“Ég væri ekki hálfur maður án fjölskyldunnar”

Viðtal við Eðvarð Ingólfsson úr jólablaði Skessuhorns árið 2009

Eðvarð Ingólfsson hefur komið víða við. Hann hefur samið 15 bækur; unglingabækur og ævisögur, og hann var dagskrárgerðarmaður á Ríkisútvarpinu í sex ár. Einnig var hann ritstjóri barnablaðsins Æskunnar í fimm ár. Hann hóf nám í guðfræði haustið 1989 þá 29 ára gamall og lauk embættisprófi á haustdögum 1995. Fyrst varð hann prestur á Skinnastað í Öxarfirði en tók síðan við yfir fimm þúsund manna söfnuði á Akranesi í árslok 1997. Rætt er við Eðvarð um uppvaxtarárin vestur á Hellissandi sem mótuðu hann sem rithöfund á ungra aldri. Ekki er einungis að hann þurfi að takast á við erilssamt starf heldur einnig mótlæti í lífinu. Föður sinn missti hann barnungur og móðir hans lést úr heilablóðfalli fyrir tíu árum. Sjálfur missti Eðvarð sjón á öðru auga í fyrra og nú í sumar greindist hann með Parkinsonsjúkdóminn. “Stundum standa öll spjót á manni í einu og þá finnur maður best hvað það er dýrmætt að eiga góða fjölskyldu. Ég væri ekki hálfur maður án hennar,” segir Eðvarð Ingólfsson.

Voru án mín í jólabókaflóðinu það árið

Eðvarð segist ekki hafa verið ýkja hár í loftinu, líklega níu ára, þegar hann steig fyrstu skrefin á ritvellinum en það var í barnaskólanum á Hellissandi þar sem hann er uppalinn.

“Um var að ræða stuttar sögur sem Steinunn Jóhannsdóttir kennarinn minn las upp fyrir bekkinn. En þegar fram liðu stundir nægði mér ekki lengur að skrifa sögur eingöngu fyrir bekkinn minn heldur fannst mér sjálfsagt að þjóðin öll fengi að kynnast þeim. Ég var ekki nema tólf ára að aldri þegar ég réðst af óbilandi áhuga og fullri alvöru í að skrifa sögu í fullri bókarlengd,” segir Eðvarð í upphafi samtals okkar.

“Á þessum árum héldu mér engin bönd þegar ég fékk flugu í höfuðið. Ég var svo ákveðinn í að skrifa þessa bók að ég leyfði mér að hringja í útgáfustjóra Almenna bókafélagsins til að ræða við hann um hugsanlegan bókarsamning. Ekki var ráð nema í tíma væri tekið. En því miður tókst mér aldrei að ljúka þessu verki. Ég skrifaði mig inn í miðja sögu en missti þá móðinn. Almenna bókafélagið varð að vera án mín í jólabókaflóðinu það árið.”

Mannlífið undir Jökli glæddi ímyndunaraflið

Eðvarð segir erfitt að gefa einhlíta skýringu á því af hverju hann hneigðist svo ungur til ritstarfa sem raunin var. “Sjálfsagt hefur margt komið til. Ég varð læs hjá henni ömmu minni áður en ég hóf skólagöngu og byrjaði því snemma að lesa sögubækur. Ég held að ég ýki ekkert þegar ég segi að ég hafi ungur verið mikill lestrarhestur. Bækurnar áttu auðvelt með að lokka mig inn í hulduheima sína. Þær ýttu vel við ímyndunarafli mínu og kveiktu margar hugsanir. Ég varð svo heillaður af þeim leyndardómi og þeirri spennu sem flestar bækur búa yfir að mér nægði ekki að vera eingöngu þiggjandi heldur fann ég hjá mér ákafa löngun til að skapa sjálfur minn ævintýraheim áður en langt um leið. Þannig gat ég notað ímyndunarafl mitt, fengið útrás fyrir sköpunargleði mína og veitt öðrum hlutdeild í hvoru tveggja.

Ég er ekki í neinum vafa um að hið tilkomumikla umhverfi undir Jökli, þar sem ég ólst upp, hafi einnig orðið til þess að örva sköpunargáfu mína. Náttúran á Hellissandi er tignarleg; á aðra hönd er fögur fjallasýn til suðurs með sjálfan konunginn, Snæfellsjökul, í miðið en á hina höndina Breiðarfjörðurinn með voldugan og seiðandi sæinn sem faðir minn og forfeður sóttu lífsbjörg sína í. Auk þess hafa kynni mín af mannlífinu undir Jökli áreiðanlega glætt ímyndunarafl mitt. Þarna var sundurleitt og á ýmsan hátt heillandi fólk með sterkari persónueinkenni en gengur og gerist í nútíma borgarsamfélagi. Ég hafði mjög sterkar taugar til margs af þessu fólki sem barn, sérstaklega gamla fólksins sem alltaf hafði nægan tíma til að spjalla við forvitinn og spurulan svein og kannski fékk hann rúsínur eða bræddan brjóstsykur á meðan talast var við. Þetta stórbrotna umhverfi þar sem mannlíf og náttúra féllust í faðma varð uppspretta margra hugsana.”

Metsölubókaskrif og ritstjórn

Eðvarð var aðeins 19 ára menntaskólanemi þegar hann samdi fyrstu bók sína, Gegnum bernskumúrinn. Hún vakti mikla athygli, ekki síst fyrir það hvað höfundurinn var ungur að árum. Fáeinum árum síðar skrifaði hann nokkrar bækur í röð sem urðu metsölubækur, svo sem Fimmtán ára á föstu og framhald þeirrar bókar, Sextán ára í sambúð.

En hvernig tilfinning var að verða þekktur rithöfundur svo ungur að árum?

„Það hefur sína góðu kosti að vera þekktur rithöfundur því þá seljast bækurnar bara betur! Ég hafði starfað á Útvarpinu í þrjú ár og stjórnað þar unglingaþáttum þegar Fimmtán ára á föstu kom út, fyrsta metsölubók mín. Ég neita því samt ekki að mér fannst stundum dálítið skrýtið þegar ég hitti ókunnugt fólk í fyrsta skipti sem vissi heilmikið um mig, hafði hlustað á þætti mína í Útvarpinu og lesið bækur eftir mig og talaði við mig eins og það þekkti í mér hvert bein. En þetta vandist eins og annað.”

Þúsund síður á ári

Eðvarð segist ekki hættur að semja bækur, sig vanti bara tíma til að sinna slíku. “Nú skrifa ég nær eingöngu prédikanir, minningarorð og aðrar ræður fyrir kirkjuna. Sá texti spannar 1000 vélritaðar blaðsíður á ári og væri ígildi þriggja bóka ef hann væri gefinn út.

Það var bæði heiður og ánægja að vera síðan ritstjóri Æskunnar, þessa gamalgróna og virta barnablaðs sem bæði ungir og aldnir keyptu. Sr. Björn Jónsson, forveri minn í prestsembætti á Akranesi, var stjórnarformaður Æskunnar um árabil og þannig kynntust við. Karl Helgason, núverandi framkvæmdastjóri Æskunnar, var ritstjóri mér við hlið. Það gerði mér kleift að taka nokkurra mánaða leyfi á ári til að rita nýja bók.

Æskan breyttist mikið á þessum árum; varð nútímalegt tímarit. Í stað fræðigreina, sem voru vinsælar á árum áður, birtust viðtöl við landskunnar unglingastjörnur og ungmenni á vettvangi hins daglega lífs; við heimsóttum skóla, félagsmiðstöðvar og marga staði á landsbyggðinni. Þessi breyting féll í góðan jarðveg og áskrifendum fjölgaði.“

Forréttindi að vera þjónn Guðs

Eðvarð fékk köllun til þess að læra guðfræði og verða prestur og hann ákvað fyrst að fara í guðfræði um það leyti sem hann varð stúdent. Hann segist hafa verið trúhneigður allt frá því að amma hans kenndi honum fyrst bænir fimm ára gömlum:

“Föður minn missti ég sjö ára úr krabbameini og þá knúðu margar stórar spurningar dyra. Dvöl í Vatnaskógi, þegar ég var tíu og ellefu ára, hafði einnig sterk, trúarleg áhrif á mig.

Mér finnst, þegar ég lít aftur, eins og líf mitt allt hafi verið handleiðsla og mér hafi verið ætlað að verða prestur. Það eru forréttindi að fá að vera þjónn Guðs, jafnvel þótt þjónustan sé þess eðlis að fæstir vildu þurfa að standa í sporum prestsins, t.d. þegar hann flytur fólki svipleg tíðindi. En það er líka margt jákvætt og gefandi sem vegur upp á móti erfiðu stundunum. Starf prests er í senn mjög fjölbreytt og skapandi og enginn dagur er í raun eins. Við erum alltaf að fást við eitthvað nýtt og kynnumst mörgu góðu fólki.”

Sveitapresturinn las gömul Tarsanblöð

Eðvarð hóf prestskap á Skinnastað í Öxarfirði þar sem fjölskyldan átti heima í tæp tvö ár. “Við höfðum aldrei í þann landshluta komið áður og þekktum þar ekki nokkurn mann fyrir. Hið eina sem ég vissi t.d. um Kópasker, sem er ekki langt frá Skinnastað, var það litla sem söngvarinn og spaugarinn víðkunni, Raggi Bjarna, hafði sagt mér þegar ég ritaði ævisögu hans 1992, en þar hafði hann dvalist sumarlangt þegar hann var sex ára hjá föðursystur sinni og manni hennar. Skildist mér að þau hefðu haft mikla mæðu af þessum alræmda prakkara. Sem dæmi um það má nefna að tvisvar sinnum kúkaði hann í þvottabalann hjá þeim þegar enginn sá til og þrætti fyrir það í mörg ár á eftir. Sömuleiðis varð frægt þegar hann rak kvígu, sem þau hjónin áttu, á haf út – svo að senda varð bæði bát og mannskap á eftir henni. Segir Raggi að við þessa sjóferð hafi mjólkurgangurinn skolast svo vel í henni að hún varð langbesta mjólkurkýrin í öllu héraðinu og þótt víðar væri leitað!

Mér finnst svolítið fyndið að hugsa til þess að ég hafi verið sveitaprestur og setið á bestu bújörðinni í Norður-Þingeyjasýslu, maður sem þekkir ekki mun á hænu og hesti! Ég var svo latur til allra búverka að fólkið fyrir norðan er enn að núa mér því um nasir að kona mín hafi, viku áður en hún fæddi yngsta barn okkar, verið alein að setja niður útsæði í kartöflugarðinum á Skinnastað. Bograði hún yfir þessu tímunum saman á meðan presturinn sat úti á sólpalli og las gömul Tarsan-blöð sem hann átti.

Búskapurinn var nú annars ekki umsvifamikill á Skinnastað. Fyrir utan kartöflureitinn, sem kona mín hugsaði alveg um, vorum við með eina uppstoppaða hænu í eldhúsglugganum – og er þá allur búfénaðurinn upptalinn.“

Umsvifamikið embætti

Eðvarð tók við embætti sóknarprests á Akranesi 1. desember 1997 og á einni nóttu fjölgaði sóknarbörnum hans um 5000 manns. Í dag búa 6500 manns á Akranesi, svo að ljóst er að annir prestsins hljóta að vera miklar. Sem dæmi um umfang embættisins má nefna að Akranesprestur jarðsyngur að jafnaði 45 manns á ári, skírir 100 börn, fermir jafnmikinn fjölda ungmenna og giftir 30 brúðhjón. Ýmsu öðru sinnir hann að auki, svo sem viðamiklu helgihaldi, húsvitjunum og viðtalstímum, auk sem hann skipuleggur og leiðir helgihaldið.

„Ég er svo lánsamur að vera með frábært samstarfsfólk sem gerir störfin léttari en ella,“ segir Eðvarð. „Við erum með afburðagóðan organista sem stendur fyrir öflugu tónlistarlífi í söfnuðinum, einnig skrifstofustjóra, útfararstjóra og kirkjugarðsvörð sem þykir einstaklega þjónustulipur og vandar mjög til allra sinna starfa. Umsjónarkona safnaðarheimilisins og kirkjuvörður vinna líka mikilvægt og þakklátt starf.“

Er annt um tengsl ríkis og kirkju

Nýlega var birt niðurstaða skoðanakönnunar þess efnis að rúmlega 40% Íslendinga vildu aðskilnað ríkis og kirkju. Hvað finnst Eðvarð um þessa niðurstöðu?

„Þegar ég sé svona tölur þá velti ég því fyrir hvað vaki fyrir fólki sem vill þennan aðskilnað. Það er svo auðvelt að segja já eða nei við einni spurningu í skoðanakönnun og þurfa ekki að rökstyðja svarið. Aðskilnaður ríkis og kirkju hefur nú þegar að mestu leyti átt sér stað. Kirkjan er fjárhagslega sjálfstæð og stjórnar algerlega sínum innri málum. Því er aðeins um formleg tengsl að ræða, söguleg tengsl, sem eru dýrmæt og margir vilja ekki slíta. Mér er annt um þau tengsl.“

Ólæknandi taugahrörnunarsjúkdómur

Eðvarð hefur þurft, eins og margir aðrir, að takast á við mótlæti í lífinu. Föður sinn missti hann barnungur, eins og fyrr segir, og móðir hans lést úr heilablóðfalli fyrir 10 árum, 66 ára að aldri. Sjálfur missti Eðvarð sjón á öðru auga í fyrra og nú í sumar greindist hann með Parkinsonsjúkdóminn.

“Rannsóknir leiddu í ljós að heilinn í mér framleiðir ekki nóg af dópamíni. Góðu fréttirnar eru þó þær að sjúkdómurinn er á byrjunarstigi. Ég hef verið að stirðna í fingrum hægri handar á 2-3 síðustu árum og átt stundum erfitt með að skrifa og vélrita. Ég hélt fyrst að þetta væri bara gigt en svo kom hið sanna í ljós. Öll einkenni aukast undir álagi og því verð ég að skipuleggja störf mín öðruvísi en áður.

Ég eflist alltaf við mótlæti og trú mín styrkist. Lífið er áhætta frá vöggu til grafar og ekkert er öruggt í hverfulum heimi. Prestar eru ekki undanþegnir áföllum fremur en aðrir. En það sem skiptir öllu máli er að treysta Guði á hverju sem dynur. Það voru mér vissulega gríðarleg vonbrigði að tapa sjón á öðru auga og greinast síðan með ólæknanlegan taugahrörnunarsjúkdóm. En það eru engir aðrir valkostir í stöðunni en halda áfram og læra að lifa við þennan sjúkdóm. Því má ekki gleyma að Parkinsonsjúkdómurinn leiðir ekki til dauða þótt hann dragi úr lífsgæðum. Ný lyf og tækniframfarir gefa góðar vonir.“

Dýrmæt og skilningsrík fjölskylda

Eðvarð er kvæntur Bryndísi Sigurjónsdóttur grunnskólakennara og þau eiga þrjú börn; Elísu sálfræðinema, Ingólf stærðfræðinema og Sigurjón sem fermist í vor.

„Oft mæðir mikið á presti í stóru prestakalli og þá skiptir miklu máli að eiga góða og skilningsríka fjölskyldu,“ segir Eðvarð. „Konan mín stendur þétt við hlið mér í þessu starfi og börnin leggja sitt af mörkum. Prestsheimili er ekkert venjulegt heimili. Þangað hringir fólk á dýpstu stundum sorgar og gleði og vill ná tali af prestinum. Stundum standa öll spjót á manni í einu og þá finnur maður best hvað það er dýrmætt að eiga góða fjölskyldu. Ég væri ekki hálfur maður án hennar.“

hh

Úr safni: Prestar eru ekki undanþegnir áföllum fremur en aðrir