Atvinnuveganefnd Alþingis hefur að undanförnu fjallað um ónýtta möguleika til endurnýtingar orku sem til fellur t.d. við stóriðju hér á landi. Að sögn Haraldar Benediktssonar sem sæti á í nefndinni samþykkti nefndin fyrr í vikunni fyrir sitt leiti breytingar á raforkulögum sem heimila að nýta megi og selja glatvarma. Fyrri lög gera ekki með beinum hætti ráð fyrir endurnýtingu á orku og því er með þessari breytingu opnað á slíka möguleika. Meirihluti nefndarinnar telur mikilvægt að til staðar séu lagaákvæði sem heimili stórnotendum, að tilteknum skilyrðum uppfylltum, að nýta og selja þá orku sem leysist úr læðingi frá eigin framleiðsluferlum og annars færi til spillis, svokallaður glatvarmi. Meðal þess sem horft er til er framleiðsla rafeldsneytis, en það hefur umfram aðra orkugjafa þann kost að hægt er að nýta núverandi innviði til geymslu og síðar sölu. Alla aðra raforku þarf að nota í rauntíma þegar hún er framleidd. Skessuhorn ræddi við Harald og Ólaf Adolfsson formann stjórnar Þróunarfélags Grundartanga um þau tækifæri sem nú er verið að opna fyrir.

Glatvarmi byggðamál

Haraldur Benediktsson segir að eitt af markmiðum orkustefnunnar sé að finna lausnir sem vinni að aukinni sjálfbærni við nýtingu orkuauðlinda og fela í sér hámarksnýtingu orkunnar. „Atvinnuveganefnd Alþingis ræddi sérstaklega hvaða leiðir eru færar til að stuðla að aukinni endurnýtingu orku, m.a. nýtingu glatvarma, þ.e. orku sem leysist úr læðingi í formi varma við iðnaðarstarfsemi. Á fundum nefndarinnar kom fram að glatvarmi er nær ónýtt orkuauðlind hér á landi en endurnýting orku snýr að ábyrgri nýtingu, lágmörkun sóunar og hámörkun verðmætis sameiginlegra auðlinda. Í nefndaráliti meirihluta atvinnuveganefndar er einmitt tekið dæmi um tækifæri til orkuendurnýtingar orku hjá kísilveri Elkem Ísland á Grundartanga. Þar myndast um 110 megavött af varmaafli sem ekki er nýtt í dag. Með orkuendurnýtingu væri hægt að setja þar upp 25–30 MW túrbínu og/eða allt að 70 MW af varmaafli fyrir hitaveitu eða aðra varmakrefjandi starfsemi t.d. á sviði líftækniiðnaðar. Þá kom fram á nefndarfundum okkar að sem dæmi væri hægt að nýta glatvarma frá Fjarðaáli til húshitunar á Reyðarfirði í stað beinnar rafhitunar sem er dýrasti kosturinn þegar kemur að húshitun. Að okkar mati er nýting glatvarma því einnig mikilvæg út frá byggðasjónarmiði,“ segir Haraldur og bætir því við að í sinni einföldustu mynd sé með þessu móti verið að nýta glatvarma til húshitunar. Margir stórnotendur raforku hér á landi mynda í starfsemi sinni glatvarma sem hægt væri að nýta til annarrar starfsemi, en auk álvera eru það járnblendiverksmiðjur, kísilver og álþynnuverksmiðjur.

Framtíðin gæti verið rafeldsneyti

Á vettvangi Þróunarfélags Grundartanga hefur mikið verið rætt og ritað um framleiðslu á rafeldsneyti. Horft er til rafeldsneytis sem mikilvægs framtíðar orkugjafi til að knýja samgöngutæki þar sem ekki verður hægt að nota beint rafmagn né hreint vetni, til að ná fram kolefnishlutleysi Íslands á næstu áratugum. Árið 2019 var 96% af olíusölu á Íslandi notað til samgangna á landi, sjó og í lofti. Ólafur Adolfsson formaður stjórnar Þróunarfélags Grundartanga bindur miklar vonir við framleiðslu rafeldsneytis fyrir landsmenn. Hann segir í samtali við Skessuhorn að þar sem 80% af frumorkunotkun Íslands sé nú þegar frá endurnýjanlegum orkugjöfum sé tækifæri fyrir þjóðina að verða sjálfbær hvað orku snertir. „Þannig getur Ísland orðið 100% hreinorkuland í framtíðinni. Það er raunhæfur möguleiki samhliða því að byggja upp nýjan orkuiðnað til samræmis við þann sem olíuþjóðir hafa haft. Með því að framleiða rafeldsneyti er mögulegt að fullnýta raforkukerfi landsins og búa til orkugjafa sem auðvelt er að geyma og dreifa. Orkugjafinn er þannig framleiddur með rafmagni og vatni (rafgreining) og í sumum tilvikum jafnframt með koltvísýringi, sem fangaður er úr andrúmsloftinu. Sama gildir um köfnunarefni við framleiðslu rafammoníaks.“

Ólafur segir að áætlað sé að eftirspurn eftir rafeldsneyti eigi eftir að aukast á næstu árum og áratugum, samhliða vitundarvakningu stjórnvalda, fyrirtækja og almennings um hvaða afleiðingar loftslagsbreytingar hafa á umhverfið. „Með aukinni eftirspurn og aukningu í framleiðslu geri ég ráð fyrir að verð á rafeldsneyti muni lækka og verði það samkeppnishæft við lífeldsneyti og jarðefnaeldsneyti í framtíðinni. Þannig mun verða búið til kolefnishlutlaust eldsneyti sem verður lausn á loftslagsvanda heimsins,“ segir Ólafur Adolfsson.

Glatvarmi virkjaður og framtíðin gæti falist í rafeldsneyti