Viðtal við Hlédísi Sveinsdóttur frá árinu 2010 í Skessuhorni

Hlédís er fædd og uppalin á sunnanverðu Snæfellsnesi, nánar tiltekið á bænum Fossi í Staðarsveit, næstelst fjögurra systkina. “Ég hef alltaf dáðst að foreldrum mínum fyrir að hafa gert heiðarlega tilraun til að koma mér til manns,” segir Hlédís spurð um uppvöxtinn í sveitinni. “Maður sér það svona eftir á að líklega hef ég verið frekar krefjandi og uppátækjasamt barn. En ég held að búsetan þar hafi bjargað mér frá margri vitleysunni. Það er svo mikið frelsi í sveit fyrir hugmyndaríka krakka. Maður var heilu og hálfu dagana að smíða, gera og græja fyrir misgáfulegar hugmyndir.”

Það leynir sér ekki allt frá fyrstu viðkynningu að Hlédís hikar ekki við að fara ótroðnar slóðir í lífinu. Það kom því hennar nánustu lítið á óvart þegar hún ákvað að taka pungapróf ung að aldri. “Mér hefur alltaf fundist töff að vera bóndi og að vera á sjó, það er svo alvöru,” segir Hlédís og brosir þegar hún er spurð um sjómannsferilinn. “Fyrst var ég að vinna á bryggjunni á Arnarstapa þar sem ég eignaðist marga vini úr hópi trillusjómanna. Ég var alltaf að nauða í þeim að fá að fara með og á endanum fékk ég vinnu sem háseti á handfærum. Á þessum tíma vann ég sem hárgreiðslukona á veturna en sinnti sjómennskunni á sumrin, það var skemmtileg blanda.”

Loðið og jarmandi eigið fé

Hlédís fékk síðar vinnu á neta- og línubáti en ákvað svo að leggja sjómennskuna á hilluna. Um tíma ætlaði hún sér að verða bóndi eða hárgreiðslukona auk þess sem kom til greina að leggja fyrir sig tamningar eða íþróttakennslu. Ekkert af þessu varð þó raunin því Hlédís endaði í Háskólanum á Bifröst þaðan sem hún útskrifaðist með BA gráðu í heimspeki, hagfræði og stjórnmálafræði árið 2007. “Þegar ég lít í baksýnisspegilinn sé ég að líf mitt eftir Bifröst hefur meira og minna verið byggt á misskilningi,” segir Hlédís í gamansömum tón. “Árið 2007 talaði fólk ekki um annað en fjármál. Fé þetta og fé hitt. Verandi áhrifagjörn þá smitaðist ég af þessu tali og skellti mér út í fyrirtækjarekstur eins og fína fólkið. Nema eina almennilega féð sem ég hafði aðgang að var bæði loðið og jarmandi,” segir Hlédís. “Það nægði þó ekki til að stoppa mig enda er ég mun hrifnari af loðnu fé en því pappírskennda. Úr varð að ég stofnaði fyrirtækið Eigið fé ehf. sem á og rekur vefsíðuna kindur.is.”

Mjólk frá Vífilfelli

Á kindur.is gefst fólki kostur á að festa kaup á kindum sem búsettar eru á sveitabæjum víða um landið, gefa þeim nafn, velja fyrir þær hrút á fengitíma og rækta þar með sitt eigið kjöt. Kjötið er svo sent fullunnið heim til eigendanna að hausti. Auk þess er í boði að heimsækja kindurnar í sveitina á svokölluðum opnum dögum. “Tilgangurinn var ekki hvað síst að auka aðgengi almennings að sveitinni og auka skilninginn á mikilvægi þess að halda þeim í byggð. Mig langaði auk þess að reyna að brúa bilið sem mér finnst hafa myndast á milli framleiðslunnar í sveitum og neytenda. Mér blöskraði að sífellt fleiri börn gera sér ekki grein fyrir því hvaðan landbúnaðarvörurnar koma, halda að mjólk sé frá gosverksmiðjum og að pepperóní hafi aldrei hreyfst.”

Hlédís segist stolt af því að hafa alltaf fylgt sínum hugsjónum. “Eigið fé var stofnað árið fyrir svokallað hrun og margir héldu að ég væri að grínast með að ætla að selja kindur á netinu í stað þess að fá mér einhverja þægilega vinnu í banka. En það eru gríðarleg verðmæti í landbúnaði. Við erum bara ennþá að uppgötva það og finna leiðir til að nýta þau sem best.”

Opnaði ísbúðina Ísland

Óhætt er að segja að kindasala Hlédísar hafi fengið mikla athygli í fjölmiðlum landsins og fjölmargir festu kaup á kind. Sem dæmi um kindaeigendur má nefna knattspyrnumanninn Hermann Hreiðarsson, Sigmund Davíð Gunnlaugsson formann Framsóknarflokksins og sjálfa forsetafrúna Dorrit Moussaieff. Hugmyndin heillaði þó ekki bara Íslendinga heldur fjölmarga útlendinga, meðal annars bandarískan háskólaprófessor sem hefur gert sér nokkrar ferðir til Íslands til að heimsækja kindurnar sínar í Staðarsveitina.

En eftir að fyrirtækjareksturinn var kominn í nokkuð fastar skorður fór frumkvöðullinn Hlédís að huga að næsta verkefni. “Þá var það aftur hálfgerður misskilningur sem hratt öllu af stað. Eftir hrun var mikið talað um að byggja upp nýtt Ísland. Ég tók áróðurinn svo bókstaflega að ég opnaði mitt eigið Ísland, eins og ég vildi hafa það,” segir Hlédís og á þar við ísbúðina Ísland í Suðurveri sem hún opnaði í byrjun þessa árs. Aftur hélt Hlédís tryggð við hugsjónir sínar og sveitina því sérstaða Íslands er sú að þar er seldur ís beint frá býlinu Holtseli í Eyjafjarðarsveit, jógúrt, skyr, rabarbarakaramellur og fíflasíróp beint frá íslenskum bændum auk þess sem myndir af íslenskum kúm prýða veggina. “Þetta var mín útópía. Sveitabúð, full af sælgæti og ís,” segir hún og hlær.

Ófrísk vegna leiðtogaskorts?

Rekstur Íslands fór vel af stað þrátt fyrir kreppu og þá staðreynd að ísbúðin var opnuð um hávetur í kulda og gaddi. En um þremur mánuðum eftir opnun uppgötvaði Hlédís að hún ætti von á barni. “Það var enn einn misskilningurinn af minni hálfu og líklega sá afdrifaríkasti,” segir Hlédís og hlær. “Þegar þarna er komið við sögu var mikil umræða í þjóðfélaginu um leiðtogaskort og hvort sem það var sterk tenging mín við jötur eða eitthvað annað, þá ákvað lífið að ég skyldi ala hálf-eingetið jólabarn,” segir Hlédís en þegar þetta spjall átti sér stað voru fjórir dagar í áætlaðan fæðingardag, þann 20. desember. Því var farið að sjá fyrir endann á meðgöngunni sem hefur verið Hlédísi erfið. “Ég hefði betur lesið smáa letrið í jólaguðspjallinu því þar kom skýrt fram að María hefði verið fátæk mær. Það sama hefur átt fyrir mér að liggja því níu mánaða stanslaus uppköst eru mjög óheppileg fyrir rekstrarreikninginn nokkrum mánuðum eftir að fólk leggur upp í fyrirtækjarekstur. Það endaði með því að meðeigendur mínir tóku ísbúðina yfir og ég á því ekki sælgætis-útópíuna mína lengur.”

Kastaði upp blóði

Fyrrnefnd uppköst reyndust eiga sér aðra og alvarlegri orsök en það eitt að Hlédís væri barnshafandi. “Til að byrja með vil ég taka það fram að ég kem til með að berjast fyrir því að forskeytið “morgun” í orðinu “morgunógleði” verði fellt út úr íslensku máli,” segir Hlédís og brosir út í annað. “Ég byrjaði að kasta upp á fyrsta degi og var flökurt allan sólarhringinn. Vonir mínar stóðu til þess að þetta væri bundið við fyrstu þrjá mánuðina, eins og orðið á götunni gefur svo kæruleysislega til kynna. En það var nú aldeilis ekki og eftir 16 vikna meðgöngu fór ég að æla blóði. Ástandið var farið að líkjast lélegum vestra þar sem sögupersónur skyrpa blóði á víxl. Það var þá sem ég gerði mér grein fyrir því að líklega væri þetta ekki skólabókardæmi um meðgöngu. Eftir ítarlegar rannsóknir kom í ljós að ég er með blæðandi magasár sem ekki er hægt að meðhöndla af neinu viti fyrr en eftir fæðingu.”

Heilsan ekki sjálfsögð

Hlédís segir að þótt meðgangan hafi hreint ekki verið eftir bókinni hafi hún ekki verið alslæm. “Það er alveg ný tegund af ást sem maður finnur fyrir í garð svona kríla og ég er mjög þakklát fyrir þá tilfinningu. Auk þess hef ég lært að góð heilsa er ekki sjálfsögð. Ég hef alltaf verið stálhraust og hélt lengi vel að ég væri ódrepandi,” segir Hlédís en í tilraunum sínum til að sanna þá kenningu hefur hún beinbrotnað ellefu sinnum víðs vegar á líkamanum, rotast, fengið glóðaraugu og göt á hausinn. “Hingað til hef ég sem sagt frekar verið í vandræðum með of mikla orku heldur en hitt,” segir hún og skellir upp úr, en þess má geta að 18 ára gamalt rófubeinsbrot gerði einmitt aftur vart við sig á meðgöngunni og bættist á langan lista yfir það sem hefur angrað hina verðandi móður. “Ef ég á að taka væmnina á þetta má segja að maður verði ósjálfrátt auðmýkri. Það er lítið mál að byrja á upphafsreit í vinnu og öðru ef barnið manns kemst heilu og höldnu í heiminn. Svona tímabundin veikindin gera manni bara ljóst hvað maður er heppinn.”

49 þúsund á mánuði

Flestir myndu ætla að þrálát veikindi og missir fyrirtækis væri nóg til að hafa áhyggjur af á einni meðgöngu, en í ofanálag hefur Hlédís þurft að kljást við kerfið sem ætlar henni að lifa af tæpum 50 þúsund krónum á mánuði í orlofinu. “Velferðarkerfið var ekki búið til utan um Hlédísi Sveinsdóttur, svo mikið er víst. Auðvitað er ekki hægt að sérsníða svona kerfi að hverjum og einum, en réttlætiskennd minni er engu að síður misboðið. Þegar ég vann að opnun ísbúðarinnar þáði ég ekki atvinnuleysisbætur. Bæði var ég “alveg að fara að opna” í marga mánuði og svo er í manni einhver undarleg þörf fyrir að bjarga sér sjálfur ef maður mögulega getur. Vegna þessa átti ég bara rétt á 113 þúsund krónum á mánuði frá Fæðingarorlofssjóði. Nú strax á fyrstu vikum meðgöngunnar vildu læknar svo að ég tæki mér frí frá vinnu og skrifuðu upp á það. En þar sem ég hélt að uppköstin myndu ganga yfir og ég nýbúin að opna búðina, þá ætlaði ég að harka þetta af mér. Þegar í ljós kom að um blæðandi magasár væri að ræða játaði ég mig sigraða og tók mér frí. Þar koma inn 20 dagar þar sem ég var ekki vinnandi og eftir á var mér tilkynnt af Fæðingarorlofssjóði að þar sem ég sótti ekki um sjúkradagpeninga myndi mánaðarleg greiðsla til mín lækka niður í 49 þúsund krónur á mánuði. Mér er sem sagt refsað í tvígang fyrir að leggjast ekki á kerfið fyrr,” segir Hlédís alvarleg. “Þetta gerir mig reiða. Það eru ekki allir að vinna frá kl. 8-16 hjá ríkinu. Kerfið þarf að vera lifandi og geta tekið á misjöfnum málum. Sjálf er ég svo heppin að vera umkringd gríðarlega góðu fólki og hef til dæmis getað fengið nærri allt lánað sem ég þarf á að halda fyrir barnið. En þannig er ekki með alla og ég ætla að gera mitt til að þetta verði lagað fyrir þær sem á eftir koma.”

Móðurhlutverkið mikilvægast

Það er frumkvöðla siður að vera með mörg járn í eldinum og þar er Hlédís engin undantekning. Hvað verkefnin framundan varðar segir hún að fæðing “jólarósarinnar” hafi forgang. “Reyndar hefði ég kosið að mannskepnan væri búin að þróa með sér betra kerfi til að eignast afkvæmi. Það eru fordæmi fyrir ýmsum öðrum og skemmtilegri aðferðum í kringum okkur. Til dæmis hefði ég treyst mér betur til að eiga barnið eftir svona tólf vikur inni í skurn og liggja svo á því í nokkra mánuði,” segir Hlédís og brosir. “En að öllu gamni slepptu er móðurhlutverkið það stærsta og mikilvægasta sem bíður mín. Fyrir utan það er ég að byrja með tiltölulega hreint borð. Vegna veikindanna á meðgöngunni sagði ég mig úr ýmsum stjórnum og ráðum auk þess sem ég sagði af mér formennsku í Beint frá býli. Það fannst mér erfitt, þetta er mér svo kært málefni. En það er frábært fólk innan félagsins og ég kem bara tvíefld til baka á nýju ári. Ég mun halda áfram að beita mér fyrir málefnum íslensks landbúnaðar með einum eða öðrum hætti. Hvað kindur.is varðar þá eru þær Arnheiður Hjörleifsdóttir á Bjarteyjarsandi og Halla Steinólfsdóttir í Fagradal vonandi að ganga til liðs við fyrirtækið. Það eru landbúnaðarskvísur sem ég lít mjög upp til og það er mikill fengur að fá inn svo öfluga aðila.”

Hefur trú á íslenskum bændum

Hlédís segist sannfærð um að spennandi tímar séu framundan í íslenskum landbúnaði og að þar liggi sóknarfærin. “Landbúnaðarháskólinn er til dæmis að vinna að mjög skemmtilegum samevrópskum verkefnum í sambandi við landbúnað. Ég er mjög hrifin af nýsköpun í landbúnaði, það er að segja að byggja á því sem fyrir er. Íslenskir bændur eru að framleiða vörur í mjög háum gæðaflokki. Við erum bara nokkrum árum á eftir nágrannalöndum okkar hvað varðar til dæmis heimasölu- og framleiðslu, en það getur líka verið kostur þar sem við getum þá lært af þeim. Ég er að minnsta kosti mjög bjartsýn og hef fulla trú á íslenskum bændum.”

En hvers vegna þessi brennandi áhugi á landbúnaði og málefnum sveita? “Því er auðsvarað – ég elska sveitina og allt sem henni tengist. Ég vil meina að áhuginn sé tilkominn vegna þess hversu afburða greind ég sé og að ég átti mig á því að hin raunverulegu verðmæti eru í sveitunum og hafa alltaf verið.”

sók

Hin raunverulegu verðmæti eru í sveitum landsins