Bætt nýting afurða leiðir til hærra afurðaverðs til bænda

Mánudaginn 6. september er stefnt að fyrsta sláturdegi fyrir sauðfé í Sláturhúsi Vesturlands í Brákarey. Breytingar eru í starfsmannahópnum, en sem fyrr sitja í stjórn fyrirtækisins þau Eiríkur Blöndal, Guðrún Sigurjónsdóttir og Guðjón Kristjánsson. Óðinn Gústafsson tók í upphafi síðasta mánaðar við starfi sem framkvæmdastjóri sláturhússins. Hann er matartæknir að mennt með víðtæka reynslu af bæði kjötvinnslu og sláturhússtörfum. Undanfarin 15 ár hefur hann séð um kjötborð meðal annars hjá Hagkaupum í Garðabæ og Meny í Noregi. Þá hefur Izabela Piwowarska tekið við sem gæðastjóri. Hún hefur sína menntun og reynslu frá Póllandi.

Lífræn vottun

Að sögn Eiríks Blöndal stjórnarformanns hefur að undanförnu verið mikið að gera í stórgripaslátrun og vinnslu. „Viðskiptavinirnir eru að stórum hluta aðilar sem vilja vera með afurðir úr héraði. Við finnum að þetta er allt að taka við sér eftir Covid ástandið. Þetta er fyrsta árið sem við getum boðið upp á lífræna vottun og erum við stolt af því að geta sagt að Biobú, fyrirtæki sem hefur áratuga reynslu í framleiðslu á lífrænum afurðum, velur að vera í viðskiptum við okkur,“ segir Eiríkur.

Sækjast eftir hærra verði

Óðinn Gústafsson tók nýverið við starfi framkvæmdastjóra Sláturhúss Vesturlands.

Sláturhús Vesturlands er ekki hefðbundin afurðastöð, heldur fyrst og fremst þjónustusláturhús þar sem bændur eiga sitt kjöt allan tímann og markaðssetja afurðina sjálfir. „Við kaupum hins vegar af og til kjöt af okkar viðskiptavinum fyrir fastakúnna. Hvað bændur varðar, þá eru það að stofni til sömu búin sem nýta sér okkar þjónustu ár eftir ár, en alltaf bætast þó nýir við. Menn þurfa að hafa svolítið fyrir þessu, skipuleggja flutning og sækja afurðir, hafa aðgang að frystigeymslum og svo framvegis. En það eru margir bændur sem telja sig þurfa betra verð fyrir sínar afurðir og vilja nokkuð til þess vinna.“

Eiríkur segir að margir sauðfjárbændur selji þannig svolítið af sinni framleiðslu til fjölskyldu og vina sem öðlast þannig hlut í búskapnum, taka þátt í búskapnum ef svo má segja. „Afurðaverðið, og aðrar tekjur sem bændur fá nú fyrir kindakjöt, er aðeins hluti af kostnaði þess, um það vitnar m.a. ný skýrsla LbhÍ sem skólinn vann fyrir stjórnarráðið. Það er auðvitað spurning um forsendur en það vantar sennilega meira en helminginn af ásættanlegu afurðaverði víða. Afurðaverð í nágrannalöndunum styður þá tilgátu. En neytendur eru ekki allir sáttir við þetta og sumir meðal þeirra vilja einfaldlega að bóndinn fái fyrir kostnaði. Eðlilegar framleiðsluaðstæður eru yfirleitt krafa þeirra sem velja mat af meiri, eða sérstökum gæðum,“ segir Eiríkur og bætir að að Sláturhús Vesturlands ætli þess vegna í haust að koma til móts við þessa aðila og bjóða upp á lambakjöt á „réttu“ verði, þar sem bóndinn fær viðunandi afurðaverð, eða eitthvað í áttina að því.

„Fair trade“

„Þetta látum við gerast þannig að kaupandinn pantar gæða afurðir, svo sem lambskrokk frá tilgreindu búi og greiðir fyrir verð sem er þannig að hægt er að greiða tvöfalt afurðaverð, eða annað verð sem menn telja nær raunverulegum kostnaði. Við gefum út sundurliðaðan reikning og bóndinn fær sanngjarnt afurðaverð, en neytandinn kjöt sem er af þekktum uppruna og gæðum og getur með góðri samvisku sagst hafa borgað eðlilega fyrir vöruna og lagt sitt af mörkum til þess að búskapur og innlend matvælaframleiðsla geti þróast og dafnað. Margir þekkja erlendis frá hugtakið „Fair trade“ en það er hugtak sem er notað sumstaðar um afurðir sem koma frá þróunarlöndunum og gengur út á að rétta aðeins hlut framleiðenda og samfélaga þeirra. Maður spyr sig hvort við erum að komast þangað, eða hverra erinda er verið að ganga með því að selja mat langt undir kostnaðarverði. Það segir sig nokkurn vegin sjálft að þannig getur það ekki verið lengi.“

Bætt nýting afurða

Eiríkur segir að þetta seú ekki óyfirstíganlegar fjárhæðir sem þarf til, það komi á óvart hversu hagstæð varan getur verið samt. „Svo kaupa innleggjendur kannski einhverjar umbúðir, kassa og poka, einhverja sögun og svo flutning. Sjálfsagt er að láta innmatinn fylgja það eru margir sem sakna þess. Það er vaxandi fjöldi neytenda sem er mjög meðvitaður um sín matarinnkaup og vill mat sem sprettur úr sjálfbærum samfélögum. Bætt nýting aukaafurða er nauðsynleg í þessari starfsemi, það er bæði þarft og rétt að nýta sem best afurðir gripanna auk þess að kostnaður við urðun sláturúrgangs er mjög hár. Við höfum því hafið samstarf við Landbúnaðarháskóla Íslands hvað þessi mál varðar og fleiri sem tengjast svona vinnslu í smáum stíl. Verkefnið miðar að því að leita leiða til að bæta nýtingu afurða og hliðarafurða skólabúa Landbúnaðarháskólans og lágmarka þann sláturúrgang sem þarf að urða eða brenna. Afurðirnar verða nýttar í mötuneytinu á Hvanneyri og lagt mat á árangur, hagkvæmni og leiðir til skilvirkrar nýtingar, neytendum, framleiðendum og umhverfinu til hagsbóta. Í framhaldinu verða skoðuð tækifæri til nánari samstarfs á sviðið nýsköpunar með skólanum.“

Nýtur velvilja í héraði

Sláturhúsið í Brákarey hefur verið að láta súta gærur í Svíþjóð og nú er verið að kynna þessa afurð fyrir væntanlegum kaupendum. Heimasíðan www.brakarey.is hefur verið sett upp til þess að kynna vöruna, en Ninja Ómarsdóttir vinnur með fyrirtækinu að vöruþróun og markaðsfærslu á gærum og leðri. Vörurnar sem hún markaðsfærir má sjá á www.materialnord.com. Grafísk vinna hefur verið í höndum Elísabetar Jónsdóttur, grafísks hönnuðar. Frekari kynning á þessum vörum er væntanleg, segir Eiríkur.

„Sláturhúsið hefur notið velvilja í héraðinu og þrátt fyrir að flestir bændur haldi sig við stóru afurðastöðvarnar og flestir neytendur kaupi sinn mat í nýlenduvöruverslunum, þá er það er vaxandi fjöldi, bæði meðal framleiðanda og neytenda sem skoðar samstarf við fyrirtæki eins og okkar,“ segir Eiríkur Blöndal.

Sauðfjárslátrun að hefjast í Brákarey í Borgarnesi