Viðtal þetta er úr Jólablaði Skessuhorns frá árinu 2007 og birtist nú í fyrsta sinn á vef Skessuhorns í heild sinni.

Víví Kristóbertsdóttir á ættir sínar að rekja til Færeyja og Vestfjarða. Hún kom sautján ára í Búðardal og ætlaði sér að vera þar í eitt ár. Síðan eru liðin 51 ár og enn hefur hún ekki yfirgefið Búðardalinn. Þegar ástin ber að dyrum er heldur ekki spurt um áætlanir, menn stokka spilin upp á nýtt. Tíðindamenn Skessuhorns litu með Víví yfir farinn veg.

Færeysk húshjálp

Víví fæddist á Vestfjörðum, en faðir hennar var ættaður úr Álftafirði, hann hét Kristóbert Rósinkarsson. Móðir hennar, Olevina Kristína Berg, var Færeyingur og hafði komið hingað ung til vinnu. Börnin foreldranna urðu þrjár dætur, tvær búa á Íslandi og ein í Danmörku, þar er Víví elst. „Mamma var stofustúlka hjá hjónum í Þórshöfn sem voru vinafólk Óttars Ellingsen. Í gegnum þau tengsl kom hún til Íslands og vann sem húshjálp. Í þá daga voru húsmæður með húshjálp, ólíkt því sem er í dag,“ segir Víví. „Jæja, þær höfðu þó ekki þessi heimilistæki sem við búum við í dag þannig að líklega kemur þetta út á eitt. Ég bjó í Súðavík til þriggja ára aldurs en flutti þá með fjölskyldunni á Ísafjörð. Þar ólst ég upp og átti yndisleg æskuár.“

Víví langaði að mennta sig, sem ekki var hlaupið að fyrir ungar stúlkur á þessum árum. Sautján ára gömul ætlaði hún sér að fara suður í nám, en samdi við föður sinn um að fá að vera eitt ár í Búðardal og sjá svo til. „Pabbi vildi að ég færi á Bifröst en ég hafði ekki nokkurn áhuga á því, vildi fara í menntaskóla. Ég fékk vinnu á skrifstofu Kaupfélags Hvammsfjarðar og ætlaði að vera þar í eitt ár. Hins vegar varð ég viðloðandi skrifstofuna í þrettán ár og enn er ég ekki farin suður til náms.“

Afskekkt byggðarlag

Ísafjörður var á þessum árum mikið menningarpláss og Víví fannst ekki auðvelt að koma í Dalina. Sveitin var afskekkt og nokkuð afturúr. Breytingin var því mikil. „Þegar ég kom hingað var ljósamótor í þorpinu. Rafmagn til heimilis var skammtað frá klukkan 13 til 18 á miðvikudögum og aðeins lengur á laugardögum. Þær konur sem áttu straujárn og þvottavél til dæmis gátu notað þau tól á þessum tíma. Öll ljós voru slökkt klukkan 20, nema á laugardögum þá var hægt að hafa kveikt til miðnættis. Ég var óvön þessu og þurfti nokkurn tíma til að venjast myrkrinu. Hér var ekkert frystihús og ekki frystikistur á heimilum. Þetta voru mikil viðbrigði fyrir mig frá því sem ég átti að venjast fyrir vestan. Eins hafði ég mikið verið í Færeyjum og þar voru menn komnir mun framar, nær því sem gerist í dag.“

Þegar Víví kom í Búðardal var þorpið fámennt. Aðeins voru komin þrjú hús uppi á Barði, hin voru öll niður við sjó. Einstaka sveitabær var með rafstöð, annars var ekkert rafmagn í sveitunum, fremur en í þorpinu. Þótt umhverfið og lífsskilyrðin væru gerólík því sem Víví þekkti fyrir líkaði henni mjög vel að koma í Dalina. „Reyndar hefur mér alltaf þótt Dalamenn vera fulllokaðir og ekki nógu opnir við ókunnuga. En þeir eru yndislegt fólk. Fyrirfram var ég búin að gera mér grein fyrir því að þetta yrði öðruvísi en ég ætti að venjast og var því tilbúin í skemmtilegt ævintýri. En ég er viss um að mörgum hefur þótt ég of frek og tala of mikið.“

Fjölskylda stofnuð

Það má færa fyrir því nokkuð gildandi rök að það hafi ekki dregið úr áhuga hinnar ungu vestfirsku stúlku á að lengja dvöl sína í Dölum að þar kynntist hún lífsförunauti sínum. Það var Heiðar Pálmason frá Svarfhóli í Laxardal, hreinræktaður Dalamaður er vildi hvergi annars staðar vera. Þau Víví gengu í hnapphelduna árið 1958 og eignuðust tvö börn, Kristóbert Óla sem fæddist það ár og Díönu Ósk sem fæddist árið 1970 og eru barnabörnin orðin sex. Heiðar lést í ársbyrjun árið 1980 eftir erfið veikindi. Fyrstu þrjú ár ungu hjónanna bjuggu þau á föðurleifð Heiðars á Svarfhóli. „Við íhuguðum jafnvel að taka við búskap þar en úr því varð ekki. Við reistum okkur því hús í Búðardal og þar bý ég enn. Þegar við vorum að byggja gerði Heiðar mestallt sjálfur í húsinu, fékk reyndar með sér smið frá Reykholti til að slá upp. Hann kom hins vegar ekki nálægt rafmagninu, vildi hafa það allt tipp topp þannig að hann fékk fagmenn í það. Ég hef stundum hlegið að því að strákurinn okkar varð síðan rafvirki þannig að þeir tveir sameinaðir í einn eru fullkominn iðnaðarmaður,“ segir Víví hlæjandi. „Heiðar vann hjá Kaupfélagi Hvammsfjarðar fyrstu árin okkar hér og síðan hjá Búnaðarbanka Íslands. Jafnframt var hann héraðslögregluþjónn frá 1957 og slökkviliðsmaður. Seinna varð hann svo slökkviliðsstjóri.“

Víví og Heiðar voru með búskap samhliða annarri vinnu í Búðardal frá 1962 til 1977, kindur og seinna hesta, fyrir börnin. Fjárhúsin stóðu rétt fyrir innan Búðardal og voru notuð allt til ársins 1993. Þá voru þau rifin þar sem átti að setja upp leirverksmiðju sem varð aldrei af.

Veðurathuganir

Á árunum 1962 til 1969 sá Víví um veðurathuganir fyrir Veðurstofu Íslands. Veðrið var tekið fjórum sinnum á sólarhring og hringt í gegnum símstöðina á Borðeyri á þeim tíma sólarhringsins þegar stöðin í Búðardal var lokuð. „Á veturna þurfti að vakna klukkutíma fyrir aflestur til að þýða rakamælinn. Hann varð að vera nýfrosinn þegar lesið var af honum. Þetta þýddi til dæmis að þegar voru þorrablót eða aðrar skemmtanir sem stóðu framundir morgun, hélt maður sér vakandi því ekki tók því að fara að sofa áður en veðrið var tekið. Þá var bara sest við prjónana eða skellt í eitt brauð þar til tími kom að taka morgunveðrið.“

Fjörutíu ára ekkja

Eins og fram hefur komið lést Heiðar 1980. Hann var greindur með krabbamein í desember og lést í febrúar árið eftir. Þetta var gífurlegt högg því á þessum tíma voru þau hjón loks farin að sjá fyrir endann á baslinu, eins og sagt er. Börnin voru ekki farin að heiman og Víví var aðeins fertug. Fjárhagsaðstoð og tryggingar voru heldur ekki eins og gerist í dag. Litlar bætur og í stuttan tíma. „Það er gott að búa í litlu samfélagi þar sem allir þekkja alla, þegar svona áföll dynja yfir mann. Við Heiðar vorum svo samrýmd og saman í svo mörgu að skellurinn var enn meiri þess vegna. Ég var bara í 50% vinnu þegar hann dó og varð auðvitað að auka við hana á einhvern hátt. Þetta starfshlutfall var nóg meðan beggja naut við. Eina ráðið sem ég hafði var að reyna að ýta eigin vanlíðan til hliðar og standa mig fyrir börnin. Dóttir mín átti eftir að fermast og mennta sig og þau bæði að giftast og eignast börn. Maður lét börnin ganga fyrir og ákvað að hugsa um sjálfan sig seinna. Svo kemur þetta seinna kannski aldrei, þú veist hvernig það er.“

Félagslíf

Víví hefur alla tíð verið vön því að taka þátt í öflugu félagsstarfi. Hún kynntist því strax á Ísafirði og ekki varð breyting á því þegar hún kom í Búðardal. „Ég vafstraði í alls kyns hlutum. Við héldum fyrsta þorrablótið hérna í lok sjötta áratugarins svo dæmi sé tekið. Þá var hér einn briddsklúbbur, en ég hef nú aldrei verið mikið fyrir spilamennsku. Ég kenndi hins vegar handavinnu í skólanum og allir krakkarnir voru saman hjá mér í tímum. Margur merkur Dalamaðurinn hefur lært að stoppa í sokka í tímum hjá mér og ekki orðið meint af. Svo kenndi ég föndur hjá eldri borgurum frá 1988 til 90. Fólk var mun meira í heimsóknum á þessum árum, áður en fjölmiðlarnir urðu svona fyrirferðarmiklir. Nú hefur enginn tíma til að rækta vináttuna, en á árum áður vorum við alltaf í kaffiboðum og heimsóknum. Konur unnu meira heima á þessum tíma þannig að það hefur einnig breyst. Árið 1961 var byrjað að reisa félagsheimilið Dalabúð. Við hjónin tókum virkan þátt í því og rákum félagsheimilið fyrstu árin. Þá var allt gert í sjálfboðavinnu í sönnum ungmennafélagsanda. Haldnar voru kvöldvökur, kvikmyndasýningar og ýmsar uppákomur, allt í sjálfboðastarfi og enginn tók krónu fyrir neitt, hvorki vinnu né annað. Það voru allir svo ánægðir með félagsheimilið að fólki þótti ekki nema sjálfsagt að leggja sitt af mörkum. Okkur fannst það hálfhinsegin þegar næsta kynslóð tók við og fór að þiggja laun fyrir vinnu sína. Svona er þetta, tíðarandinn breytist og maður verður bara að læra á það.“

Aðspurð segist Víví aldrei hafa gengið í kvenfélag, hefur ekki haft áhuga á því. Hins vegar hefur hún verið í sóknarnefnd Hjarðarholtssóknar í fjölda ára og sungið í kirkjukórnum í 44 ár en er reyndar hætt í dag. Meðfram þessu hefur hún verið hringjari í kirkjunni, fyrst sem varahringjari og síðan séð um það. Vívi hefur verið starfandi í félagi eldri borgara í Dala- og Reykhólahreppi frá stofnun og er í stjórn þess.

Samband við Færeyjar

Móðurætt Vívíar er öll í Færeyjum og þar á hún mikinn og stóran frændgarð. Hún hefur alla tíð haldið góðum tengslum við ættingja sína í eyjunum og oft á tíðum farið þangað í heimsókn. Það var ekki hlaupið að því hér á árum áður. Meðan hún var enn í foreldrahúsum þurfti fjölskyldan að taka sér far með Súðinni frá Ísafirði til Reykjavíkur. Þaðan með skipi til Færeyja, oftar en ekki Dronning Alexandre. „Ég held að fólk sem býr á meginlandi Evrópu geri sér ekki grein fyrir gæðunum sem það nýtur að geta skotist á bíl í heimsókn til annarra landa. En þetta breyttist allt til batnaðar þegar Norræna kom til sögunnar og við gátum tekið bílinn með okkur í frí. Ég hef alltaf átt gríðarlega gott samband við ættingja mína ytra. Það var alltaf sagt um mig að ég væri svo mikill Færeyingur, sem betur fer segi ég nú bara. Maður á að rækta frændgarðinn sinn.“

Hluti fjölskyldu Vívíar býr í Danmörku og fyrstu merkin um að jólin séu á næsta leyti eru árvissar pakkasendingar erlendis. Börnin hafa haldið tengslunum við ættingjana handan hafsins og segist Víví vera sérstaklega ánægð með það.

Markavörður

Árið 1959 var ákveðið að koma upp markaskrá í Dalasýslu og útrýma sammerkingum við næstu sýslur. Friðjón Þórðarson var þá sýslumaður og hann leitaði til Vívíar með verkið. Þannig vildi það til að hún varð markavörður og ekki er betur vitað en að hún hafi verið fyrsti kvenmarkavörðurinn á Íslandi. „Þetta sýndi nú nokkra framsýni hjá Friðjóni og mæltist ekki alltaf vel fyrir. Eldri bændum fannst ekkert vit í því að einhver stelpukjáni úr sjávarplássi sæi um markaskrána, en Friðjón sat fastur við sinn keip. Ég samdi fyrstu skrána og það var mjög spennandi. Við hjónin fórum í fjárhús og ég fékk hann til að teikna upp mörkin fyrir mig. Til viðbótar við þessa fyrstu markaskrá, sá ég um fimm til viðbótar, sem sagt sex í allt. Þetta gekk allt saman mjög vel og menn tóku mig held ég í sátt, alla vega hefur enginn kvartað yfir þessari vinnu.“

Aldrei að segja aldrei

Eitt af því sem Víví var harðákveðin í var að hún mundi aldrei starfa á heilbrigðisstofnun. Svo vill til að það hefur hún einmitt gert frá árinu 1974 og gerir enn sem fyrsti læknaritari á heilsugæslustöðinni. Og setti upp fyrsta sjúkraskrárkerfið fyrir stöðina. „Það atvikaðist nú þannig að hér var ungur læknir sem var búinn að lesa inn á sex spólur. Hann var alltaf að nauða í mér um að koma og vélrita þær upp, en ég hafði lítinn áhuga á því. Að lokum lét ég þó til leiðast og tók verkið að mér með því fororði að það yrði ekkert meira. Síðan vatt þetta upp á sig og segja má að ég hafi orðið innlyksa á stöðinni. Mér líkar þetta mjög vel og starfið er mjög áhugavert. Ég hef haft færi á að kynna mér ýmislegt tengt því og þetta sýnir manni bara að það á aldrei að segja aldrei,“ segir Víví hlæjandi. Víví hefur haft starfsheitið læknaritari en jafnframt brugðið sér í starf gjaldkera ef þess hefur þurft við. Framkvæmdastjóri hefur aldrei verið nema hálf staða við stöðina og því hefur Víví hlaupið undir bagga ef þörf hefur verið á. Enda hefur hún verið lengi við störf og þekkir alla innviði á rekstri stöðvarinnar.

Díana Ósk, dóttir Vívíar, rekur útibú Lyfju í heilsugæslunni þannig að þær mæðgur starfa saman. Starfsfólk heilsugæslunnar sinnir líka Reykhólum og þar rekur Víví lítið lyfjaútibú. Víví hefur undanfarin ár farið með lækninum þegar hann vitjar á Reykhólum. Það gátu orðið svaðilfarir, sérstaklega áður en samgöngubætur komu á svæðið, brú yfir Gilsfjörð og bundið slitlag í Svínadal.

Líður vel

Dvöl Vívíar í Búðardal er orðin 51 árum lengri en hún hugði þegar hún kom þangað til að starfa einn vetur. Hún segir að þrátt fyrir tengsl á Vestfirði og til Færeyja sé hún orðin að Dalamanni. „Ég velti því aðeins fyrir mér að fara suður eftir að Heiðar dó. En hér á ég orðið rætur og hér líður mér vel. Mér líkar afskaplega vel við fólkið hérna og mannlífið er gott, þrátt fyrir að mér finnist aðeins vanta upp á atvinnutækifæri. Við bundum lengi vonir við leirinn en ekkert varð úr því. En hér hefur allt breyst. Nú er ekki nema tveggja tíma akstur til Reykjavíkur og vonandi verður það til þess að atvinnutækifærum hér muni fjölga. Það verður að gerast til að svæðið geti allt farið að blómstra,“ segir Víví að lokum.

Úr safni: Ílengdist í Búðardal