{
  "name": "core/freeform",
  "attributes": [],
  "saveContent": "Í byrjun febrúar fyrir níu árum síðan varð mikið umhverfisslys í Kolgrafafirði á Snæfellsnesi þegar tugþúsundir tonna af síld gekk inn í fjörðinn og drapst. Þetta var í annað skiptið á tveimur mánuðum sem þetta gerðist. Fróðlegt getur verið að rifja upp slíkan atburð. Hér verður gripið niður í frásögn sem Áslaug Karen Jóhannsdóttir, þá blaðamaður á Skessuhorni, skráði. Meðfylgjandi eru myndir sem þeir Tómas Freyr Kristjánsson og Sumarliði Ásgeirsson, sem báðir eru fréttaritarar Skessuhorns, tóku og fylgdu með frásögn þessari og fréttum af atburðinum, veiðum, hreinsunarstarfi og grútarmenguðum fjörum fjarðarins:\r\n\r\n\"Svo virðist sem veðuraðstæður síðastliðinn fimmtudag hafi hleypt af stað atburðarás sem leiddi til súrefnisskorts eða kulda í Kolgrafafirði með svipuðum afleiðingum og þegar 30 þúsund tonn af síld drápust í firðinum um miðjan desember með tilheyrandi umhverfismengun. Veðrið var þá stillt og kalt líkt og var undir síðustu helgi. Glöggum mönnum grunaði hvað í vændum var. Þannig fór Runólfur Guðmundsson útgerðarmaður í Grundarfirði í Kolgrafafjörð síðdegis á fimmtudaginn af því að honum hafði læðst sá grunur að aðstæður nú myndu orsaka síldardauða á ný. Sá grunur hans reyndist á rökum reistur. Hann og Sumarliði Ásgeirsson kafari úr Stykkishólmi sáu fyrstu einkenni fiskadauðans. Sumarliði fylgdist með hvernig sjórinn varð kraumandi af hálfdauðri síld síðdegis á fimmtudaginn og þorskur drapst einnig fyrir framan myndarvélalinsuna hjá honum. Selurinn svamlaði svo um pakksaddur að því er virtist. Þegar leið á fimmtudagskvöldið var greinilegt að síldin væri að drepast í stjórum stíl og það átti eftir að koma enn betur í ljós næstu daga.\r\n\r\n<strong>Skoðuðu aðstæður</strong>\r\n\r\nSvo virðist sem aðstæður þar sem saman fer kalt veður og stilla orsaki dauða síldarinnar. Súrefni í vatninu fellur og hitastig einnig, fiskurinn leitar upp í yfirborðið og drepst. Aðfararnótt laugardags hvessti á svæðinu. Merki um dauða síld fóru hins vegar ekkert framhjá mönnum á laugardaginn þegar fjaraði út og vindur gekk niður. Fjaran allt frá Eiði og að brúnni vestan megin í firðinum var full af nýdauðri síld sem blandaðist saman við grút frá rotnandi síldinni síðan í desember. Tómas Freyr Kristjánsson ljósmyndari Skessuhorns hitti þau Bjarna Sigurbjörnsson og Guðrúnu Lilju Arnórsdóttur bændur á Eiði í hádeginu á laugardaginn þar sem þau voru að skoða aðstæðurnar í fjörunni. Leist þeim eðli málsins samkvæmt mjög illa á að nú bættist nýdauður fiskur við þann gamla. Ólykt er nánast yfirþyrmandi úr flæðarmálinu og enginn veit hvenær fjaran nær að hreinsa sig á ný.\r\n\r\nRóbert Arnar Stefánsson forstöðumaður Náttúrustofu Vesturlands og Menja von Schmalensee líffræðingur gengu einnig fjöruna á laugardaginn og reyndu að átta sig á magni dauðrar síldar. „Við gengum fjöruna þar sem mest var af dauðri síld. Byrjuðum í fjörunni beint fyrir neðan Eiði og gengum tvo og hálfan kílómeter að Eyrinni þar sem brúin er. Á þessum tveimur og hálfum kílómeter töldum við um sjö þúsund tonn af dauðri síld,“ sagði Róbert Arnar í samtali við Skessuhorn. Talsvert magn til viðbótar var í fjörum norðan og þó sérstaklega sunnan við athugunarsvæðið en þetta er margfalt meira magn í fjörum en var í desember.\r\n\r\n<strong>Rannsaka þverun fjarðarins</strong>\r\n\r\nLíkt og í desember er talið að súrefnisþurrð hafi orsakað þennan mikla síldardauða en rotnunarferlið á þeirri síld sem drapst í desember og stórar síldartorfur taka til sín súrefni og auka líkurnar á að súrefnisþurrð verði viðvarandi í firðinum innan brúar. „Líkurnar á að súrefnismettun fari niður fyrir hættumörk fyrir síldina aukast enn þegar veður er stillt og blöndun sjávar lítil, eins og var í aðdraganda síldardauðans í báðum tilfellum. Mynni Kolgrafafjarðar var þegar fremur þröngt áður en fjörðurinn var þveraður en ekki er hægt að útiloka að breyttir straumar eða aðrar breytingar á aðstæðum eftir gerð vegfyllingar og brúar hafi aukið líkurnar á viðburðum af þessu tagi. Þátt framkvæmdanna í þessum viðburðum nú þarf að rannsaka eins og kostur er,“ segir Róbert.\r\n\r\n<strong>Vilja sjálfboðaliða við hreinsun fugla</strong>\r\n\r\nTugþúsundir fugla hafa flykkst inn á sunnanverðan Breiðafjörð vegna mikils framboðs fæðu og nú er svo komið að nokkuð hátt hlutfall af landsstofni sumra tegunda heldur sig á svæðinu. Töluvert er um grútarblautan fugl sem fer sér að voða í fjörunni. Mávar, langvía og smærri fuglar hafa sést ýmist ófleygar af völdum grútar eða hálffleygir og sjúskaðir. „Þetta veldur okkur töluverðum áhyggjum því þessum fuglum bíður ekkert annað en dauðinn. Grúturinn er mjög hættulegur fuglum því festist hann í fjöðrum missa þeir flughæfnina auk þess sem einangrunargildi fjaðurhamsins verður lítið. Nú eftir seinni síldardauðann hefur áhættan fyrir fuglalíf margfaldast þar sem margir fuglar sækja í fersku síldina í fjörunum og fá þá í sig grút af dauðu síldinni frá í desember.\r\n\r\nVið viljum biðja fólk um að koma með grútarblauta fugla til okkar til hreinsunar. Hins vegar ef þetta fer að gerast í stórum stíl þá höfum við hvorki mannskap né aðstöðu til þess að taka við of mörgum fuglum því það getur tekið nokkrar vikur að grútarhreinsa einn fugl. Þess vegna óskum við eftir því að sjálfboðaliðar sem áhuga hafa á að taka þátt í þvotti á grútarblautum fuglum, eða skipulögðum göngum til að leita þeirra, láti vita af sér,“ sagði Róbert Arnar. Hann segir ljóst að nú þurfi að vakta lífríkið í Kolgrafafirði en til stendur að setja vöktunaráætlun um svæðið.\r\n\r\n<strong>Reyndist ekki sannspá</strong>\r\n\r\nSvandís Svavarsdóttir umhverfisráðherra lét þess getið í heimsókn sinni í Grundarfjörð sl. fimmtudag að síldardauðinn í desember hafi verið einsdæmi og hélt hún þá að slíkt myndi líklega ekki endurtaka sig. Ráðherra og starfsmenn Hafró og Umhverfisstofnunar voru þó varla lagðir af stað til Reykjavíkur síðdegis á fimmtudaginn þegar vart var við að meiri síldardauði væri í uppsiglingu. Skjótt skipast því veður í lofti og er maðurinn varnarlaus gagnvart þessum aðstæðum í náttúrunni.\r\n\r\nRíkisstjórn ákvað í gær, þriðjudag, að setja sex milljónir króna í aukið samstarf stofnana og vöktun á ástandinu í Kolgrafafirði. Þá þurfi að meta þörf og möguleika á mótvægisaðgerðum vegna atburðarins. Umhverfisstofnun hefur þegar sett upp drög að eftirlitsáætlun, sem miðar að því að skoða meðal annars útbreiðslu grútar og niðurbrot hans í fjörum, líta eftir grútarblautum fuglum og mæla og skoða ástand sjávar í firðinum.\r\n\r\n<strong>Blikkljós eða hátalarar til að fæla burtu síldina</strong>\r\n\r\n„Ef þetta er sambærilegur eða meiri síldardauði en var í desember þá erum við að tala um magn sem nemur öllum síldarkvóta þessa árs sem síðan mun hafa áhrif á ákvörðun síldarkvóta næsta árs. Það er því ekki hægt að tala um hvalreka sem landeigandi eigi að sjá um að hreinsa líkt og talað var um fyrir jól, heldur er þetta mál sem varðar alla þjóðina. Það er alveg ljós að ríkið verður að koma að fjármögnun til móts við okkur og mér sýnist vera fullur skilningur á því. Nú sjá allir að þetta er grafalvarlegt mál og það þarf að bregðast við því strax,“ sagði Björn Steinar Pálmason bæjarstjóri í Grundarfirði.\r\n\r\nRóbert Arnar er á sama máli. „Vandamálið er margskipt. Það þarf að taka ákvarðanir varðandi björgun bæði fugla og fiska, varðandi hreinsun í firðinum og fjörunni og varðandi aðgerðir til þess fallnar að koma í veg fyrir að þetta komi fyrir aftur.“ Aðspurður um leiðir til að koma í veg fyrir að hamfarirnar endurtaki sig segir Róbert það helst vera tvær leiðir sem verið sé að skoða varðandi það að fæla síldina frá firðinum. Annars vegar blikkljós á stólpunum við brúna sem myndu hafa fælingarmátt á síldina eða hins vegar að koma fyrir hátölurum við fjarðarmynnið með hvalahljóðum sem myndu snúa síldinni við frá brúnni. „Nú erum við meðal annars að afla okkur heimilda um hvort eitthvað álíka hafi verið gert einhvers staðar áður en ég tel að svo sé ekki,“ segir Róbert en hann hefur meðal annars skoðað fjögur tilfelli síldardauða í norskum fjörðum en öll voru þau mun smærri umfangi í síldardauðinn í Kolgrafafirði nú. Síldardauði af þessu umfangi gæti því verið einstakur á heimsvísu.\r\n\r\n<strong>Nánast engin nýdauð síld á botninum</strong>\r\n\r\nBráðabirgðaniðurstöður Hafrannssóknastofnunar eftir rannsóknir á síldardauðanum í Kolgrafafirði eru þær að nánast engin nýdauð síld er á botninum í firðinum. Þá er dreifing síldarinnar allt öðruvísi en þeirrar sem drapst um miðjan desember en engin síld er til að mynda austanmegin í firðinum. Hins vegar sé ekki hægt að áætla hversu margir fiskar hafi drepist í þessari annarri hrinu síldardauða sem hófst sl. fimmtudag fyrr en öll gögn sem safnað var á mánudaginn hafa verið skoðuð til hlítar. „Þetta eru góðar fréttir,“ segir Björn Steinar bæjarstjóri í Grundarfirði í samtali við Skessuhorn. „Þetta virðist allt saman vera í grynningunum við Eiði sem gefur okkur vonir um að síldardauðinn nú sé ekki af sama magni og í desember.“\r\n\r\nNemendur Grunnskóla Grundarfjarðar tíndu ásamt fleirum síld í kör í allan gærmorgun og var Björn Steinar nýkominn þaðan þegar blaðamaður náði tali af honum. „Mikil stemning var í hópnum og þetta gengur mjög vel,“ segir hann en til stendur að nota síldina í minkafóður. Smábátasjómenn hafa að auki sótt sér síld í beitu og þá hafa bændur einnig sótt sér fisk í fóður.\"\r\n\r\n[gallery size=\"large\" ids=\"50805,50806,50807,50808,50809,50810\"]\r\n\r\n&nbsp;",
  "innerBlocks": []
}