness 1942 eða þar um bil. Þeir komu hingað feðgar frá Flateyri. Á þessum árum fyrir og um miðbik síðustu aldar fluttu fjölmargir Vestfirðingar til Akraness. Faðir minn var í hópi tveggja eða þriggja bræðra. Einar Magnússon bróðir hans var með í för og settist líka hér að. Magnús afi minn fór hins vegar fljótlega á Reykjalund eftir að hafa greinst með berkla. Hann átti ekki afturkvæmt þaðan og lést þar. Síðan kvæntust þeir bræður Einar og Haraldur faðir minn, systrum frá húsinu Sandfelli sem stendur enn við Kirkjubraut. Þeir ílentust því hérna, eignuðust mörg börn með sínum konum og bjuggu hér alla sína tíð. Mamma lést 1997 aðeins 72 ára en pabbi 2009 þá orðinn 85 ára gamall.“

Hinrik fæddist í húsinu Austurvöllum lýðveldisárið 1944. „Það hús stendur á horni Akurgerðis og Heiðarbrautar hér á Akranesi. Þarna bjuggum við í ein sex ár þar til við fluttum á Suðurgötu 19. Þar var ég til unglingsára, 15 – 16 ára. Þá keyptu foreldrar mínir Suðurgötu 21. Þarna neðst á Suðurgötunni í þessu húsi man ég eftir því að hafa kynnst því fyrst að geta farið í sturtu.“

Mikill kraftur á Akranesi

Hinrik minnist æskuáranna á Akranesi með gleði. Það var líf og fjör á Skaganum á árunum milli 1950 og 1960. Mikill kraftur í útgerð og fiskvinnslu og Sementsverksmiðjan að hefja rekstur. „Þarna var algengt að krakkar væru farnir að vinna 12 – 13 ára. Þeir voru að stokka upp línu, unnu í frystihúsunum og víðar. Maður tók þátt í þessu. Krakkar höfðu góða möguleika til að bjarga sér og afla tekna. Maður átti alltaf nóga peninga yfir veturinn. Ég vann við að skera hvalkjöt í Heimaskaga í tvö sumur. Eitt sumar nýkominn með bílpróf vann ég meira að segja sem olíubílstjóri. Það var næg atvinna.“

Þarna neðst á Suðurgötunni, steinsnar frá iðandi lífi hafnarinnar, bjó Hinrik í foreldrahúsum þar til hann kynntist Fjólu V. Bjarnadóttur sem líka bjó á Akranesi. „Hún varð eiginkona mín. Við gengum í hjónaband annan í jólum 1964 og byrjuðum að búa.“ Nýbökuð hjónin fluttu inn í kjallaraíbúð í gömlu bárujárnshúsi við Kirkjubraut. „Við byrjuðum að búa á Kirkjubraut 9, hjá Karli Benediktssyni í Skuld. Það er búið að rífa það hús núna. Það stóð þar sem nú er bílastæðið við veitingastaðinn Gamla Kaupfélagið. Þarna vorum við í kjallaranum. Það voru ekki miklar kröfurnar þá,“ segir Hinrik og hlær við.

Störfuðu bæði við háriðn

Ungu hjónin höfðu bæði atvinnu af því að vinna við háriðnina. Fjóla hafði lært hárgreiðslu hjá Ásu Hjartardóttur á Akranesi og útskrifast úr því námi aðeins 18 ára gömul. „Fjóla byrjaði að læra hárgreiðslu aðeins 15 ára gömul. Á þessum árum var það nám aðeins þrjú ár en rakaranámið tók fjögur ár. Konur lærðu hárgreiðslu en karlar fóru í rakarann. Fjóla rak síðar hárgreiðslustofu hér á Akranesi í 38 ár. Hún var oft með starfsfólk, allt upp í þrjár konur sem störfuðu hjá henni, og tók fjölda ungra stúlkna í nám til sín.“

Þau Hinrik og Fjóla voru ekki lengi í kjallaranum á Kirkjubrautinni. Það var mikill framkvæmdahugur í fólki á þessum árum. Akranes stækkaði hratt með nýjum einbýlishúsahverfum í útjaðri bæjarins sem þá var við Esjubraut og þar sem varð Grundahverfi. „Árið 1966 byrjuðum við að byggja einbýlishús inni á Esjubraut. Þarna var fjöldi ungs fólks að koma sér upp þaki yfir höfuðið og sum búa þarna enn. Þá var maður ekki nema 22 ára gamall. Það var mjög algengt á þessum árum að fólk væri að byggja á þessum aldri. Svo var flutt í húsin hálf hrá. Menn voru ekkert að setja það fyrir sig þótt gólfin væru máluð, það vantaði hurðir og innréttingar. Svo var bara bætt úr því í rólegheitum. Við fluttum inn tveimur árum síðar, rétt fyrir jól 1968. Þá var Haraldur sonur okkar og frumburður rétt rúmlega tveggja mánaða gamall. Svo fæddist seinna barn okkar, dóttirin Bjarney árið 1974.“

Mögur ár á hippatímanum

Reksturinn á rakarastofunni í litla húsinu við Vestugötu gekk upp niður í áranna rás. Bítlatískan og síðar hippamenningin með tilheyrandi hársöfnun karlmanna setti ljót strik í reikningana. „Þegar allir fóru að safna hári á sjöunda og áttunda áratugnum þá var sáralítið að gera. Það verður bara að segjast. Tískan var sú meðal karlmanna að vera með mikið hár. Samdrátturinn hjá okkur rökurum varð mikill. Það bjargaði að Fjóla konan mín hafði nóg að gera á sinni stofu. Þetta ástand varð þó til þess að ég stofnaði bílasölu hér við rakarastofuna 1979, hreinlega til þess að afla meiri tekna. Í allnokkur ár klippti ég menn og seldi notaða bíla jöfnum höndum. Ég hafði nægan tíma til að stússast í bílasölunni fram undir 1990. Þá hætti ég því og einbeitti mér aftur að rakarastofunni.“

Þegar grannt er skoðað þá er rakarastofa eins og Hinriks meira en staður þar sem menn koma til að láta klippa sig og snyrta. Hún er öðrum þræði staður þar sem menn koma saman til að spjalla. Hinrik gefur þó ekki mikið út á það. Trúnaður við viðskiptavini er nokkuð sem ber að virða. „Það er auðvitað svo að hér fyrr á árum var þessi rakarastofa nánast mitt á aðal verslunarstað bæjarins. Hér voru verslanir allt í kring í næsta nágrenni og mikil umferð. Síðan var mikil atvinnustarfsemi í slippnum og niður við höfn. Þetta hefur auðvitað breyst. En hér hafa margir litið við í áranna rás allt til þessa dags og margt verið skeggrætt,“ segir hann kíminn.

Vatnaskil á lífsleiðinni

Aldamótaárið 2000 dró ský fyrir sólu í lífi Hinriks og fjölskyldu hans. Fjóla eiginkona hans greindist með krabbamein, aðeins 56 ára að aldri. Við tók tímabil langvarandi veikinda þar til Fjóla lést 10. ágúst 2008. Eftir það bjó Hinrik einn á Akranesi um nokkurra ára skeið.

Síðastliðið vor tók hann sig svo upp og flutti frá Akranesi, yfir flóann til Reykjavíkur til að hefja þar sambúð með Hrafnhildi Þórarinsdóttur. „Hrafnhildur er ættuð úr Svarfaðardal og starfar sem sjúkraliði hjá Dvalarheimili aldraðra sjómanna í Kópavogi (DAS). Nú í vor seldi ég raðhúsið á Jaðarsbraut hérna á Akranesi þar sem ég hafði búið í 20 ár og flutti suður. Við settumst að í Úlfarsárdal ofan við Grafarholtið í Reykjavík. Það er alveg yndislegt að búa þarna. Þetta er eins og að vera uppi í sveit. Grafarholtið blasir þarna við, áin Korpa liðast þarna um 80 metrum framan við húsið. Ég kann afskaplega vel við mig þarna. Við búum á efstu hæð í glænýju þriggja hæða húsi. Vissulega var fallegt útsýni á Jaðarsbrautinni yfir Faxaflóann og Langasand. Þarna er það þó ekki síðra þó það sé öðruvísi og ekkert haf. Síðan snýr húsið alveg rétt á móti sólinni. Ég er ekki nema svona rétt tæpan hálftíma á leiðinni til og frá vinnunni uppi á Akranesi. Ek bara úr Úlfarsárdalnum, niður hjá Bauhaus-versluninni og þá er ég kominn á Vesturlandsveginn og engar hindranir á leiðinni alla leið upp á Skaga. Ég fer að heiman um áttaleytið. Rakarastofan er opin frá svona hálfníu til sex síðdegis. Svo er ég kominn aftur heim á kvöldin milli hálf sjö og sjö. Þetta hentar ákaflega vel. “

Gráupplagður rafmagnsbíll í vinnuna

Hinrik segist ekkert telja það eftir sér að aka svona á milli Akraness og Reykjavíkur. „Ég er með lokað á mánudögum, hef opið frá þriðjudögum til og með föstudögum frá 9 til 18. Þannig keyri ég fjórum sinnum á viku, fram og til baka. Á mánudögum hef ég lokað.“

Sem gamall bílasali og bílaáhugamaður ákvað Hinrik að prófa nýjung við þessi tímamót. Til að stunda vinnuferðirmar réðist hann í sumar í kaup á rafmagnsbíl af Nissan Leaf-gerð. Þessir bílar eru nýmæli en verða stöðugt vinsælli. Hinrik hrósar bílnum óspart. „Rafmagnsbíllin er að reynast mér afar vel. Þegar á heildina er litið þá eru kaupin á þessum bíl mjög hagstæð. Nýr kostaði hann vissulega 4,9 milljónir en það er ódýrt að reka svona bíl. Ég eyði um fimm þúsund krónum á mánuði í rafmagn á hann og það með öllum þessum akstri. Ég hef ekið þessum bíl 9.000 kílómetra síðan ég keypti hann. Það er mjög góður kraftur í þessum bíl, hann er ótrúlega öflugur. Að sjálfsögðu eru rafbílar takmarkandi að því leyti að maður fer ekki nema um 150 kílómetra á hverri hleðslu. En þegar maður er fyrst og fremst að fara svona styttri vegalengdir, eins og að fara milli Akraness og Reykjavíkur eða í innanbæjarakstri, þá eru svona bílar alveg frábær valkostur. Þessir bílar fá frítt í öll bílastæði, þeir bera lægstu bifreiðagjöld og það kostar lítið að hlaða þá. Ég hef hann bara í hleðslu þegar hann stendur heima og svo hér í vinnunni meðan ég er að klippa. Til viðbótar þessum bíl þá eigum við svo bensínbíl en rafbíllinn er sá vinsælli á heimilinu. Hrafnhildur er mjög hrifin af honum. Hún vill helst hafa hann sjálf til innanbæjaraksturs á Reykjavíkursvæðinu,“ segir hann hlæjandi. „Þessir rafmagnsbílar eru alveg gráupplagðir.“

Engin áform um að hætta

Við förum að ljúka spjallinu. Árin hafa liðið hratt á litlu rakarastofunni. Það er margs að minnast. Að þremur árum liðnum hefur rakarastofa verið starfrækt í þessu merka húsi í samfleytt 80 ár. „Á næsta ári hef ég starfað hérna í 50 ár. Á þessum tíma hef ég klippt allt að fimm ættliði Skagamanna í beinan karllegg. Það eru jafnvel dæmi um að menn hafi hvergi verið klipptir annars staðar. Hingað koma þó ekki bara Skagamenn, heldur menn á öllum aldri alls staðar af Vesturlandi.“

Í gegnum árin hefur Hinrik starfað einn á stofunni eða haft starfsmann með sér. Haraldur sonur hans lærði iðnina hjá föður sínum. Fyrir nokkrum árum fluttist hann hins vegar til Árósa í Danmörku með fjölskyldu sína. Þar rekur hann eigin rakarastofu. „Ég hef að mestu starfað einn hér síðustu árin. Það var ætlunin að Haraldur tæki við stofunni af mér en við sjáum til hvað verður. Hann og fjölskylda hans hafa komið sér vel fyrir í Danmörku. Bjarney dóttir okkar Fjólu fór hins vegar ekki í háriðnina eins og við hin. Hún lærði grafíska hönnun, býr í Reykjavík og starfar sjálfstætt við það,“ segir Hinrik.

„Það er alveg nóg og ágætt að gera. Ég ætla að halda áfram eitthvað enn. Heilsan er góð. Á meðan svo er get nú ekki verið þekktur fyrir að leggja frá mér skærin á meðan Jón Hjartarson lærismeistari minn er enn að hér uppi á Kirkjubraut! Það er líka ánægja sem fylgir þessu starfi, mikill og góður félagsskapur bæði við viðskiptavini og þá sem koma hingað og kíkja í kaffispjall,“ segir Hinrik léttur á brún nýorðinn sjötugur.

Úr sarpi: Hér hefur mikið verið klippt í áranna rás og fjölmargt skeggrætt