Viðtal frá árinu 2014 við Bjarna Gunnarsson skipstjóra á Rifsnesi SH

Línuveiðiskipið Rifsnes SH 44 er eitt það stærsta og best búna sinnar tegundar í íslenska flotanum. Bjarni Gunnarsson er skipstjóri á Rifsnesinu. Við hittum hann um borð í skipinu þegar það var nýkomið úr veiðiferð nú í maí. Það er ekki óeðlilegt að hefja spjallið á að ræða um þetta fallega skip. „Það urðu miklar breytingar í fyrrahaust þegar Hraðfrystihús Hellissands festi kaup á þessu skipi. Það var keypt frá Noregi og afhent í nóvember, smíðað 1999 og í mjög góðu standi. Viðhald á því hefur verið mjög gott frá upphafi. Það hafði verið í fullum rekstri öll þessi ár og var nýkomið úr veiðiferð í Barentshafi þegar við sóttum það til Noregs í nóvember,“ segir Bjarni Gunnarsson.

Tæknibylting í meðferð á afla

Nýja Rifsnesið hefur reynst ágætlega í vetur. Það leysti af hólmi eldra skip með sama nafni sem hafði verið í eigu útgerðarinnar í fjölda ára. „Það er mikill munur á þessu skipi og því eldra. Allur aðbúnaður fyrir mannskapinn er svo miklu betri. Veðra verður lítið vart á svona stóru og góðu skipi. Línuveiðarnar eru þannig að það má vera mjög slæmt veður til þess að ekki sé róið.“

Bjarni segir að öll meðferð á aflanum hafi sömuleiðis batnað til mikilla muna með tilkomu nýja Rifsnessins. Skipið er það stórt að það rúmar vel ýmsan tæknibúnað sem er notaður við meðhöndlun fiskjar um borð. Um leið og skipið var keypt, var sett um borð það nýjasta og besta sem íslenskur iðnaður hefur að bjóða í þeim efnum. „Við fengum þvotta- og kælikerfi fyrir fiskinn um borð sem er þróað og smíðað af 3X-Stál á Ísafirði. Þetta er svokallaður snigill sem stjórnar því alveg hvað hver einasti fiskur liggur lengi í blóðgun og slægingu. Þetta er gjörbylting til batnaðar. Búnaðurinn tryggir að enginn fiskur liggur of lengi eða of stutt. Svo er kæling á sjónum sem notaður er í þetta. Hann er kældur niður í það hitastig sem við kjósum og því haldið stöðugu þannig, segjum til dæmis í einni gráðu eða mínus 0,3 gráðum. Þessi búnaður er heldur betur að sanna sig núna og ryður sér til rúms í fiskiskipum sem landa ferskum og ísuðum afla.“

Heppinn með áhöfn

Alls eru 14 í áhöfn Rifsness. Afla skipsins er landað til vinnslu hjá Hraðfrystihúsi Hellissands í Rifi. Þeir róa alltaf stíft yfir þrjár helgar og taka svo eina langa helgi í frí, eina fimm til sex sólarhringa. „Ég hef verið mjög heppinn með mannskap. Það er ekki mikið um breytingar í áhöfninni og launin eru ágæt. Við höfum ekki átt í vandræðum með að manna. Flestir eru héðan af Vesturlandi og búa hérna á Snæfellsnesi. Í dag er talsverð ásókn í að komast hér í skipsrúm. Við höfum ekkert verið að flækja þetta með því að hafa til að mynda eina og hálfa áhöfn og láta menn skiptast á að fara í frí heldur taka bara allir fríið í einu og báturinn liggur á meðan. Svo er gert eitthvað skemmtilegt af og til. Núna í maí fórum við öll áhöfnin og makar saman í tæplega vikulanga skemmtiferð til Berlínar í Þýskalandi fyrir ferðasjóðinn okkar sem við söfnum í saman. Þetta höfum við gert nokkrum sinnum og er mjög gaman. Svo stoppar báturinn alltaf um fimm vikur yfir hásumarið svona frá júlíbyrjun og fram yfir verslunarmannahelgi,“ segir Bjarni.

Góð veiði í vor

Einn af kostunum við svo stórt og vel búið línuveiðiskip er að menn eiga mjög hægt um vik að beita þeim hvar sem verða vill hverju sinni. Þessi skip má senda þangað sem fiskurinn er hverju sinni. „Úthaldið er einna stífast á haustin. Þegar við byrjum þá erum við yfirleitt að veiðum fyrir norðan eða austan land. Þá löndum við á Siglufirði, Þórshöfn eða þar sem styst er til hafnar á hverjum tíma. Svo færum við okkur heim þegar líður á veturinn. Það er búið að vera ágæt veiði nú í vor. Febrúarmánuður fór reyndar fyrir lítið hjá okkur því báturinn skemmdist í óhappi sem varð hér í Rifshöfn. Við þurftum því að fara í slipp og tókst sú viðgerð mjög vel.

Bjarni segir að línuveiðin hafi verið betri nú í vor heldur en á sama tíma undanfarin þrjú ár. „Fiskurinn hefur verið tiltölulega vænn, vel haldinn en dreifður víðar. Ég veit ekki hvað veldur. Það virðist nóg æti í sjónum. Við sjáum mikið af fallegum lóðningum hér í Breiðafirði og víðar sem sjálfsagt er síld.“

Stefndi á að verða bóndi

Nóg um skipið. Snúum okkur að skipstjóranum. Hver er Bjarni Gunnarsson? „Ég fæddist og ólst upp í Böðvarsholti í Staðarsveit, sonur hjónanna Gunnars Bjarnasonar bónda og hreppstjóra og Áslaugar Sesselju Þorsteinsdóttur. Hún lést 1988 en faðir minn er enn á lífi og við þokkalega heilsu þó hann sé kominn vel yfir nírætt. Hann býr núna með sambýliskonu sinni í Reykjavík. Þar una þau í Sóltúni, eru hress og sjálfbjarga um sitt. Hann bjó alla sína tíð í Böðvarsholti með blandaðan búskap. Við erum sex systkinin, ég er fyrir miðju, á tvo yngri bræður og svo tvo eldri bræður og eina eldri systur. Yngsti bróðir minn býr á jörðinni í dag. Hann er ekki með búskap en stundar ferðaþjónustu. Ég held að við öll systkinin höfum getað hugsað okkur að verða bændur.“

Bjarni stefndi ákveðið á búskap. Hann fór í Bændaskólann á Hvanneyri 1977 og lauk þaðan námi. Svo gripu örlögin í taumana og hann fór á vertíð. „Það var í janúar 1979 og héðan frá Rifi. Þá var ég 19 ára gamall. Ég réði mig á Tjald SH sem var gerður út af Kristjáni Guðmundssyni. Þar var Örn Hjörleifsson skipstjóri sem nú býr á Ytri Skeljabrekku í Borgarfirði, sóma- og öndvegismaður sem kenndi mér margt. Tjaldur var óyfirbyggður stálbátur, 130 tonn að stærð. Við vorum á netum.“

Settist að í Rifi

Bjarni ílentist á Tjaldinum í nokkur ár og festi um leið rætur í Rifi. „Fyrst sem háseti og svo sem stýrimaður á undanþágu sem kallað var vegna þess að ég var ekki með tilskilin réttindi. Svo fór ég í Stýrimannaskólann og sótti mér þau. Ég tók alla þrjá bekkina sem þá voru. Ég lauk svokölluðu farmannaprófi og hafði þannig réttindi til að stýra flutningaskipum. Svo flutti ég búferlum vestur á Rif 1986 með eiginkonu minni Elínu Katrínu Guðnadóttur og hef verið hér síðan. Hún lést hins vegar úr krabbameini 2005. Við áttum tvö börn, Helga Má sem er sjómaður á Rifi og Rúnu Lísu sem starfar hjá Tollstjóranum í Reykjavík.“ Bjarni býr enn í Rifi. „Ég er svona einn að hringlast í húsinu. Þó er ég í eins konar fjarbúð með Láru Heiði Sigbjörnsdóttur sem ég kynntist fyrir nokkrum árum en hún býr fyrir sunnan. Maður er svona á flakki á milli í landlegunum. Ég fer suður eða hún kemur vestur, svona eftir því hvernig landið liggur hverju sinni.“

Alltaf á bátum frá Rifi

Sjómennskuferill Bjarna innsiglaðist með náminu í Stýrimannaskólanum. Draumurinn um að verða bóndi var lagður á ís. „Ég var stýrimaður á Tjaldinum í nokkur ár eftir að við fluttumst vestur á Rif. Síðan tók ég við skipstjórn þegar útgerðin keypti nýjan Tjald SH. Hann er öflugt línuskip smíðað í Noregi og enn gert út héðan frí Rifi. Skömmu síðar festi útgerðin svo kaup á Tjaldi II sem var nýsmíði eins og hinn Tjaldurinn. Ég sótti Tjald II í skipasmíðastöðina í Noregi, sigldi skipinu heim og varð skipstjóri á honum í tvö ár. Þá hætti ég hjá Kristjáni Guðmundssyni og fór yfir á Rifsnes SH sem var í eigu Hraðfrystihúss Hellissands. Þar var ég stýrimaður en tók svo við sem skipstjóri á því þegar Baldur Freyr Kristinsson sem var með skipið á undan mér hætti. Hann keypti sér Rifsara SH og fór sjálfur að gera út sem hann stundar reyndar enn. Þetta var 1999.“ Skipstjóratíð Bjarna á bátum sem bera nafnið Rifsnes SH spannar því orðið ein 15 ár. Bjarni Gunnarsson segist mest hafa verið á línu og netum alla sína sjómannstíð. „Reyndar vorum við nokkur ár á trolli á gamla Rifsnesinu. Það gekk ágætlega en því var hætt þegar beitningavél var sett í skipið 2004. Svo var maður oft á rækju á sumrin svona nokkurn veginn á áratugnum 1980 til 1990.“

Tæmir hugann yfir gömlum traktor

Það er greinilegt á máli Bjarna að hann hefur ekki aðeins áhuga á sjómennskunni. Búskapurinn og sveitin standa einnig hug hans nærri. Hefur honum aldrei dottið í hug að söðla um og stunda landbúnað? „Þetta er dálítið erfið spurning,“ svarar Bjarni og hlær við. „Nei, ég held ekki. Ég kann vel við mig á sjónum. Ég er einn af þessum gömlu sem bara róa og róa. En það er þó alltaf gott að koma í sveitina þegar maður er í landi. Svo dunda ég mér við að gera upp gamla Deutz-dráttarvél heima í bílskúr. Það er óskaplega notalegt að koma heim úr erfiðum og kannski leiðinlegum róðrum, tæma hugann og slaka á við að vinna í traktornum. Þetta er vél sem upphaflega kom ný heim í Böðvarsholt haustið 1965. Ég man það vel. Hún olli straumhvörfum í allri vinnu á bænum. Þótti mjög fullkomin og var með ámoksturstækjum. Traktorinn var notaður vel fram yfir aldamót en orðinn ansi lúinn þegar ég tók hann til mín og hóf uppgerðina. Ég er mikill áhugamaður um gömul landbúnaðaræki. Það er gott að eiga svona tómstundaáhugamál.“

Sáttur við sjómennskuna

Bjarni segir að það hafi verið mikil forréttindi að hafa alist upp í sveit. Hann sé sáttur við það hlutskipti sitt að hafa orðið sjómaður þó hann hafi upphaflega dreymt um að verða bóndi. „Afi minn Bjarni Nikulásson bjó í Böðvarsholti og var fæddur 1881. Ég minnist þess skýrt að hann sat oft með mig, nokkurra ára gamlan og söng fyrir mig „Hafið bláa hafið, hugann dregur“ og aðrar vísur og ljóð. Það var oft eitthvað tengt sjónum, hann var sjálfur gamall skútukarl á yngri árum og hafði róið frá Snæfellsnesi. Hann kenndi mér svona kveðskap tengdan sjónum. Ég varð svo sá eini af okkur systkinunum sem varð sjómaður. Kannski renndi gamla manninn í grun að svo yrði.“

Ætlaði að verða bóndi en stýrir nú einu glæsilegasta línuskipi landsins