Yfir Páskahátíðina munu birtast gömul viðtöl úr smiðju Skessuhorns sem ekki hafa áður birst á vefnum í heild. Viðtal þetta birtist í jólablaði Skessuhorns, 15. desember 2021. Hér var rætt við Valentinu Kay tónlistarskólastjóra Snæfellsbæjar.

Valentina Kay er fædd í Suður Úkraínu og bjó þar sín fyrstu ár. Fimm ára gömul flutti hún með foreldrum sínum og eldri systur norðar í Úkraínu, rétt hjá Kænugarði, þar sem hún ólst upp. Í dag hefur Valentina búið í rúm 19 ár í Ólafsvík þar sem hún er skólastjóri Tónlistarskóla Snæfellsbæjar. Í Úkraínu gekk Valentina í tónlistarskóla þar sem hún lærði á takkaharmónikku og píanó. Hún lauk grunnstigsprófi og miðstigsprófi samhliða grunnskólanámi en vildi læra enn meira og 18 ára gömul flutti hún því enn norðar, til Hvíta-Rússlands til að fara í tónlistarmenntaskóla. Eftir útskrift hélt hún lengra norður og fór í háskóla í Karélia í norðurhluta Rússlands. Þar bjó hún í Petrozavodsk borg og kláraði bæði bakkalár og masterspróf í tónlist. „Eftir háskólanámið fór ég enn og aftur aðeins norðar og flutti hingað til Ólafsvíkur,“ segir Valentina og hlær. „Ég elska Norðurlöndin og langaði alltaf að koma hingað. Ég hef aldrei viljað fara suður og sitja undir sólinni, þá líður mér bara illa,“ segir Valentina. „En eftir næstum tuttugu ár á Íslandi þykir mér samt gott að komast í sólina í smá stund í einu,“ bætir hún við og hlær.

Frábær tilfinning að koma til Ólafsvíkur
Þegar Valentina var að leita að vinna eftir háskólanám horfði hún strax til Norðurlanda. „Ég hafði samband við menntamálaráðuneytið og skoðaði aðeins Ísland. Mér þótti góð hugmynd að koma hingað, þetta er fallegt land, falleg og hrein náttúra og hreint vatn. Mér þykir það skipta máli. Svo er þetta lítil þjóð en ég hafði alltaf búið í stórborg og fannst spennandi að flytja í svona lítið samfélag,“ segir Valentina. Fljótlega eftir að hafa haft samband við menntamálaráðuneytið fékk hún tölvupóst um lausa stöðu í Ólafsvík og pakkaði þá niður og flutti til Íslands með dóttur sína. „Þetta gerðist mjög hratt og mamma og pabbi voru í sjokki. En ég treysti Norðurlöndum og var aldrei hrædd að koma hingað. Þegar við komum á flugvöllinn í Keflavík stóð skólastjóri tónlistarskólans á vellinum með spjald með mínu nafni. Við fórum með honum beint hingað í Ólafsvík og ég man hvað það var frábær tilfinning. Ég hugsaði með mér að ég væri komin í paradís,“ segir Valentina.

Tónlistartungumálið er alþjóðlegt
Valentina byrjaði strax að vinna og segir allt samfélagið í Ólafsvík hafa tekið mjög vel á móti þeim mæðgum. „Ég byrjaði að kenna daginn eftir að við komum og var strax með 20 nemendur. Ég get ekki sagt að ég hafi séð þetta fyrir mér þegar ég útskrifaðist úr háskólanum en hér hef ég verið í næstum 20 ár. Þetta sýnir okkur það að við vitum ekkert um framtíð okkar,“ segir Valentina og brosir. En var ekki erfitt að byrja að kenna án þess að kunna tungumálið? „Nei. Í tónlist getum við kennt án þess að tala sama tungumál því tónlistartungumálið er eins alls staðar. Auðvitað vildi ég samt læra tungumálið og við dóttir mín fórum strax á námskeið til að læra íslensku. Það var líka gott að við vorum þær einu hér frá Rússlandi og við þurftum því bara að læra íslensku. Ég bað krakkana alltaf að kenna mér og geri það enn í dag. Ef ég segi eitthvað vitlaust vil ég að fólk leiðrétti mig því ég vil tala rétt.“

*Valentina Kay tónlistarskólastjóri í Snæfellsbæ.*

Vildi strax komast inn í samfélagið
Valentina ákvað strax að hún vildi vera partur af samfélaginu í Ólafsvík og reyndi því að taka þátt í öllu því félagsstarfi sem hún gat. „Ég fór fljótlega að spila blak og fór með konunum úr blakinu í ferðalag sem var ótrúlega skemmtileg og góð leið til að komast inn í samfélagið og læra íslensku. Ég vildi kynnast fólki og læra allt sem ég gat um Ísland og menninguna hér. Ég er mikil félagsvera og vil ekki sitja bara heima,“ segir Valentina. „Ólíkt því sem ég hafði áður þekkt er samfélagið hér eins og ein stór fjölskylda. Ég hafði bara búið í stórborgum þar sem fólk þekkti ekki hvert annað. En hér þekkjast allir og hjálpast að. Við fluttum til að byrja með í blokkina hér í Ólafsvík og fyrstu dagana var fólk alltaf að koma með eitthvað fyrir okkur. Það voru stórir pokar fyrir framan hurðina okkar á hverjum degi með fötum og fallegu dóti. Það hjálpaði mikið því við komum bara hingað með tösku fulla af nótnabókum,“ segir Valentina og hlær.

Fyrst og fremst tónlistarkona
Við spólum aðeins til baka og spyrjum Valentinu um tónlistaráhugann, hvaðan hann kom og hvort hún hafi alltaf ætlað sér að starfa eingöngu við tónlist. „Ég er fyrst og fremst tónlistarkona og hef alla tíð bara viljað spila og semja tónlist. Ég hef aldrei unnið við neitt annað og aldrei haft áhuga á neinu öðru,“ segir hún. Valentina byrjaði fimm ára að læra á hljóðfæri og valdi takkaharmonikku því pabbi hennar átti eina slíka. „Það var harmonikka frá afa mínum en afi hafði verið að semja tónlist. Hann vann samt ekki við tónlist en hafði hæfileika, sem ég fékk örugglega frá honum,“ segir hún. Spurð hvort fjölskyldan sé öll tónlistarfólk segir Valentina foreldra sína hafa verið músíkölsk. „Þau voru samt ekki tónlistarfólk. Mamma söng rosalega fallega og systir mín gerir það líka. Það var alltaf spiluð tónlist heima hjá okkur og þegar vinir foreldra minna komu í heimsókn var ég alltaf beðin um að spila fyrir gestina á harmonikku. Það var því mikil tónlist á heimilinu en ég er sú eina sem starfa við tónlist.“

Komst nálægt því að fara inn á allt aðra braut
Valentinu gekk vel í námi sem barn og unglingur og að loknum grunnskóla stóðu henni allar dyr opnar. „Ég kláraði 10. bekk með gullmedalíu þar sem ég fékk 10 í einkunn í öllum fögum. Samkvæmt reglum í mínu heimalandi getur maður farið beint í háskóla ef maður hefur svona gullmedalíu, og sleppt þá menntaskóla. En maður getur samt ekki farið í tónlistarháskóla nema klára menntaskóla. Það sögðu allir við mig að ég ætti að fara beint í háskóla og klára að mennta mig sem fyrst. Fólk sagði að það væri bara sóun að eyða fjórum árum til viðbótar í menntaskóla fyrst ég þurfti þess ekki. Ég vildi samt svo mikið vera áfram í tónlist en ákvað að hlusta á það sem fólk var að segja og fór til Hvíta-Rússlands með mömmu til að skrá mig í háskóla. Ég ætlaði að verða arkitekt. Ég fór í viðtal í skólanum í júnímánuði þar sem ég var boðin velkomin og fékk öll gögn sem ég þurfti og átti svo að mæta bara í skólann í ágúst. Mamma beið eftir mér fyrir utan, sat á bekk í sólinni og hjá bekknum var veggur með myndum af lífinu í skólanum. Þegar ég kom út fann ég hvernig mér leið strax illa og fannst eins og tónlistin væri bara búin. Þegar ég skoðaði svo myndirnar á veggnum sá ég bara eina mynd sem sýndi tónlistarlífið í skólanum og hugsaði með mér að ég gæti ekki gefið upp tónlistina. Ég vildi ekki verða arkitekt. Ég hljóp aftur inn og skilaði gögnunum, baðst afsökunar og sagðist ekki vilja vera hér. Konan brosti bara til mín,“ segir Valentina sem fór þess í stað í fjögur ár í menntaskóla til að geta haldið áfram á tónlistarbraut.

Saknar menningarlífsins
Spurð hvort hún hafi aldrei hugsað um að flytja aftur út neitar hún því en segist hafa hugsað um að flytja til Reykjavíkur. „Ólafsvík, og Snæfellsnesið allt, er yndislegur staður að búa á. En eftir um hálft ár hér fann ég hvað ég saknaði menningarlífsins. Ég var vön miklu menningarlífi þar sem ég átti alltaf miða á allskonar tónleika og ársmiða á tónleika sinfóníuhljómsveitar og svona. Enda bjó ég í borg þar sem voru um 500 þúsund manns og tónlistin var allt í kringum mann. En hér upplifði ég mig smá eins og fisk á þurru landi í smá tíma. En þetta leið hratt hjá og eftir um eitt ár hér langaði mig aldrei aftur að flytja í borg. Þá sá ég hvað það er dásamlegt að búa þar sem náttúran er falleg og maður getur lifað lífinu og séð himininn en er ekki bara hlaupandi á milli strætisvagna að reyna að komast yfir allt sem þarf að gera. Ég elska þetta rólega líf hér í Ólafsvík þar sem hægt er að lifa lífinu án þess að vera alltaf á hlaupum,“ segir Valentina. Í Ólafsvík kynntist hún Ólsaranum Antoni Gísla Ingólfssyni og giftu þau sig. „Við erum með fjölskyldu hér og svo er líka hluti af minni fjölskyldu hér í Ólafsvík. Dóttir okkar er gift manni frá Ólafsvík og eiga þau tvær frábærar stelpur sem eru tveggja og sex ára. Svo flutti dóttir systur minnar til Ólafsvíkur og býr hér með manninum sínum og þau eiga tvö börn; strák sem er að læra í Keili að verða flugmaður og stelpu sem er 4. bekk,“ segir Valentina og brosir.

Elskar sinfóníutónlist
Valentina segist enn sakna tónlistarlífsins í Ólafsvík en reynir að sækja tónleika til Reykjavíkur þegar hún getur. „Það er bara erfitt fyrir okkur sem búum úti á landi að fara á tónleika með sinfóníuhljómsveitinni því hún er alltaf með tónleika á fimmtudögum. Ég elska sinfóníutónlist og skrifa mikið þannig tónlist,“ segir Valentina og bætir við að hún eigi mörg verk sem hún hefur skrifað fyrir sinfóníuhljómsveit og vonast til að þau verði spiluð einn daginn. „Það er erfitt að koma sínum verkum að og löng bið, allavega þrjú ár. Ég hef ekki haft tíma til að reyna að koma verkunum mínum í spilun en kannski einn daginn,“ segir hún. En hvernig tónlist hlustar Valentina helst á? „Ég hlusta lítið á tónlist heima því ég fæ alveg nóg af tónlist í vinnunni. En í bílnum hlusta ég mikið á tónlist og þá helst á djass eða sinfóníutónlist. En ég er opin fyrir allri tónlist ef hún er falleg og elska til dæmis klassíska tónlist og kántrí og jafnvel popptónlist ef hún er falleg. Ég vil tónlist sem lætur mér líða vel og ég get slakað á þegar ég hlusta,“ svarar hún.

Valentina hlustar líka mikið á íslenska tónlist og þykir þjóðlögin sérstaklega falleg. „Bygging þeirra er mjög falleg og sérstök og ég elska þau. Krummi svaf í klettagjá er til dæmis alveg einstaklega fallegt lag,“ segir Valentina en bætir því við að hún hlusti líka á íslenska popptónlist. „Popptónlist er svipuð alls staðar og það eru alveg til skemmtileg íslensk popplög,“ segir hún og brosir. En hver er hennar uppáhalds íslenska hljómsveit eða söngvari? „Það er góð spurning. Ég veit ekki alveg hver er uppáhalds, kannski Baggalútur. Þeir eru flottir og aðeins öðruvísi,“ svarar hún.

Fékk tvo aðra tónlistarkennara frá Rússlandi til Ólafsvíkur
Eftir að hafa kennt í fimm ár við Tónlistarskóla Snæfellsbæjar tók Valentina við starfi skólastjóra, árið 2007, þegar Jóhann Baldursson fyrrum skólastjóri flutti til Reykjavíkur. „Það hefur verið dásamlegt að fá að stýra þessum skóla. Þetta er mjög góður skóli þó ég segi sjálf frá,“ segir hún og hlær. „En við erum líka heppin að vera með bæjarstjóra og sveitarstjórn sem hafa alltaf stutt vel við skólann. Við fáum alltaf grænt ljós með allar okkar tillögur og við erum mjög heppin með það.“ Auk Valentinu eru þrír aðrir kennarar í skólanum; Nanna Þórðardóttir og hjónin Evgeny Makeev og Elena Makeeva sem koma frá Rússlandi. „Þau koma úr sama háskóla og ég, en við kynntumst þar. Þegar ég kom hingað fyrst vantaði fleiri kennara, sérstaklega til að kenna á blásturshljóðfæri. Jói skólastjóri bað mig að heyra í vinafólki mínu og sjá hvort þau væru ekki tilbúin að koma. Það er erfitt að fá kennara hingað úr Reykjavík. Ég hringdi í þessi hjón, en hann er blásturshljóðfæraleikari. Þau sögðu strax nei og vildu alls ekki koma á svona lítinn stað. Hann fékk vinnu í Noregi og hugsaði um að fara þangað með fjölskylduna. Jói bað mig að reyna aftur og þá samþykktu þau að prófa að koma. Síðan eru liðin 16 ár og þau vilja ekki fara héðan aftur,“ segir Valentina.

Skóli fyrir alla
Tónlistarskóli Snæfellsbæjar var stofnaður árið 2003 þegar Tónlistarskóli Ólafsvíkur og Tónlistarskóli Neshrepps utan Ennis voru sameinaðir í einn skóla. Í skólanum er boðið upp á fjölbreytta tónlistarkennslu og mikil áhersla lögð á að mæta þörfum og óskum nemenda sé þess kostur. „Skólinn er opinn fyrir alla en börn eru þó í forgangi,“ segir Valentina og bætir við að þann tíma sem hún hefur verið að kenna í Ólafsvík hafi alltaf verið mikill áhugi á tónlistarnámi. „Það skiptir engu máli hversu mikla hæfileika fólk hefur, það eru allir velkomnir. Sumir hafa mikinn áhuga og hæfileika og æfa mikið en aðrir eru bara hjá okkur til að hafa gaman og það er í góðu lagi,“ segir Valentina. Í skólanum er boðið upp á námi á öll helstu hljóðfæri og söngkennslu en einnig er deild fyrir fullorðna nemendur.

Elskar að vinna með börnunum
Spurð hvort hún sé mikið að vinna í tónlist utan kennslu segist Valentina lítið hafa gefið sér tíma til þess en að hún stefni á að gera meira af því í framtíðinni. „Það er alltaf svo mikið að gera í skólanum og svo taka nemendur okkar og kennarar þátt í menningarlífi bæjarins, halda tónleika og spila í guðsþjónustum í kirkjunum. Það er því alltaf alveg nóg að gera hjá mér en ég elska líka vinnuna mína. Þér þykir alltaf skemmtilegt að vinna með börnunum og þau eru mitt líf. Börnin eru framtíðin okkar og það er alltaf jafn dásamlegt að tala við þau, fá að kenna þeim og ekki síður að læra af þeim. Börn í dag eru svo dugleg og vita svo margt, oft mikið meira en við sjálf. Þau eru líka svo skapandi og það er ekkert betra en að fá að upplifa það,“ segir hún og bætir við að þegar tími gefst til elskar hún að setjast niður og semja tónlist. „Ég gaf út bókina „Létt lög fyrir píanó 1. hefti“ og það er annað hefti á leiðinni. Ég hef líka gert leikrit og samið mörg lög. Ég er fyrst og fremst tónskáld.“

Gaman að tala um tónlist við Íslendinga
„Þegar ég hlusta á fallega tónlist er allt svo fallegt og mig langar bara að vera góð og elska allt. Það skiptir engu máli hvernig veðrið er eða hvort það sé myrkur eða sól, lífið verður svo fallegt og bjart þegar ég hlusta á fallega tónlist og mig langar bara að lifa og njóta,“ segir Valentina og brosir. Hún segir líka mikinn kost við Ísland vera hversu fróðir Íslendingar eru um tónlist. „Þegar ég bjó í Rússlandi fann maður vel fyrir mun á því hversu mikið fólk vissi um tónlist eftir menntun. Fólk hér veit rosalega margt um tónlist, þekkir lög, hljómsveitir, höfunda og slíkt. Maðurinn minn er til dæmis ekki tónlistarmaður en hann veit margt sem ég veit ekki. Hann man til dæmis eftir tónlist úr bíómyndum en það eru ekkert allir sem taka jafn vel eftir tónlistinni í kringum sig eins og Íslendingar gera. Tónlistin er alls staðar og skiptir svo miklu máli og það er rosalega gaman að tala um tónlist við Íslendinga,“ segir Valentina. En áður en við kveðjum Valentinu spyr blaðamaður hana um jólin? „Ég elska jólin en ég held íslensk jól með fjölskyldunni minni og við borðum íslenskan jólamat,“ svarar Valentina og brosir.

Úr safni: „Þegar ég hlusta á fallega tónlist er allt svo fallegt“