Forystufólk Ríkisstjórnar Íslands kynnti í gær fjölþættar aðgerðir í fyrsta áfanga stjórnvalda til að bregðast við áhrifum heimsfaraldurs kórónuveirunnar. Áætlað er að aðgerðirnar í heild kosti ríkissjóð um 230 milljarða króna, eða tæplega 8% af landsframleiðslu. Aðgerðirnar eru þríþættar og miða að því að tryggja afkomu fólks og fyrirtækja, verja grunnstoðir samfélagsins og skapa öfluga viðspyrnu fyrir efnahagslífið. Aðgerðirnar eru í stórum dráttum þessar:

Ríkið greiðir allt að 75% launa fólks næstu mánuði.
Ríkisábyrgð á brúarlánum til fyrirtækja.
Frestun og afnám opinberra gjalda.
Ferðaþjónusta styrkt sérstaklega.
Sérstakur barnabótaauki með öllum börnum greiddur í vor.
Heimild til úttektar séreignarsparnaðar.
Endurgreiðsla virðisaukaskatts vegna framkvæmda.
Framkvæmdum flýtt og fjárfest í tækniinnviðum.

Verja afkomu heimila og fyrirtækja

Það voru Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra, Bjarni Benediktsson fjármála- og efnahagsráðherra og Sigurður Ingi Jóhannsson samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra sem kynntu aðgerðirnar í Hörpu á laugardag. Í upphafi ávarpaði Katrín landsmenn og sagði meðal annars: „Óvissan er mikil. Við höfum upplifað að lönd á borð við Bandaríkin, Kanada og fjölmörg Evrópulönd hafa lokað landamærum sínum. Um áhrif veirunnar finnum við öll í okkar nánasta umhverfi. Veiran hefur ekki einvörðungu áhrif á efnahagslífið heldur tilveru okkar allra,“ sagði Katrín. Hún segir að stjórnvöld horfi nú til næstu vikna og mánaða með það aðgerðaplan sem nú er kynnt. „Þær efnahagslegu aðgerðir sem við ráðumst strax í felast í að verja afkomu fólks og fyrirtækja, vernda grunnstoðir samfélagsins, svo sem á sviði heilsugæslu, skóla og almannavarna og löggæslu, en um leið ætlum við að veita viðspyrnu til að komast sem best út úr tímabundnum þrengingum.“ Rakti hún þau frumvörp sem þingið hefur þegar afgreitt og felast í greiðslu launa fólks í sóttkví og laun vegna skerts starfshlutfalls. Síðartöldu lögin gilda út maímánuð en verða framlengd ef þarf. Þá sagði hún að Seðlabankinn hafi lækkað vexti og breytt bindiskyldu fjármálastofnana en þær breytingar miða að fjármálastofnanir geti veitt auknu súrefni út í fyrirtækin. Allt miðast við að verja störf og verður m.a. gert með því að fyrirtæki í rekstrarvanda geti fengið brúarlán. Þá verður sérstakur barnabótaauki greiddur út á vormánuðum og verður hann tekjutengdur en skattfrjáls. Heimild verður gefin út til að fólk geti tímabundið tekið út séreignasparnað. Loks rakti Katrín að opinberum framkvæmdum upp á 20 milljarða króna verði flýtt.

Stærstu efnahagsaðgerðir frá upphafi

Bjarni Benediktsson fjármálaráðherra rakti næst áhrif þessara aðgerða stjórnvalda og sagði þær án hliðstæðu að umfangi. Nefndi Bjarni að þjóðin stæði fyrir tvíþættum vanda, það er efnahagsvanda og heilbrigðisvá. „Okkar hlutverk er að koma með aðgerðir sem verja störf og tryggi afkomu heimilanna. Það eru margir sem hafa miklar áhyggjur. Okkar mat er að betra sé að gera meira en of lítið. Aðgerðirnar sem við nú kynnum er ætlaðar til að létta áhyggjum af fólki og við viljum huga að heilsu og framfærslugetu fjölskyldna í landinu,“ sagði Bjarni.

Fram kom í kynningu fjármálaráðherra að aðgerðir stjórnvalda muni veita öflugt mótvægi við efnahagsáhrif vegna Covid-19. „Þær miða fyrst og fremst að því að verja störf og auðvelda heimilum og fyrirtækjum að takast á við það tímabundna tekjutap sem þau kunna að verða fyrir. Í ljósi minnkandi umsvifa munu stjórnvöld í krafti hlutastarfaleiðarinnar greiða allt að 75% launa starfsfólks sem lækkar í starfshlutfalli, að hámarki 700 þúsund kr., og gera þannig launafólki og atvinnurekendum kleift að halda ráðningarsambandi. Úrræðið gildir næstu tvo og hálfan mánuð en reynslan af úrræðinu verður endurmetin í maí nk. Fyrirtækjum verður gefinn kostur á að fresta greiðslum opinberra gjalda til næsta árs til að bæta lausafjárstöðu í atvinnurekstri og gistináttaskattur verður afnuminn til ársloka 2021. Útlánasvigrúm verður aukið með lækkun bankaskatts og ríkisábyrgð á lánum til lífvænlegra fyrirtækja, sem er ætlað að auðvelda þeim að standa í skilum, sérstaklega vegna launagreiðslna. Með því að hjálpa fyrirtækjum að standa í skilum og viðhalda ráðningarsambandi launafólks og vinnuveitenda má stytta þann tíma sem fyrirtæki þurfa til að ná viðspyrnu á ný.“

Aðgerðir í þágu heimilanna

Fram kom í máli ráðherranna að afkoma heimilanna er í brennidepli aðgerðanna. Þegar hafa verið tryggðar greiðslur til fólks í sóttkví sem er grundvallaratriði til að hjálpa fólki við að taka ábyrgar ákvarðanir til að draga úr útbreiðslu veirunnar. Hlutastarfaleiðinni er ætlað að verja störf og afkomu fólks við þrengingar á vinnumarkaði. Einnig verður veitt heimild til að taka út séreignarsparnað að hámarki 800 þúsund krónu á mánuði í 15 mánuði og endurgreiðslur vegna viðhaldsvinnu við heimili og frístundahúsnæði hækkaðar úr 60% í 100%. Að auki verður endurgreiðsluúrræðið útvíkkað til heimilisþjónustu og tekin upp ný heimild fyrir þriðja geirann svokallaða, sem nær m.a. til almannaheilla- og íþróttafélaga, til endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu fólks við byggingaframkvæmdir á þeirra vegum. Loks verður greiddur út sérstakur barnabótaauki 1. júní 2020 með öllum börnum undir 18 ára aldri. Foreldrar með lægri meðaltekjur en 927 þús. kr. á mánuði árið 2019 fá 40 þús. kr. á hvert barn og aðrir 20 þús kr.

Fjárfestingaátak

Farið verður í sérstakt 20 milljarða króna fjárfestingarátak árið 2020, þar sem hið opinbera og félög þess setja aukinn kraft í samgöngubætur, fasteignaframkvæmdir og upplýsingatækni, auk þess sem framlög verða aukin í vísinda- og nýsköpunarsjóði. Fram kom á fundi ráðherranna að inntak þess átaks verði nánar kynnt innan skamms.

Efnahagsváin langlífari en heilbrigðisváin

Sigurður Ingi Jóhannsson samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra mælti síðastur af ráðherrunum þremur. Hann reyndi að stappa stálinu í landsmenn. „Við stöndum öll saman. Vissulega er þetta heilbrigðisvá, en við munum komast hraðar í gegnum þetta en margar aðrar þjóðir. Ennþá erum við ekki komin ofarlega í brekkuna sem bíður okkar, en okkur ber að sýna strax ákveðið frumkvæði með því að bregðast við þeirri efnahagsvá sem við sjáum fyrir okkur meðal annars vegna viðbragða annarra landa. Efnahagsváin verður langvinnari en sú heilbrigðislega. Heimurinn verður ekki á sama rófi og áður og þessi veira og afleiðingar hennar mun breyta mörgu í samskiptum þjóða. Okkar hlutverk nú er því að búa til verkefni, skapa ný störf. Sveitarfélög munu auk þess bregðast við og fresta greiðslu fasteignagjalda. Allir taka höndum saman, en okkar fyrstu viðbrögð eru að skapa grundvöll til að fyrirtæki og heimili taki réttar ákvarðanir í ljósi aðstæðna og þessara breytinga,“ sagði Sigurður Ingi Jóhannsson í ávarpi sínu.

Í lok blaðamannafundar ráðherranna í gær fór Björn Brynjólfur hagfræðingur Ríkisstjórnarinnar yfir umfang þeirra aðgerða sem stjórnvöld hafa nú þegar ákveðið að ráðast í. Eins og fyrr segir munu þær kosta Ríkissjóð 230 milljarða króna, sem er áætlað að sé 7,8% af landsframleiðslunni.

Stjórnvöld kynntu aðgerðaáætlun vegna kórónaveirunnar