Rætt við hjónin Sigurð Jóhannsson og Ólöfu Önnu Guðbrandsdóttur á Stóra-Kálfalæk

Hjónin Sigurður Jóhannsson og Ólöf Anna Guðbrandsdóttir eru bæði af Mýrunum. Sigurður er alinn upp á Stóra-Kálfalæk en Ólöf á Álftá. Þau byrjuðu að búa saman á Kálfalæk árið 1975 og eiga tvær dætur, Unni og Bjargeyju, en Unnur býr ásamt eigimanni sínum og börnum á Kálfalæk og Bjargey á Skerðingsstöðum í Dölum. Einnig eiga þau tíu barnabörn og eitt langömmu- og afabarn.

Þau Sigurður og Ólöf voru í fyrstu með sauðfjárbú en hófu svo að gera út á hestaferðir árið 1987. Þau voru með þeim fyrstu sem hófu slíka ferðamennsku á svæðinu og má því segja að þau séu frumkvöðlar í atvinnugreininni. Þau hafa starfað með Íshestum frá upphafi, eða í 37 ár. Nú hafa þau ákveðið að rifa seglin en þau luku síðustu ferð sinni á Löngufjörum föstudaginn 1. september síðastliðinn. Af því tilefni leit blaðamaður Skessuhorns við í kaffi hjá hjónunum sem rifjuðu upp sögu sína í hestaferða bransanum.

Tímamót
,,Þetta eru ákveðin tímamót,“ hefur Sigurður frásögn sína. ,,Ég held að við séum ekki alveg búin að átta okkur á þessu ennþá,“ bætir Ólöf við. ,,Við förum inn í haustið eins og við erum vön, sennilega áttum við okkur ekki almennilega á þessu fyrr en næsta vor.“

Sigurður ólst upp við hefðbundinn búskap á Kálfalæk en segir hesta ávallt hafa vakið hjá sér sérstakan áhuga. ,,Hér snérist allt um búskap og kindur þegar ég var að alast upp en ætli ég geti ekki sagt að ég hafi alla tíð verið hestsjúkur,“ segir hann. ,,Ég er orðinn 71 árs svo ætli ég sé ekki búinn að sitja hross í 65 ár. Við vorum með kindur til að byrja með en fórum hálfgerða kollsteypu. Við lentum í garnaveiki og þurftum að skera niður fé, við reyndum svo að byggja bústofninn upp aftur. Svo komu þau Unnur dóttir okkar og Bogi maðurinn hennar en þau tóku við kindunum, byggðu sér hér hús og búa með sauðfé í dag. Við fórum þá alveg yfir í hestaferðabransann þegar þau tóku við sauðfénu.“

Hér fer Siggi fyrir hópnum í síðustu ferðinni á Löngufjörum. Ljósm. aðsend.

Hestamennskan breytt
,,Ég var á þeim árum atvinnumaður í tamningum,“ heldur Sigurður áfram. ,,Þegar maður var að byrja í þeim efnum var ekki til gerði og lónseringarstaurar þekktust ekki þá. Eftir 1970 fór margt að breytast í þeim geiranum, en þá varð mikil bylting þegar Reynir Aðalsteinsson og Pétur Berhens komu af fyrsta Evrópumótinu. Þeir fóru þá að koma með ýmsa hluti sem við höfðum aldrei séð. Svo dró úr tamningunum þegar við fórum að fara út í þessar ferðir,“ segir Sigurður sem aðspurður segist ekki viss hvað hafi dregið hjónin út í ferðabransann. ,,Ætli þetta hafi ekki verið einhver ævintýraþrá í bland við það að vilja skapa sér atvinnu. Samstarf okkar við Íshesta byrjaði strax árið 1987. Við höfðum aðeins reynt fyrir okkur nokkrum árum áður að prufa að auglýsa hestaleigu.“

Fyrsta ferðin
,,Þegar við vorum að byrja var enginn að fara á Löngufjörur með hópa af ferðamönnum. Fyrsta ferðin sem við fórum var ellefu daga ferð með þrjá farþega. Þar voru norsk hjón og bandarísk blaðakona. Þá riðum við allt Snæfellsnesið, að vísu ekki fyrir jökul en við fórum Fróðárheiðina og suður þaðan. Við riðum Búðarhraun þar sem er eldgömul gata en þegar við komum út úr hrauninu að vestanverðu lendir maður á graslendi þar sem við týndum götunni. Hún hafði þá ekki verið farin í áratugi og þurftum við í raun að traðka upp gamlar götur á svæðinu,“ segir Sigurður og hlær. ,,Svona gekk þetta fyrstu þrjú árin. Norsku hjónin bókuðu hjá okkur einkaferðir næstu tvö árin á eftir, svo við fengum strax dygga viðskiptavini.“

Svo tók alvaran við
Sigurður segir að árið 1990 hafi komið mikill kippur í ferðirnar og alvaran þá byrjað. ,,Þá voru ferðirnar auglýstar út og suður. Fyrstu árin vorum við með fjórar eða fimm ferðir, svo vatt þetta upp á sig og við fórum að fullbóka í ferðirnar og fara allt að tíu til tólf ferðir á sumri. Undanfarin ár höfum við verið með átján manns sem viðmið í fullbókaða ferð, en þetta hefur teygst yfir tuttugu. Mest höfum við þó verið með yfir þrjátíu manns og það er alltof mikið,“ segir Sigurður. Ólöf bætir við: ,,Þetta hafa mest verið erlendir ferðamenn en þó koma stundum íslenskir hópar, en það er eiginlega hending ef Íslendingar eru að mæta í ferðirnar.“

Ungt fólk í byrjun ferilsins. Ljósm. aðsend.

Sérstaða víðáttunnar
Aðspurð segja hjónin gesti sína í gegnum árin hafa verið misjafnlega hnakkvana. ,,Flestir hafa nú sest í hnakk áður en þeir koma hingað en það er svo afstætt hvað fólk er mikið vant á hesti. Þeir sem hafa verið í hestamennsku erlendis ríða flestir verndaða skógarstíga og eru ekki vanir víðáttunni sem þeir kynnast hér. Ég tala nú ekki um á fjörunum þar sem skiptir kílómetrum hvað fjaran er breið. Við höfum verið blessunarlega laus við ógöngur en ekki alveg sloppið við byltur,“ segir Sigurður en Ólöf bætir við að þó hafi þurft að kalla á nokkra sjúkrabíla í gegnum árin. ,,Á 37 sumrum höfum við kallað á sjúkrabíl fjórum eða fimm sinnum, þó ekkert alvarlegt þannig.“

Eftirminnilegasta ferðin
Spurð út í eftirminnilegustu ferðina rifja hjónin upp ferð sem farin var á afmæli Íshesta árið 1993 en hópur fólks reið þá þvert yfir landið, frá Hellissandi að Reyðarfirði. ,,Við tókum fyrstu sjö dagana í þeirri reisu, sem var mjög eftirminnilegt. Það var bara einn hestur sem fór alla leið en það voru þrjár útgerðir sem skiptu ferðinni á milli sín. Við riðum með hópinn frá Hellissandi að Sigmundarstöðum í Hálsasveit. Þar tók önnur útgerð við sem fór með hópinn í Bárðardal og Austfirðingar tóku svo síðasta legginn. Í þessari ferð var vel vant fólk sem kom í ferðir svona nánast á hverju ári í um tuttugu ár. Þennan hóp fórum við með í margar ferðir.“

Margir kílómetrar að baki
Þau Sigurður og Ólöf hlæja þegar blaðamaður segist forvitinn að vita kílómetrafjöldann sem hjónin hafa lagt að baki. ,,Það er sennilega ekki hægt að geta sér til um það,“ segir Sigurður. ,,Það eru hefðbundnar leiðir yfir fjallgarðinn á milli Suðurlands og Norðurlands og ég held ég hafi riðið þær allar, frá Kerlingarskarði að Kili, fyrir utan eina leið og það er Tvídægra sem fer úr Borgarfirði yfir í Miðfjörð. En ég hugsa að ég hafi farið allar aðrar hefðbundnar leiðir á þessu svæði en ég hef ekki farið austar en að Kili. Við höfum a.m.k. ferðast mikið meira um í hnakk en á bíl á Íslandi.

Við höfum mest riðið fasta rúnta, svona áætlunarferðir, núna síðustu ár. En svo höfum við í gegnum árin tekið að okkur svona sérferðir þar sem við höfum farið víða en fjöldi farþega í gegnum árin telur um 4.000 manns.“

Byggðu upp aðstöðu
Fyrst um sinn ferðuðust hjónin með hópana á milli svefnstaða en árið 2013 byggðu þau við gamla íbúðarhúsið á Kálfalæk og eru því nú með pláss fyrir rúmlega 20 manns í gistingu og stóra stofu. ,,Í byrjun var alltaf ferðast milli gististaða. Núna erum við löngu hætt því og keyrum alla heim á hverju kvöldi. Við byggðum við gamla húsið bara fyrir þetta en við erum líka með gámahús fyrir gistingu,“ segir Sigurður.

Lengsta ferðin
,,Fyrir aldamót fórum við í mánaðarlanga reisu sem er eftirminnileg,“ segir Sigurður. ,,Þá riðum við í Skagafjörð, vorum tvær vikur á leiðinni og sama tíma til baka en við skiptum um hóp í Skagafirðinum. Við fórum að vísu ekki stystu leið en þetta var stór og mikill túr. Það var svolítið mikið að koma ekki heim í svona langan tíma. Fyrstu dagana vorum við þó hérna í nágrenninu og þá var gott að komast heim við og við til að bæta við vistum og fara í hreinar nærbuxur,“ segir Sigurður og hlær.

Sjötíu hross
Sigurður og Ólöf hafa ekki stundað mikla hrossarækt í gegnum tíðina en þau eiga um sjötíu hross í dag sem flest eru aðkeypt. ,,Þegar mest var vorum við með 150 hross á járnum yfir sumarið en við eigum ekki öll hrossin sem við notum í ferðirnar,“ segja þau hjónin í sameiningu. ,,Við fáum helling af hrossum að láni yfir sumarið. Fyrir einhverjum árum lágu hross sem hentuðu í þetta í bunkum svo það var auðvelt að verða sér úti um hross. Svo fóru þessar týpur af hestum að verða eftirsóttari og í dag seljast þeir fyrir mikinn pening og eru oft fluttir út,“ segir Sigurður. Blaðamaður spyr hvort hjónin stefni að því að selja eitthvað af hestunum. ,,Við höfum að sjálfsögðu ekkert við öll þessi hross að gera en margt af þessu er nú orðið fullorðið. Við förum samt ekki að selja hross sem hafa þjónað okkur lengi og eiga sérstakan stað hjá manni. Það eru margir búnir að hringja og spyrjast fyrir um hrossin, svo við gætum verið búin að selja þau öll nú þegar,“ segja þau hjónin sem þó eru ekki búin að ákveða nákvæmlega hvað verður um hestana.

Hópurinn kominn í gerðið á Kálfalæk í lok síðustu ferðarinnar. Ljósm. aðsend.

Löngufjörur

Löngufjörur eru eftirsóttur útreiðastaður hjá Íslendingum en ekki er auðvelt að ríða fjörurnar fyrir þann sem ekki þekkir til. ,,Þetta er svo mikið meira mál en að ferðast á landi, en heillandi staður fyrir Íslendinga sem og erlenda ferðamenn. Íslendingar keyra frekar hrossin hingað á kerru og ríða út í einn dag eða eina helgi á fjörunni. Það er orðið mikið um það. En það er orðið miklu minna um það að maður mæti hópum sem eru að koma ríðandi að, flestir eru einhesta. Hér áður fyrr komu hópar langar leiðir úr öðrum landshlutum til að ríða fjörurnar. Ætli þetta sé ekki eini staðurinn á landinu þar sem hægt er að ríða fjörurnar svona samfellt en fjaran er yfir 80 km að lengd. Þetta er þó ekki bara eintóm fjara, það eru nes og staðir þar sem þarf að fara aðeins upp í land. Sums staðar er klettafjara út í sjó sem ekki er hægt að fara fyrir. Svo þetta er mikil upplifun fyrir fólk, en ansi hversdagslegt fyrir mér,“ segir Sigurður og brosir út í annað.

Sigurður segir hafa velt sér upp úr því hvað ferðirnar eru orðnar margar á Löngufjörur. ,,Ég hef aðeins reynt að telja þetta saman en skipulagðar ferðir á Löngufjörur telja eitthvað á fjórða hundraðið, enda atvinnan í öll þessi ár. Fyrir utan þessa tölu hef ég svo riðið þær oftar.“

Síðasta ferðin
Sigurður og Ólöf kláruðu síðustu ferðina einmitt þegar fyrsta haustlægðin gerði vart við sig fyrir helgina. ,,Við vorum búin að dekka upp öll borð og ætluðum að hafa fínan hátíðarkvöldverð áður en rútan kæmi að sækja hópinn. Við fengum símtal þegar við vorum við Hítarnes en þá átti að flýta ferðinni suður þar sem veðrið átti að versna mikið með deginum. Svo við óðum áfram til að komast sem fyrst heim. Þegar við vorum komin í hlaðið á Kálfalæk var búið að stöðva rútuna við Kjalarnes og hún komst ekki lengra vegna roksins. Við eigum bíl sem tekur fjórtán manns sem er lágur og þungur, svo það þarf mikið til að hann fjúki. Við hrúguðum hópnum í hann og keyrðum fólkið suður þar sem veðrið átti bara að versna. Svo það varð ekkert úr hátíðarkvöldverðinum sem var svolítið leiðinlegt en við verðum næsta hálfa mánuðinn að klára matinn sem átti að borða þetta kvöld,“ segir Siguður glettinn. ,,En við höfum aldrei lent í þessu. Við höfum þurft að breyta dagleiðinni vegna veðurfars og vatnavaxta, en við höfum nú alltaf náð að klára dagana með góðu móti,“ bætir Ólöf við.

Á heimleið á síðasta degi lokaferðarinnar á föstudaginn. Ljósm. aðsend.

Næst á dagskrá
Hvað er framundan núna? ,,Ætli það sé ekki bara elliheimilið,“ segir Sigurður og hlær. ,,Við erum ekki búin að taka neina ákvörðun en við eigum fína aðstöðu hér í húsinu og með heilmiklar eignir hér í kring. Það getur vel verið að við seljum gistingu og nýtum það sem við höfum, það kostar svolítið að eiga þetta. En við verðum hér áfram, það er ljóst, og ég verð hér ekki hestlaus, það er líka ljóst.“

Þakklát
Hjónin vilja koma á framfæri þakklæti til starfsfólks síns í gegnum tíðina ásamt Íshesta. ,,Þó við séum búin að vera í þessu allan þennan tíma hefði þetta ekki getað gengið upp nema vegna þess að við höfum verið lánssöm með svo margt sem snýr að þessu. Það hefur aldrei verið vandamál að fá hesta en við höfum fengið hrossin frá sömu aðilunum í áraraðir og hér hafa orðið kynslóðaskipti á hestum frá sama fólkinu. Svo höfum við verið mjög heppin með starfsfólk. Fyrstu sumrin voru frændur Ólafar mikið hjá okkur, ungir strákar sem höfðu gaman af því að fara á hestbak. Stelpurnar okkar ólust upp við þetta og voru með okkur í ferðunum. Þeirra börn hafa svo verið með okkur og farið nokkrar ferðir frá átta eða tíu ára aldri. Svo var Jón Halldórsson frá Krossi í Lundarreykjadal hjá okkur í ellefu sumur og var þá búinn að fara í nokkrar ferðir áður. Svo tók við af honum Halldór Ingi Jónsson í Borgarnesi en hann er búinn að vera hjá okkur í tíu ár. Svo er fleira fólk sem hefur verið hjá okkur lengi. Við eigum í raun fósturdætur út um allan heim, erlendar stelpur sem hafa starfað hjá okkur lengi. Í gegnum tíðina höfum við verið mjög heppin með þetta allt saman. Við hjónin höfum samtals átt þrjá veikindadaga á þessum árum. Við viljum líka þakka þeim sem hafa lánað okkur hestakost, sem og þeim sem hafa tekið vel á móti okkur á hinum ýmsu stöðum í gegnum árin,“ segja hjónin í sameiningu að lokum.

sþ

Hafa lokið síðustu hestaferðinni eftir 37 ár í bransanum

Rætt við hjónin Sigurð Jóhannsson og Ólöfu Önnu Guðbrandsdóttur á Stóra-Kálfalæk

Rætt við hjónin Sigurð Jóhannsson og Ólöfu Önnu Guðbrandsdóttur á Stóra-Kálfalæk