Hús í byggingu. Ljósm. úr safni.

Ekki meiri viðskipti með fasteignir síðan 2007

Mikið líf hefur verið á fasteignamarkaði hér á landi undanfarna mánuði þrátt fyrir heimsfaraldur og efnahagskreppu og hefur hvert metið verið slegið á fætur öðru. Þetta kemur fram í nýútgefinni skýrslu hagdeildar Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar (HMS) um fasteignamarkaðinn. Í skýrslunni kemur fram að sé litið til útgefinna kaupsamninga þá hafi árið 2020 byrjað nokkuð eðlilega í samanburði við síðasta ár en kaupsamningum hafi svo tekið að fækka um leið og farsóttin náði fótfestu. Í kjölfar afléttingar samkomubanns og lækkunar vaxta Seðlabankans á vormánuðum lifnaði hins vegar verulega yfir fasteignamarkaðnum og hafa fasteignaviðskipti verið í hæstu hæðum síðan þá.

Júlí var metmánuður í fjölda útgefinna kaupsamninga og hafa þeir ekki verið fleiri frá árinu 2007. Vísbendingar eru um að september muni slá þeim fjölda við. Það sem af er ári hefur fjöldi kaupsamninga aukist um 9% miðað við sama tímabil í fyrra og það er þrátt fyrir að við séum að sigla inn í mesta samdráttarskeið í heila öld. Söluverð íbúða hefur sömuleiðis hækkað það sem af er ári og er meðaltalshækkunin á höfuðborgarsvæðinu um 3,7% á árinu.

Metfjöldi fyrstu kaupenda á árinu

Á fyrsta ársfjórðungi þessa árs mældist methlutfall fyrstu kaupenda. Nærri 30% fasteignakaupa á landinu öllu á ársfjórðungnum voru fyrstu kaup. Hlutfallið lækkaði aðeins á öðrum ársfjórðungi, sem er eðlilegt í ljósi ástandsins, en hækkaði aftur á þriðja ársfjórðungi og mælist nú hærra en nokkru sinni fyrr, 32% á höfuðborgarsvæðinu og 31% á landsbyggðinni.

Aðgerðir stjórnvalda hafa auðveldað ungu fólki og tekjulágum að eignast íbúðir sem hefur án efa ýtt undir hækkun hlutfalls fyrstu kaupenda. Þar má til dæmis nefna skattfrjálsa ráðstöfun á séreignarsparnaði sem auðveldar fólki að byggja upp eigið fé til útborgunar. Auk þess telur hagdeild HMS líklegt að í einhverjum tilfellum nýti foreldrar sér aukið veðrými eftir því sem fasteignir hækka í verði og taki jafnvel lán og styðji börn sín við kaup á fyrstu eign.

Leiguverð lækkar

Leigumarkaðurinn hefur ekki verið undanskilinn í þeim öru breytingum sem eru að eiga sér stað á húsnæðismarkaðnum. Árshækkun vísitölu leiguverðs, miðað við 12 mánaða breytingu, hefur verið mjög lítil allt frá árinu 2019 og hefur vísitalan verið að lækka seinustu mánuði. Er hún nú svipað há á höfuðborgarsvæðinu og hún var í upphafi árs en örlítið hærri á landsbyggðinni. Meðalleiguverð, sem byggir á þinglýstum leigusamningum um land allt, hefur verið að lækka og er núna svipað og það var í lok árs 2018. Þessar lækkanir má líklega rekja til mikils samdráttar á skammtímaleigumarkaði með fækkun ferðamanna til landsins. Aukið framboð á leigumarkaði er líklegt til að lækka leiguverð, sem sést á verðþróun seinustu mánaða.

Samdráttur á byggingamarkaði

Dregið hefur úr umsvifum á byggingamarkaði eftir að hafa verið í hæstu hæðum á fyrri hluta síðasta árs. Í ágúst hafði fjöldi starfandi fólks í byggingariðnaði dregist saman um 9,7% milli ára og hefur veltan dregist saman um 14,7% frá byrjun árs 2019. Þrátt fyrir að samdrátturinn sé töluverður, er hann ekki verulegur í sögulegu samhengi enn sem komið er, en miklar sveiflur hafa einkennt greinina í gegnum tíðina.

Hins vegar bendir nýjasta talning Samtaka iðnaðarins á fjölda íbúða í byggingu á höfuðborgarsvæðinu og í nágrannasveitarfélögum til þess að enn frekari samdráttur gæti verið framundan og uppsöfnuð íbúðaþörf því aukist á ný. Samkvæmt talningunni nú í haust mælist um 41% samdráttur í fjölda íbúða á fyrstu byggingarstigum, þ.e. að fokheldu, frá haustmánuðum í fyrra. Gjaldþrotum í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð fór einnig fjölgandi frá vormánuðum 2019 og allt fram á mitt sumar, en síðan þá hefur aðeins dregið úr þeim. Hætta er á að niðursveiflan í byggingu húsnæðis verði of mikil nú miðað við að enn sé óuppfyllt þörf fyrir fasteignir á næstunni samkvæmt spám síðustu ára.

Líkar þetta

Fleiri fréttir