Rætt við Carolin og Skjöld í Kastalanum í Búðardal

Þegar ekið er niður götuna Brekkuhvamm í Búðardal blasir við stórt hús niðri við sjóinn, kirfilega merkt Gistiheimilið Kastalinn. Þarna bankar blaðamaður Skessuhorns upp á og spyr frétta. Það er þau Carolin A. Baare Schmidt og Skjöldur Orri Skjaldarson sem eiga staðinn. Við setjumst niður í eldhúsinu þeirra og samtalið hefst. Carolin er þýsk og kom fyrst hingað til lands árið 1995. Þá stoppaði hún í viku á leið til Bandaríkjanna, en hreifst svo af Íslandi að hún fann að þangað yrði hún að koma aftur. Nú er hún búin að vera hér í rúm 25 ár og fer hvergi.

Kokkur í Búðardal
Skjöldur er fæddur og uppalinn í Búðardal og þau kynntust gegnum sameiginlegan vin árið 1997. Þá var Carolin búin að koma öðru sinni til landsins og fór þá í hestaferð, m.a. inn í Landmannalaugar. Sú ferð jók enn aðdáun hennar á landinu og því kom hún til starfa á Hamraendum í Miðdölum, þar sem Skjöldur var með hesta og kindur og vantaði starfsmann. Svo hefur hún starfað við ýmislegt annað, vann t.d. í ein sex ár á Hjúkrunarheimilinu Fellsenda og vann við verslunarstörf og eldaði mat ofan í fjölda manns. „Ég vann í mötuneytinu í búðinni og eldaði ofan í leikskóla- og grunnskólanemendurna, segir hún. „Svo kom fólk í fæði úr Mjólkurstöðinni; þetta voru um tvö hundruð manns þegar mest var. Ég veit satt best að segja ekki hvernig ég fór að þessu. Ég vann áður í afgreiðslunni og þegar búðin losaði sig úr þessum mötuneytissamningum varð ég aðstoðarverslunarstjóri og síðan verslunarstjóri í nokkra mánuði. Svo stofnuðum við hestaleiguna og tjaldstæðið árið 2017.“

Kastalinn er fyrrum læknisbústaður og heilsugæsla.

Norrænt svæði
Þótt Carolin sé fædd og uppalin í Þýskalandi talar hún lýtalausa íslensku og býr að ríkum orðaforða. Hún er frá Hamborg og dvaldi auk þess mikið í bænum Bucholz sem er suður af borginni. „Þetta er norðarlega í Þýskalandi nálægt dönsku landamærunum og þarna eru mikil norræn áhrif,“ segir Carolin. „Ég bjó lengi vel í Altona sem er borgarhluti í Hamborg og þar er norrænn menningararfur kenndur í skólunum. Eitt af stærri verkefnunum mínum í skóla var einmitt um Ísland. Landamæri Danmerkur lágu gegnum Altona á sínum tíma.“ Foreldrar henna búa enn á þessu svæði og hún fer utan öðru hverju til að heimsækja þau og aðra ættingja. Þau Skjöldur söðluðu um og keyptu Kastalann árið 2019, en höfðu áður unnið við ýmislegt auk þess að vera hrossabændur á Hamraendum. „Veðrið hér er nú bara ekkert svo ólíkt því sem gerist í Hamborg,“ segir Carolin. „Þetta er hvort tveggja við sjóinn.“ Skjöldur er þessu ekki alfarið sammála; hlær og nefnir að það hafi verið fjögurra stiga hiti þegar hann fór á fætur þennan morgun og það sé júlí. En svona lítur hver sínum augum á silfrið.

Að hata og elska
Það leynir sér þó ekki að þau njóta þess bæði að búa á þessum stað í Búðardal, þar sem hafið blasir við út um stofugluggann. Ferðamennirnir kunna svo sannarlega að meta það líka, enda koma þeir oft frá mun fjölmennari svæðum með minna aðgengi að náttúrunni. Gistirúmin í Kastalanum og þremur smáhýsum á lóðinni eru fimmtán samtals og þau vilja ekki hafa þau fleiri. „Þetta er meira að segja fullmikið til að ein manneskja geti sinnt því og við erum líka með tjaldstæðið í bænum og bjóðum upp á hestaferðir um nágrennið með leiðsögn,“ segir Carolin. „Það er eiginlega bara tvenns konar fólk sem kemur hingað. Það er þau sem hata landið út af veðurfari eða öðru, eða elska það. Það fólk sem er hrifið kemur gjarnan aftur og aftur. Sumir sem gista hér hafa komið reglulega til Íslands í yfir tuttugu ár. Við erum bara búin að vera með reksturinn síðan 2019, en það voru hjón hjá okkur núna sem eru að koma í þriðja skiptið.“

Læknisbústaður og heilsugæsla
Kastalinn var upprunalega reistur sem læknisbústaður og heilsugæsla. „Læknirinn bjó uppi og heilsugæslan var niðri,“ segir Skjöldur. „En svo fer ferðaþjónusta af stað hér árið 2016.“ Fólkið sem átti húsið áður var búið að gera það algerlega upp, en samt er það svo að það þarf alltaf að gera eitthvað á hverju ári. Við vorum að smíða pall núna og erum búin að gera tvö smáhýsanna alveg upp og tökum það þriðja í gegn í haust. Ef við gerum ekki reglubundið eitthvað fyrir byggingarnar hættum við þessu. Ef fólk heldur ekki eigninni sinni við fer allt fljótt niður á við.“ Hann hefur alla tíð haft mikið með hesta að gera, bæði tamningar og dóma og er búfræðingur frá Hólum. Hann gerir þó ýmislegt fleira; vinnur við leiðsögn í Laxá á sumrin og gegnir starfi héraðslögregluþjóns þess utan auk þess að vera vaktstjóri í slökkviliðinu, annast sjúkraflutninga og fleira. En hvað er að vera héraðslögregluþjónn? „Það starf er á svipuðu róli og sumarstörf fyrir lögreglumenn,“ segir Skjöldur. „En hér er mikil umferð í gegn og margt sem getur komið upp á. Svo er ég alveg upptekinn í vinnu í Laxánni í júlí og meirihlutann af ágúst og þá er það Borgarneslögreglan sem verður að sinna svæðinu ef eitthvað gerist.“

Herbergin eru vel búin og falleg og myndir af selum á púðunum, enda er ekki langt í hafið, það blasir við út um gluggann.

Miklu munar um Þröskulda
Þau Carolin og Skjöldur hafa komið upp heimasíðunni thecastle.is fyrir Kastalann, en segja þó mest af bókununum koma gegnum bókunarsíðuna booking.com. Þau skilgreina staðinn sem gistiheimili og bjóða upp á morgunverð á staðnum, en fólk getur líka bjargað sér sjálft ef það vill það frekar, það er aðstaða til þess. Carolin bakar súrdeigsbrauð og stóð einmitt upp í upphafi samtals okkar til að undirbúa baksturinn fyrir næsta dag. „Það var eldhús hérna niðri sem var frekar óhentugt,“ segir hún. „Svo við erum búin að innrétta aðstöðu fyrir morgunverð í bílskúrnum við húsið og byggðum líka garðskála þar.“ Nýtingin segja þau að sé afskaplega góð og það hafi munað miklu um það þegar vegurinn um Þröskulda kom.

Vantar meiri afþreyingarmöguleika
Hestaleigan gengur mjög vel, en þau eru með eigin hesta, eiga um tuttugu stykki og fara bara með fámenna hópa og með leiðsögn. Tólf af hestum þeirra eru notaðir í hestaferðirnar. Skjöldur annast járningar og slíkt, en það er Carolin sem fer í ferðirnar, enda er hún vön hestakona. Þau segja samt mikilvægt að geta boðið upp á þetta því það vanti helst afþreyingu á svæðið. „Ég fer yfirleitt um reiðgötur hér sem næst plássinu,“ segir Carolin. „Hér er mjög fallegt og gestirnir hafa jú aldrei séð þetta umhverfi áður.“ Skjöldur skýtur inn í; „svo höfum við fjöruna og ef þú ert á fjöru er þetta bara stórkostlegt. Hér eru arnarhreiður í grennd og falleg náttúra. En fyrir okkur er upplifun ferðamanna aðalatriðið, við erum ekki að þessu til að búa til peninga, heldur til að bjóða upp á afþreyingarmöguleika fyrir fólk. Það vantar meira af slíku í Búðardal og nágrenni.“

Veturnir ekki til trafala
Þótt Carolin hafi búið lengi á Íslandi og sé ekkert á förum hefur hún ekki sótt um íslenskan ríkisborgararétt. „Alveg eins og þið eruð alltaf Íslendingar þótt þið búið annars staðar,“ segir hún. „Ef ekki eru stríðsátök eða eitthvað finnst mér ekki ástæða til að breyta um ríkisfang.“ Hún upplifir sig samt sem Búðdæling, en segir svo kímin að samfélagið líti ekki endilega á það þannig. „Það er varla að Skjöldur nái því að verða Búðdælingur af því að foreldrar hans komu hingað úr Skagafirði,“ segir hún og hlær. „En þetta gildir auðvitað alls ekki um alla.“ Aðspurð um hvort henni hafi ekki í fyrstu fundist veturnir erfiðir hér á landi segir hún að svo hafi ekki verið.

Búðardalur
Talið berst að Búðardal sem slíkum sem þau segja góðan stað til að búa á. „Það má alveg koma fram að það var himnasending að fá Bjarka Þorsteinsson sem bæjarstjóra hingað,“ segir Skjöldur. „Hann er athafnamaður sem gengur í hlutina og það er gott að eiga samskipti við hann. Slíkt skiptir öllu máli í svona litlu samfélagi.“ Þau segja bæði að í plássinu finni þau ekki fyrir beinni samkeppni heldur vinni fólk að sama markmiði. „Það er boðið upp á gistingu í Dalakoti hér í bænum og það eru góðir vinir okkar sem reka það og Leifsbúð reyndar líka. Við sendum svo gesti til þeirra og þau hingað eftir aðstæðum,“ segir Carolin. „Ég sendi svo gestina mína í mat þangað. Þannig togum í sama enda strengsins.“ Þau segja búðina á staðnum vera mest notaða af ferðamönnum en að betra hefði verið að hún hefði áfram verið kjörbúð. Svo nefna þau vegina kringum Búðardal sem séu lélegir. Mjólkursamlagið er enn stór atvinnuveitandi á staðnum og þar vinna tveir synir þeirra að sumrinu. Þau eiga fjögur börn; Andra sem er 21 árs og stundar nám í hestafræðum í Þýskalandi, tvíburana Daniel og Alex sem eru 17 ára og Friðriku sem er tíu ára.

Hvað er frí?
Blaðamaður spyr hvort það sé ekki gaman að reka ferðaþjónustu upp á að hitta margt fólk hvaðanæva að úr heiminum. „Ja ég hitti reyndar andskotann ekki neinn, bara Breta með veiðistöng,“ segir Skjöldur hlæjandi. „En jú, við værum ekki í neinu af þessu nema af því okkur finnst gaman að því sem erum að gera. Þetta snýst allt um samskipti. Svo gætum við hvorugt unnið á skrifstofu, við hefðum aldrei þolinmæði í það!“ En kemur ekki fyrir að annríkið verði of mikið – hvenær komist þið í frí? „Frí?,“ segja þau. „Hvað er það? Vissulega er maður oft illa sofinn og skilur þá ekki af hverju maður er að þessu. En við förum bara í heljarinnar frí þegar við erum komin á þann aldur!“

gj

Upplifun ferðamanna er aðalatriðið