Samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið gaf 18. ágúst síðastliðinn út leiðbeiningar og álit vegna nokkurra mála sem snerta stjórnsýslu í skipulags- og mannvirkjamálum í Borgarbyggð. Málið má rekja til þess að ráðuneytinu bárust kvartanir og ábendingar um; „meinta ólögmæta stjórnsýslu sveitarfélagsins Borgarbyggðar á sviði skipulags- og mannvirkjamála,“ eins og segir í álitsgerð ráðuneytisins, sem Skessuhorn hefur undir höndum. „Snúa kvartanirnar m.a. að því að sveitarfélagið hafi ekki gætt að almennum reglum stjórnsýsluréttar við afgreiðslu mála á þessa tiltekna sviði og að meðferð mála hafi ekki verið í samræmi við önnur lög.“ Ráðuneytið reifar í áliti sínu málavexti í þremur málum og bæta því fjórða við þar sem Héraðsdómur Vesturlands kvað upp dóm síðasta sumar í svokölluðu Húsafellsmáli sem tengdist sömuleiðis skipulags- og mannvirkjamálum í sveitarfélaginu.

Meðal þeirra sem lögðu inn kvörtun til ráðuneytisins, vegna annmarka sveitarfélagsins, voru Fossatún ehf., Þorsteinn Máni Árnason í Borgarnesi og Hótel Borgarnes ehf. Sömuleiðis barst ráðuneytinu ábending um dóm sem féll í Héraðsdómi Vesturlands. „Þessi mál gáfu ráðuneytinu sterka vísbendingu um kerfisbundnar brotalamir,“ segir í áliti ráðuneytisins.

Fjögur ólík mál

Steinar Berg Ísleifsson í Fossatúni kvartaði undan framgöngu sveitarfélagsins í málum er varða breytingu á deiliskipulagi og rekstrarleyfi fyrir gististað og veitingastað sem hann rekur. Eftir misvísandi upplýsingar og eftir að hafa reynt ítrekað að ná í fulltrúa sveitarfélagsins án árangurs varð mælirinn fullur þegar hann fékk tilkynningu frá lögreglunni sem hygðist loka staðnum hans þar sem hann hafði ekki viðeigandi leyfi. Ráðuneytið skoðaði mál Steinars og komst að þeirri niðurstöðu að sveitarfélagið hefði mátt gæta að leiðbeiningarskyldu sinni og reglu um forsvaranlegan málshraða við afgreiðslu mála.

Kvörtun Þorsteins Mána Árnasonar varðar gistiheimili sem rekið er í húsi við hlið hans við Egilsgötu í Borgarnesi. Rekstraraðilar höfðu fengið byggingarleyfi frá sveitarfélaginu til að breyta húsinu í þrjár stúdíóíbúðir en útgáfa leyfisins var kærð og leyfið fellt úr gildi þar sem grenndarkynning hafði ekki farið fram. Sveitarfélagið gaf þá út annað leyfi sem var svo aftur fellt úr gildi þar sem of langur tími hafði liðið milli útgáfu og grenndarkynningar. Niðurstaðan ráðuneytisins var sú að byggingarfulltrúi Borgarbyggðar hafði ekki uppfyllt skyldu sína nægilega.

Hótel Borgarnes sakaði sveitarfélagið um ólögmæta stjórnsýslu en sveitarfélagið svaraði ekki kvörtun vegna misræmis í lóðarleigusamningi sem snertir gamla kaupfélagshúsið við Egilsgötu 11 sem Hótel Borgarnes á í dag.

Loks fór ráðuneytið einnig yfir dóm Héraðsdóms Vesturlands frá síðasta sumri sem felldur var í deilunni um legsteinahús í Húsafelli og snertir sama svið sveitarfélagsins og aðrar kvartanir snúast um í áliti ráðuneytisins.

Brugðist við

Ráðuneytið móttók 25. nóvember síðastliðinn bréf frá Borgarbyggð þar sem sveitarfélagið lýsti viðbrögðum sínum í málinu. Þar var ráðuneytið upplýst um margþættar aðgerðir sem sveitarfélagið hafði þá þegar samþykkt að grípa til vegna þeirra brotalama í stjórnsýslu sveitarfélagsins sem var til umfjöllunar ráðuneytisins. Í bréfinu kom fram að sveitarfélagið hafði þá fengið sérfræðinga til að að rýna í stjórnsýslu sveitarfélagsins og skipurit þess og hafði gert ráðstafanir til að fylgja eftir tillögum að úrbótum og greiningu úttekta. Þær breytingar sem voru gerðar á skipuritinu voru ætlaðar til að efla starfsemi ráðhússins, fjölga starfsfólki, auka ábyrgð starfsfólks og bæta gæði stjórnsýslunnar. Nýtt svið; stjórnsýslu- og þjónustusvið, var stofnað og lögfræðingur með mikla þekkingu í stjórnsýslurétti ráðinn til að stýra því. Einnig var upplýst að auglýst yrði starf gæða- og mannauðsstjóra til að vinna á skrifstofu sveitarstjóra.

Málið tekið upp að nýju eftir áramót

Í áliti ráðuneytisins í síðustu viku eru veittar leiðbeiningar um hvað felst í eftirlitshlutverki sveitarstjórnar með stjórnsýslu þess og til hvaða sjónarmiða skuli líta þegar lagt er mat á hvort og hvenær skylda myndast hjá sveitarstjórn að grípa til aðgerða vegna ólögmætrar stjórnsýslu. „Í álitinu kemur fram að það sé mat ráðuneytisins að alvarlegir og kerfisbundnir annmarkar hafi verið í stjórnsýslu sveitarfélagsins hvað varðar mannvirkja- og skipulagssvið þess og að sveitarstjórn beri skylda til að kynna sér þau mál sem rakin eru í álitinu og grípa til viðeigandi aðgerða, sbr. 2. mgr. 8. gr. sveitarstjórnarlaga. Í ljósi þess að sveitarfélagið hefur upplýst ráðuneytið um margvíslegar úrbætur sem eiga að koma í veg fyrir að slíkir annmarkar endurtaki sig, telur ráðuneytið að ekki sé tilefni til að gefa sveitarfélaginu fyrirmæli um að koma stjórnsýslu sinni í lögmætt horf, sbr. 3. tl. 2. mgr 112 gr. sveitarstjórnarlaga.“ Loks segir í áliti ráðuneytisins; „Ráðuneytið mun fylgja eftir áliti þessu og kalla eftir upplýsingum frá sveitarfélaginu í byrjun árs 2022 um stöðu þeirra úrbóta sem sveitarfélagið hefur gripið til og mati sveitarstjórnar á því hvort að til hafi tekist að koma í veg fyrir þá kerfisbundnu annmarka á skipulags- og mannvirkjasviði sveitarfélagsins sem lýst hefur verið í áliti þessu.“ Fyrir hönd ráðherra sveitarstjórnarmála skrifa undir álitið Ragnhildur Hjaltadóttir og Hermann Sæmundsson.

Fylgdu ekki almennum reglum stjórnsýsluréttar