Þorsteinn Magnússon gítarsnillingur segir frá skrautlegu lífshlaupi sínu

Viðtal úr jólablaði Skessuhorns árið 2009 við Þorstein heitinn Magnússon

„Versta við hann Birgi vin minn Baldursson, þann ágæta dreng, er hvað hann er trúlaus. Enda glotti hann þegar ég sagði á tónleikunum í Gamla Kaupfélaginu um daginn að það væri guði að þakka að ég væri kominn hingað á Skagann aftur með gítarinn. Og ég meinti það sem ég sagði. Ég er mjög trúaður og almættið hefur áreiðanlega haldið yfir mér verndarhendi lengi. Ég trúi bæði á himnaríki og helvíti. Ég hef kynnst helvíti á leið minni gegnum lífið, enda hef ég margoft reynt að binda endi á það og dáið tvisvar sinnum. Ég er aftur á móti alveg viss um að mín bíður himnaríki eftir dauðann. Guð muni ekki refsa mér þótt ekki hafi mér tekist að feta hinn gullna meðalveg frekar en margir,“ segir Þorsteinn Magnússon gítarsnillingur. Þorsteinn sleit barnsskónum á Skaganum og ólst þar upp fram á unglingsár. Hann þótti á sínum tíma undrabarn á sólógítarinn í popptónlistinni. Honum varð hins vegar hált á stjörnuprýddu sviðsvellinu og hvarf af sjónarsviðinu um tíma. Það var svo á dögunum sem Þorsteinn birtist aftur á sviði á Akranesi og þótti eiga gott „Come back” með blúsbandi sínu á jazz- og blúshátíðinni sem fram fór nýlega.

Átti að verða prestur og organisti

„Hvar eigum við að byrja. Þú verður að hafa taumhald á mér svo ég fari ekki út um víðan völl. Eigum við kannski að byrja á Reykhólum þar sem afi minn og alnafni Þorsteinn Magnússon átti heima. Hann var organisti og ég átti náttúrlega að verða bæði organisti og prestur. Víst er að genin eru sterk í mínum ættum og t.d. höfum við Jakob bróðir minn báðir músíkgáfuna frá afa. Það er líka ýmislegt fleira í þessum genum, talsverður alkóhólismi í báðum ættunum sem að mér standa. Það var raunverulega fyrir slysni að ég var látinn heita eftir afa. Í raun var það eldri bróðir minn sem átti að heita þessu nafni. Það hittist bara þannig á að daginn sem átti að skíra hann, þá þurfti afi endilega að detta í það. Mamma var svo reið yfir því að hún hætti snarlega við nafnið og lét strákinn í staðinn heita Sigurbjörn Helga. Þorsteinsnafnið var því látið bíða þar til ég fæddist.“

Þannig byrjaði samtal blaðamanns Skessuhorns við, eigum við að segja, „glataða soninn“ af Skaganum sem skilaði sér til baka. „Ég þótti snemma góður námsmaður, þrátt fyrir að um níu ára aldurinn byrjaði ég að stama og olli það mér talsverðum óþægindum. „Þú hefur alltaf verið greindastur af okkur systkinunum, en samt hefurðu ekkert komist áfram í lífinu,“ segir Sigurbjörn bróðir minn. En ég náði alltaf árangri í tónlistinni.“

Varð ástfanginn af gítarnum

Þorsteinn segir að bernskuárin hefi verið erfið. Stamið varð tilefni stríðni skólafélaganna og smám saman einangraðist hann. „Ég get varla sagt að ég hafi átt nema einn góðan vin, jafnaldra minn úr ’55 árgangnum, Ragnar Má Knútsson. Svo gerðist það að Sigurbjörn bróðir minn fékk gefins gítar í fermingargjöf. Ég var mikið fyrir poppmúsíkina og hlustaði mikið á þá tónlist. Áhugi minn kviknaði því fyrir gítarnum og ég fékk þónokkrar stundir til að gutla á hann, því áhuginn hjá Sigurbirni bróður var mjög takmarkaður. Þegar hann var á sextánda árinu gafst hann alveg upp á gítarnum og gaf mér hann. Það er ekki ofsagt að ég hafi orðinn ástfanginn af þessu hljóðfæri.

Það átti náttúrlega að setja mig til náms í gítarleik. Ég fór í klassískt nám til Gunnars Jónssonar í tónlistarskólanum. Ég gafst upp á gítarnáminu fljótlega en hef verið þeim mun duglegri við að spila og tileinka mér eigin tækni og annarra gítarleikara um tíðina. Ég var til dæmis búinn að ná tiltekinni stroktækni á gítarinn tveimur árum áður en Van Halen tók nákvæmlega eins sóló á tónleikum og þá þótti það göldrum líkast.

Ragnar félagi minn var líka í tónlistinni og saman stofnuðum við strákahljómsveit á Skaganum. Hún hét Monsters og við héldum einu sinni tónleika heima hjá Ragnari. Það komu nokkrir skólakrakkar og ég man að við seldum þónokkuð af textablöðum sem við fjölrituðum. Gunnar bróðir Ragnars var líka í Monsters og við prófuðum líka Guðjón Þórðarson á trommurnar. Hann gafst upp á þeim en hélt áfram í fólboltanum.“

Áhugamálið tók yfir landsprófið

Foreldrar Þorsteins voru Magnús Þorsteinsson og María Jakobsdóttir. Fjölskyldan bjó fyrst í Hlíðarhúsum sem var Suðurgata 75 og síðan á Mánabraut 5, rétt hjá Sementsverksmiðjunni þar sem Magnús vann. Þegar Þorsteinn var 15 ára flutti fjölskyldan til Reykjavíkur, þar sem fjölskyldufaðirinn fór að vinna hjá Sementsverksmiðjunni í borginni.

„Þegar við fluttum í borgina slitnuðu þessi tónlistarlegu tengsl mín við Akranes. Það var þó nóg tónlistarlíf í skólunum í Reykjavík. Ég kynntist fljótlega Kristínu Lillendahl söngkonu og var mikið að spila með henni, bæði á skemmtunum hjá skólanum og í partýum. Ég fór í landspróf í Ármúlaskóla en námið gekk ekki sem skyldi. Áhugamálið hafði tekið yfir. Ég var að spila með hinum og þessum bílskúrsböndum. Á þriggja ára tímabili var ég í þremur hljómsveitum, þeirra þekktust var Arkimedes. Sú hljómsveit spilaði í drullunni og kuldanum í Saltvík um hvítasunnuhelgina 1971. Um verslunarmannahelgina sumarið áður spiluðum við í Húsafelli en þá undir öðru nafni.

Á þessum tíma bjuggum við uppi í Breiðholti. Þegar ég var eitt sinn að æfa mig á gítarinn í kjallaranum var maður að vinna við lóðina fyrir utan. Þetta var vinur Haraldar Þorsteinssonar bassaleikara. Haraldur frétti af því að það væri eitthvað skrítið í gangi þarna í kjallaranum. Það var ástæðan fyrir því að ég gekk til liðs við hljómsveitina Litli matjurtagarðurinn.“

Eikin varð diskóinu að bráð

Litli Matjurtagaðurinn var undanfari hinnar þekktu hljómsveitar Eikar. „Eik var fyrsta fræga hljómsveitin sem ég var í. Við vorum þar þrír úr „matjurtagarðinum; ég, Haraldur og Lárus H. Grímsson. Við vorum fastir menn í sveitinni þetta tímabil sem hún starfaði, 73-’79. Annars komu margir við sögu og undir lokin var þetta orðið sjö manna band. Þá voru meðal annarra Pétur Hjaltested á hljómborð og vinur minn Finnur Jóhann Magnússon sá um sönginn.“

Þorsteinn segir að kannski hefði þetta Eikartímabil enst lengur ef diskóið hefði ekki haldið innreið sína á þessum tíma. „Við vorum mikið að spila á sveitaböllum, en það var orðinn þungur róður þar eftir að diskóið kom inn. Ekki var því um auðugan garð að gresja sérstaklega fyrir svona fjölmenna hljómsveit eins og Eikina.“

Um þetta leyti kom smáhlé hjá Þorsteini í spilamennskunni. „Svo fór ég að spila með Rúnari Júl í hljómsveitinni Geimsteini í smátíma. Svo koma annað gott tímabil hjá mér með þeirri góðu hljómsveit Þey, það var ’82-’84. Þetta var á pönktímabilinu og við vorum með gagnrýna tónlist, t.d. gegn nasistum og fleiri öfgahópum. Eitthvað var það misskilið þegar við efndum til tónleika í Reykjavík, því þangað stormaði dálítill hópur sem taldi sig greinilega vera ungnasista.“

“Þú lifir ekki af tónlist”

Þorsteinn segist ekki hafa verið að vinna mikið á þessum tíma. Hann hafi alltaf ætlað sér að lifa á tónlistinni. „Svo komu tímar inn á milli sem lítið var að gera í tónlistinni og þá var ég stundum að vinna í Sementsverksmiðjunni. Það var alltaf svolítill styr milli mín og fjölskyldunnar. Foreldrar mínir og systkini sögðu að það þýddi ekkert fyrir mig að lifa af tónlist. Það væri nær fyrir mig að reyna að vinna. „OK, þá skal ég vinna,“ sagði ég þá stundum en þetta voru aldrei langir tímar sem ég var í vinnu. Svo þegar leið á áttunda áratuginn varð ég eftirsóttur hljóðfæraleikari í upptökuverin. Ég held ég hafi spilað inn á hátt í hundrað hljómplötur, fyrir alla þessu háu herra og frúr í landinu. Ég naut þess vel að fá klapp á bakið frá fjölmörgum sem voru að gefa út á þessum tíma.“

Varð snemma undir í drykkjunni

Aðspurður um sinn stóra bölvald Bakkus konung, segir Þorsteinn að sú barátta hafi byrjað snemma. Var það frægðin sem hann höndlaði ekki og varð til þess að hann missti fótanna?

„Nei, ég minnist þess ekki að hafa verið neitt upptekinn af henni. Ég fann aldrei til þess að ég væri frægur. Það var bara þannig að fljótlega eftir að ég fór í hljómsveitamennskuna varð þetta vandamál hjá mér. Þegar ég var í Eikinni þá var lagt mikið upp úr því að við værum edrú að spila og á sumum stöðum var lagt blátt bann við drykkju. En ég var engan veginn að standa mig. Ég var t.d. kófdrukkinn þegar við spiluðum á unglingaballi á skátahátíð við Úlfljótsvatn. Einu sinni datt ég ofan af sviðinu þegar við vorum að spila í Logalandi í Borgarfirði.

Fljótlega eftir að Eikin hætti fór ég í meðferð í fyrsta skipti. Var þá viku á Silungapolli. Ég gafst upp á því. Það voru bara gamlir karlar þarna og ég sá engan tilgang í því að hanga með þeim. Miklar sveiflur voru hjá mér og það hlóðust oft á mig meiri verkefni en ég gat valdið. Þetta endaði oft með miklum fylleríum og það var kannski ástæðan fyrir því að fjölskyldan var ekki hrifin af því að ég einskorðaði mig svona mikið við tónlistina. Ég fór oft í meðferð á næstu árum, en yfirleitt náði ég ekki að vera edrú nema í einn til þrjá mánuði í einu.

Smám saman fór að halla undan fæti, en þetta varð ekki virkilega slæmt fyrr en leið á níunda áratuginn. Þá náði depurðin og vonleysið enn meiri tökum á mér. Einkamálin voru líka oft í mikilli flækju og sérstaklega var það sambúð með konu í kringum aldamótin sem settu allt á annan endann hjá mér. Það tímabil stóð í fimm ár og endaði með því að ég hálfpartinn flúði land. Fór til Færeyja frá þessu öllu saman, en var þar aðeins í hálft ár, meira og minna út úr heiminum þann tíma.“

Á stofnunum í langan tíma

Þorsteinn segir að hann hafi gjörsamlega verið niðurbrotinn maður þegar hann kom heim frá Færeyjum, fátækur og allslaus.

„Ég var fullur í hálfan mánuð og þá hringdi ég í vin minn sem ég vissi að var edrú. Hann kom mér inn á Vog og síðan má segja að ég hafi verið samfleytt inni á meðferðarheimilum, sjúkrahúsum, geðdeildum og áfangaheimilum. Undir það síðasta voru allar meðferðarstofnanir hættar að taka við mér. Það má segja að ég hafi verið á götunni talsvert og fékk oft inni hjá hjálparstofnunum eins og Samhjálp hvítasunnumanna í Hlaðgerðarkoti. Það var svo heppilegt fyrir Bubba að ég var staddur þar þegar stóru Bubbatónleikarnir voru haldnir í desember 2006. Hann var svo ánægður að ég skyldi koma að spila, reiknaði ábyggilega ekki með mér. Bubbi kynnti mig sem lifandi goðsögn í poppinu. Ég fékk rosalega góða dóma fyrir þá tónleika, sagður gítarleikari á heimsmælikvarða.

Mér gekk rosalega illa að halda mér frá áfenginu og vímuefnunum. Ég varð þó aldrei svo slæmur að verða sprautufíkill og ánetjaðist ekki allra hörðustu efnunum eins og kókaíni. Þetta gekk svona í tímabilum hjá mér. Ég var eingöngu í víni í fimm ár, önnur fimm ár í amfetamíni, en svo fór ég að blanda þessu öllu saman, var líka mikið í því að taka róandi lyf. Annars þekki ég allan þennan pakka. Rakspíri og kardimommudropar runnu ofan í mig eins og annar vínandi. Og líðanin hefur ansi oft verið slæm. Margoft reyndi ég að stytta mér aldur til að komast út úr þessu helvíti sem mér fannst lífið vera orðið.“

Sló fíknistöðinni út í heilanum

Síðan kom að stóra högginu hjá Þorsteini Magnússyni. Það var 27. nóvember 2007, fyrir réttum tveimur árum, þegar hann fékk hjartaslag og heilablóðfall.

„Ég var fluttur upp á líf og dauða á Borgarspítalann og lá þar milli heims og helju um tíma. Ég var þrjá mánuði að ná mér eftir þetta áfall, var fyrst hálf lamaður öðrum megin. En það var þetta stóra sjokk sem gjörbreytti mínu lífi. Þegar ég kom í eftirlit til heilasérfræðingsins sagði hann við mig: „Ég sé að þú ert edrú og margt hefur breyst í þínu lífi.“ Svo sýndi hann mér mér röntgenmyndirnar og þar var að sjá tvo bláa bletti í vinstra heilahveli. „Þarna eru fíknistöðvarnar í heilanum og ég held að þær hafi slegið út,“ sagði heilasérfræðingurinn og sálfræðingurinn minn tók í sama streng.

Í hægra heilahvelinu er aftur á móti tónlistin og sjálfsagt líka gleðin, hamingjan, fegurðin, þakklætið, forvitnin og spekin sem ég hef fundið fyrir síðustu misserin. Fólk horfir á mig aftur og aftur og segir: „Skrítið með þig Steini, það er eins og eitthvað hafi komið fyrir þig.“

Og það er svo gott við þetta allt saman að nú er þetta orðið þveröfugt við það sem var áður þegar ég var í ruglinu. Þá var mér ráðlagt að hætta í tónlistinni til að rjúfa þetta munstur við neysluna. Nú er mér ráðlagt að lifa í tónlistinni og finna mér góðar tómstundir. Ég hef ekki lengur löngun í nein vímuefni, en er þó í tóbaksreykingum ennþá.

Það var mikil upplifun að spila á Skaganum um daginn. Þetta var í fyrsta skiptið í fjölmörg ár frá því ég kom fram síðast, ef frá eru skildir Bubbatónleikarnir. Það stendur til að þessi hljómsveit, blúsband Steina Magg, komi fram aftur. Það má því sjálfsagt segja að ég sé kominn til baka.“

þá

Úr safni: Hefur upplifað helvíti á jörð en trúir á himnaríki eftir dauðann