Á laugardögum birtast gömul viðtöl úr smiðju Skessuhorns sem ekki hafa áður birst á vefnum í heild. Viðtal þetta birtist í jólablaði Skessuhorns sem kom út 15. desember 2021. Hér var rætt við Julio Gutierrez, fremsta rúningsmann Íslands.

Julio Cesar Gutierrez er fæddur í Uruguay en fluttist til Íslands árið 1994 og hefur því búið hér í um 25 ár. Julio er borinn og barnfæddur sveitamaður. Fjölskylda hans, foreldrar og fjórar systur, bjuggu skammt frá borginni Paysandú. Faðir hans lést árið 2002 og elsta og yngsta systirin eru einnig látnar. Móðir hans er 92ja ára og býr hjá systur Julio og manni hennar. Blaðamaður Skessuhorns settist niður með Julio til þess að forvitnast um hagi hans og hvað á daga hans hefur drifið.

Uruguay er um margt frábrugðið Íslandi. Það á landamæri að Argentínu í vestri og suðvestri og Brasilíu í norðri og norðaustri. Veðurfar er mun hlýrra en að sögn Julio er nær aldrei frost að degi til í landinu. Á veturna frýs stundum um nætur og gras hélar. Þá er minna um fjöll í landinu en fáir staðir ná hærra en 200 metra yfir sjávarmál. Hæsti punktur landsins er fjallið Cerro Catedral (Dómkirkjuhæð) sem nær 513 metrum. Í Uruguay búa um þrjár og hálf milljón. Landið er um 176 þúsund ferkílómetrar og búa um tvær milljónir í eða nærri höfuðborginni Montevideo. Landið er það næst minnsta í álfunni á eftir Súrinam. Talið er að fyrstu mennirnir hafi komið til Uruguay fyrir um 13 þúsund árum. Ættbálkur Charrúa var stærstur en um níu þúsund manns tilheyrðu honum og sex þúsund ættbálknum Chaná þegar Spánverjar hófu innreið sína í heimsálfuna. Frumbyggjum hafði verið að mestu eytt um 1830 og sorglega lítið er vitað um þetta fólk. Síðustu Charrúarnir voru fluttir til Frakklands og hafðir þar til sýnis en auk þess hafði Charrúa börnum verið komið fyrir víða til þess að þræla á ökrum nýlenduherranna. Heimildirnar um Charrúana eru fátæklegar og tungumál þeirra að mestu glatað. Afkomendur þeirra hafa þó í seinni tíð verið að sameinast um að finna rætur sínar og það sem þó finnst enn um menningu þeirra. Uruguay öðlaðist sjálfstæði á árunum á milli 1811 og 1828 eftir stríðsátök á milli Portúgals og Spánar og seinna Argentínu og Brasilíu. Í dag er Uruguay „þróað“ land. Tekjur fólks eru nokkuð háar og landið er talið með þeim friðsömustu í Suður-Ameríku og spilling með minnsta móti. „Landið er það dýrasta í álfunni enda oft kallað Sviss Suður-Ameríku,“ segir Julio.

Sonurinn rekinn úr landi
Eins og áður segir býr 92ja ára móðir Julio hjá systur hans. Julio segir að þó að dvalar- og hjúkrunarheimili fyrir aldraða séu algeng í Uruguay þá sé mun algengara að fólk dvelji síðustu árin heima hjá fjölskyldumeðlimum. Móðir hans sem þarf nú orðið aðstoð við ýmislegt er hins vegar ekki á leiðinni á dvalarheimili. „Það er ekki til umræðu hjá systur minni að senda mömmu á elliheimili,“ segir Julio. Við Íslendingar mættum kannski líta í meira mæli til Uruguay í þessum efnum.

Julio gekk í barnaskóla og fór ríðandi í skólann. „Ég reið bara beina leið, fór ekki neina vegi, heldur bara stystu leið, fram og til baka. Þetta voru einir sjö eða átta kílómetrar.“ Skólagangan var stutt, einungis sex ár og Julio því tólf ára þegar skólagöngu lauk. Eftir barnaskóla fór hann að vinna á ýmsum búgörðum bæði í Uruguay og í Argentínu við að smala bæði sauðfé og nautgripum. Slíkir smalar eða kúrekar eru oft kallaðir „gaucho.“ Blaðamaður sem hefur sennilega séð aðeins of margar kúrekamyndir spyr hvort hann hafi þá verið með byssu. „Nei, engar byssur en við vorum með hnífa, svo kallaða facón, en þeir voru nú ekki notaðir í slagsmálum. Við notuðum þessa hnífa bæði til þess að borða með og sem verkfæri. Ef skepna drapst þurftum við til dæmis að flá hana. Þannig var hægt að hirða skinnið og einnig varð að flá skepnuna til þess að flýta fyrir rotnun. Það var því heilbrigðismál að flá skepnuna.“

Það var á búgarði í Uruguay sem hann hitti hana Lilju sína, bóndadóttur frá Hávarsstöðum í Hvalfjarðarsveit sem hafði þá lokið búfræðinámi frá Bændaskólanum á Hvanneyri. Þau felldu hugi saman og fljótlega eftir það fluttist hann til hennar að Hávarsstöðum. Lilja, eiginkona Julio, lést árið 2018. Saman eiga þau Emiliano Elvar og Narcisu. Julio á einnig soninn Daniel sem býr í Paysandú í Uruguay og er lærður rafvirki. Hann starfar í sláturhúsi í heimaborg sinni.

Það dimmir yfir Julio þegar talið berst að syni hans, Daniel. Árið 2010 hafði Daniel verið í langþráðri heimsókn til pabba síns á Íslandi. Þegar Daniel hafði dvalið hjá pabba sínum í um eitt og hálft ár og unnið við hefðbundin bústörf ákvað Julio að sækja um dvalarleyfi fyrir soninn á Íslandi. Umsókninni var hafnað á grundvelli þess að móðir Daniels, búsett í Uruguay, var skráð forráðamaður piltsins. Þrátt fyrir að hann ætti hér pabba, systkini og frændfólk, var Daniel hreinlega rekinn úr landi með viku fyrirvara. Auðséð er á Julio að honum sárnar mjög meðferðin sem sonur hans fékk á Íslandi.

Ekki tog á kindum í Uruguay
Á Íslandi hefur Julio fengist við ýmislegt. Hann hefur fengist við tamningar hesta og er annálaður sem tamningamaður. Þegar hann er spurður út í það gerir hann sem minnst úr því enda afskaplega hógvær maður. Sagan segir þó að honum hafi tekist að temja marga ótemjuna sem aðrir höfðu gefist upp á. Julio er einn fremsti rúningsmaður Íslands, margfaldur Íslandsmeistari, og hefur meira að segja keppt á heimsmeistaramóti í rúningi. Þegar Julio er spurður út í árangurinn á heimsmeistaramótinu dregur hann nú úr og finnst það ekkert sérstakt en hann lenti í 19. til 20. sæti. „Það er ekki hraðinn sem skiptir mestu máli heldur gæðin,“ segir Julio. „Það er dómari við hliðina á þér allan tímann, hann er eiginlega með hausinn inni í rollunni. Það er allt metið. Þú færð refsistig fyrir hverjar 15 sekúndur sem líða og þá er maður dæmdur niður ef maður skilur eftir of mikla ull.“

Þegar Julio er spurður út í muninn á íslensku sauðkindinni og kindum í Uruguay segir hann mesta muninn vera að það er ekki tog á kindum í Uruguay en eins og kunnugt er þá er íslenska sauðkindin bæði með þel og tog. „Þelið er fína hárið innst og veitir einangrun gegn kulda en togið, síða ytra hárið er eins konar gúmmígalli sem ver kindina fyrir rigningunni og snjónum. Það vilja fáir kaupa íslensku ullina nema kannski þá í gólfteppi. Fé í Uruguay er hins vegar að stórum hluta af svokölluðu Merino kyni sem er mun fínni og hentar betur í fínar flíkur. Sauðfé í Uruguay er enda ræktað í mun meira mæli til framleiðslu á ull en kjöti.“

Julio er margfaldur Íslandsmeistari í rúningi.

Ætlið þið að drepa rolluna?
Julio hefur einnig unnið við ýmsar smíðar og meðal annars unnið við smíði á leikmyndum kvikmynda- og sjónvarpsþátta. „Ég hef unnið svolítið hjá Verkstæðinu ehf. í Mosfellsbæ. Þá er það þannig að leikmyndin er smíðuð á verkstæðinu og allar einingar númeraðar. Síðan er farið með einingarnar á tökustað þar sem þeim er raðað upp.“ Aðspurður segist Julio nú ekki hafa hitt marga fræga leikara í þessum smíðum. „Það eru þá helst leikstjórar sem koma á verkstæðið,“ segir hann. Julio hefur þó tekið óbeint þátt í framleiðslunni en við tökur á jólaauglýsingu var hann beðinn um að rýja þrjár rollur. „Það var ekkert mál. Ég var klæddur í köflóttu skyrtuna sem aðalleikarinn átti að klæðast. Ég rúði þessar rollur en það eina sem sást af mér á skjánum voru hendurnar og framhandleggirnir. Þegar ég var búinn að því þá fór aðalleikarinn í skyrtuna og setti sig í stellingarnar. Honum gekk hins vegar hræðilega að eiga við blessaða rolluna. Þegar hann var búinn að vesenast við þetta í um hálftíma sá ég að rollan var bara hreinlega að drepast, hún var hætt að anda og augun snúin upp. Ég stökk af stað og reif rolluna úr höndunum á leikaranum. Það varð allt brjálað. Leikstjórinn öskraði á mig enda hafði ég vaðið þarna inn í tökur. Ég öskraði bara á móti; ætlið þið að drepa helvítis rolluna? Það endaði með því að ég sleppti rollunni og hún hrundi bara í gólfið. Þegar leikstjórinn sá það áttaði hann sig á því hvað var að gerast og allt róaðist.“

Julio keypti nýlega hús í Uruguay, nálægt heimahögunum. Húsið er gamalt en því fylgja um fimm ferkílómetrar lands. Draumur hans er að búa helminginn af árinu á Íslandi og hinn helminginn í Uruguay. Hann hafði hugsað sér að gera húsið sem hann keypti upp en er nú farinn að hallast að því að byggja nýtt hús við hlið hins gamla og nota gamla húsið sem skemmu og bílskúr meðal annars. Þá hyggst hann jafnframt rækta nautgripi á landareigninni en algengt er að bændur í Uruguay kaupi skepnur sem ekki eru nægilega feitar og ali þær til slátrunar. Þá sér hann einnig möguleika í því að kenna rúning í Uruguay en landið elur marga frábæra rúningsmenn. Árlega fara um þrjú til fjögur hundruð rúningsmenn þaðan til Spánar sem er stór ullarframleiðandi. Þá fara einnig um fjörutíu til fimmtíu rúningsmenn til Bandaríkjanna. Það er því ljóst að Julio verður ekki verkefnalaus á næstunni.

Úr safni: Julio Gutierrez fór ríðandi í barnaskólann