Fólk hvatt til að hafa varann á sér komi til flóðs

Nú er talið mögulegt að hlaupið geti úr Hafrafellslóni, sem er í krika vestan til við jaðar Langjökuls, en lónið hefur frá því um mitt sumar verið fullt. Vísindamenn hafa reyndar velt þeirri spurningu upp hvort eitthvað hafi breyst í farveginum undir jöklinum eftir síðasta hlaup, til dæmis hvort komið sé sírennsli um hann og því brjóti vatnið sér síður skyndilega leið fram. Á vef Veðurstofunnar er vísað til gervitunglamynda af svæðinu og nýlegra ljósmynda sem teknar hafa verið í útsýnisflugi yfir svæðið sem sýna að lónið er fullt. Talið er að þrisvar hafi orðið hlaup úr Hafrafellslóni síðustu níu árin. Langstærsta hlaupið varð að nóttu 17. ágúst 2020, en þá ruddu milljónir rúmmetra af leirbornu vatni sér leið niður farveg Svartár, þaðan í Hvítá og loks út í Borgarfjörð. Glöggt mátti sjá ummerkin eftir flóðið þegar birti daginn eftir og leirlitað vatnið litaði allan Borgarfjörð. Laxar drápust í Hvítá í þessu flóði og skolaði á land m.a. á bökkunum neðan við Hraunfossa og víðar í Hvítársíðu og Hálsasveit.

Þegar Hafrafellslón fyllist fer það á yfirfall yfir í Flosavatn sem er nær Eiríksjökli. Þegar þannig er komið getur þrýstingur orðinn það mikill að flóðvatnið opnar rás undir jökulinn meðfram Hafrafelli og brýst fram í farveg Svartár og loks í Hvítá í framhaldinu. Hlaup getur valdið örum breytingum á vatnshæð í Svartá og Hvítá og skapað hættu fyrir þá sem á ferli nærri ánum.

Rennsli er mælt í Hvítá ofan við Húsafell og þar hefur vatnsmagn ekki aukist síðustu vikurnar fyrir utan dægursveiflur sem eru talsverðar, eða frá 187 cm hæð þar sem mælt er og upp í 230 cm á kvöldin í lok heitra daga.

Vatnsmagnið þrefaldaðist um hánótt

Í frétt Skessuhorns um stærsta flóðið til þessa sem varð 17. ágúst 2020 sagði: „Skyndilegt flóð varð í Hvítá í Borgarfirði á mánudaginn í liðinni viku. Náði það hámarki sínu um klukkan tvö aðfararnótt þriðjudags þegar rennsli árinnar hafði á hálfum sólarhring nær þrefaldast, farið úr 95 rúmmetrum á sekúndu í 257 rúmmetra samkvæmt rennslismæli við Kljáfoss. Ekki voru vitni að flóðinu meðan það var í hámarki, enda nótt og myrkur. Áhrifin voru þó vel sýnileg næsta dag. Áin hafði víða flætt yfir bakka sína, skildi hvarvetna eftir aur og sand og dauðum fiski skolaði á land. Ástæða flóðsins var að ísveggir uppistöðulóns, sem safnast hafði upp í vestanverðum jaðri Langjökuls, höfðu gefið eftir og ruddist gríðarlegt magn vatnsblandaðs jökulleirs fram af ógnarkrafti. Leitaði flóðið sér farveg í Svartá, sem alla jafnan er þurr, rann sunnan við Hafursfell og þaðan niður í Hvítá á söndunum sunnan við Kalmanstungu.“

Hér er útprentun af rennslismælinum í Hvítá við Kljáfoss í flóðinu í ágúst 2020. Rennsli árinnar fór úr 95 rúmmetrum og upp í 257 rúmmetra þegar það var í hámarki um miðja nótt.

Hafrafellslón komið á yfirfall og gæti hlaupið úr því