Heimili og fyrirtæki í landinu hafa til þessa fengið rúma 38 milljarða króna í beinan stuðning vegna heimsfaraldurs kórónuveiru. Þetta kemur fram í skýrslu fjármála- og efnahagsráðuneytisins um nýtingu efnahagsúrræða vegna faraldursins. Þá hafa 19,5 milljarðar farið í frestun skattgreiðslna, 20 milljarðar í frestun aðflutningsgjalda auk þess sem 6,6 milljarðar hafa verið lánaðir með ríkisábyrgð. Heimilin munu auk þess hafa fengið fyrirframgreiddan um 21 milljarð úr séreignarsparnaði fyrir árslok. Af þessu má sjá að faraldurinn mun hafa mikil áhrif á afkomu ríkissjóðs og mun áhrifanna gæta í mörg ár.

Stjórnvöld hafa kynnt til sögunnar fjölda efnahagsúrræða vegna heimsfaraldursins sem nýtast heimilum og fyrirtækjum með beinum hætti. Úrræðunum er annars vegar ætlað að styðja við eftirspurn til skemmri tíma og hins vegar að minnka óafturkræfan skaða á getu hagkerfisins til að ná vopnum sínum að nýju þegar tímabundnum áhrifum faraldursins sleppir.

Þessar aðgerðir eiga þátt í því að ríkissjóður verður rekinn með 260-270 milljarða króna halla árin 2020 og 2021 í stað þess að vera nærri í jafnvægi líkt og stefnt var að fyrir faraldurinn. Hallinn er þó að stærstum hluta til kominn vegna sjálfvirks viðbragðs skattkerfis og atvinnuleysisbóta við minni efnahagsumsvifum. Að auki hafa útgjöld verið aukin beint vegna faraldursins, ekki síst á sviði heilbrigðis-, félags- og menntamála. Þessu til viðbótar hefur verið ákveðið að ráðast í viðamikið fjárfestingarátak. Eftir því sem faraldurinn hefur dregist á langinn og sóttvarnaraðgerðir verið hertar hafa úrræði tekið breytingum, sum verið framlengd og ný kynnt til sögunnar. Alþingi samþykkti í síðustu viku frumvarp um tekjufallstyrki og framlengingu lokunarstyrkja og í vikunni þar á undan var greint frá fyrirhuguðum viðspyrnustyrkjum sem nú eru í mótun.

3.000 fyrirtæki nýtt úrræðin

Fram kemur í skýrslu ráðuneytisins að úrræði stjórnvalda hafa verið nýtt af um 3.000 fyrirtækjum. Um 65% fjárhæðarinnar hefur farið til fyrirtækja í ferðaþjónustu eða skyldum greinum. Ferðaþjónustan hefur verið fyrirferðarmest í öllum stærstu úrræðunum að lokunarstyrkjum frátöldum, en þar hefur mest verið greitt til fyrirtækja í ýmissi persónulegri þjónustu og heilbrigðisþjónustu. Þessu til viðbótar var veitt ríkisábyrgð á lánalínur til handa Icelandair auk þess sem sérstök ríkisábyrgð var veitt vegna vanda ferðaskrifstofa.

Hlutabætur umfangmesta aðgerðin

Sé litið til greiðslu hlutabóta, barnabótaauka, nýtingu ferðagjafar og útgreiðslu séreignarsparnaðar hafa heimilin fengið greidda samtals 43,8 milljarða króna. Hlutabætur eru umfangsmesta aðgerðin til handa einstaklingum en um 36 þúsund einstaklingar hafa fengið hlutabætur sem nema 19,8 milljörðum kr. Greiddir hafa verið 35 milljarðar í almennar atvinnuleysisbætur fram til október.

Viðspyrna stjórnvalda talin kosta ríkissjóð 270 milljarða á tveimur árum