Starfshópur undir forystu Frosta Sigurjónssonar, sem félagsmálaráðherra skipaði í lok síðasta árs, hefur skilað tillögum sínum. Lagðar eru til fjórtán tillögur og breytingar á þeim úrræðum sem fyrir eru til að auðvelda ungu fólki og tekjulágum að komast inn á húsnæðismarkaðinn. Tillögur hópsins voru kynntar í húsakynnum Íbúðalánasjóðs í dag. Þær miða m.a. að því að auðvelda fyrrnefndum hópum að safna fyrir útborgun í íbúð og létta hjá þeim afborgunarbyrði lána.

Meðal tillagna starfshópsins eru tvær nýjar tegundir húsnæðislána; startlán og eiginfjárlán. Með startlánum myndi ríkið veita viðbótarlán með háum veðhlutföllum og hagstæðum vöxtum til afmarkaðra hópa sem eiga sérstaklega erfitt með að eignast húsnæði. Startlán verði háð því að um hagkvæmt húsnæði sé að ræða sem er í samræmi við þarfir lántaka. Tiltekinn hluti startlána gæti verið tengdur nýjum íbúðum til þess að auka framboð nýs, hagkvæms húsnæðis.

Með eiginfjárláni myndi ríkið veita lán sem geta numið 15-30% af kaupverði og eru án afborgana. Eiginfjárlán lækka bæði þröskuld útborgunar og greiðslugetu og gætu nýst t.d. þeim hópi sem ekki ræður við greiðslubyrði startlána. Eiginfjárlán verði afmörkuð við hagkvæmt húsnæði og hægt að nota þau til að skapa aukinn hvata til byggingar slíks húsnæðis. Höfuðstóll eiginfjárlána tekur breytingum með markaðsvirði íbúðarinnar. Lánið endurgreiðist við sölu íbúðar eða eftir 25 ár. Lántaki má greiða lánið upp fyrr á matsvirði eða í áföngum og hefur hvata til þess því eftir fimm ár reiknast hóflegir vextir á lánið.

Á meðal annarra tillagna er að tekjulágir geti fullnýtt skattfrjálsan húsnæðissparnað, að skilyrði um fyrstu kaup verði rýmkuð, að fresta megi afborgunum af námslánum LÍN um fimm ár, að vaxtabótum verði beint að tekjulægri hópum og að afsláttur af stimpilgjaldi við fyrstu kaup verði 200 þúsund kr. Um er að ræða fyrstu drög að tillögum en með fyrirvörum um nánari útfærslu, greiningu á kostnaði og áhrifum.

Þröskuldur enn of hár

Samkvæmt niðurstöðu starfshópsins er þröskuldur ungs fólks og tekjulágra inn á húsnæðismarkað enn of hár, þrátt fyrir aukinn kaupmátt og sögulega lága raunvexti. Íbúðaverð hefur hækkað umfram ráðstöfunartekjur sem gerir fólki erfiðara að safna fyrir kaupum á íbúð. Þá hafa ráðstöfunartekjur ungs fólks hækkað minna en annarra aldurshópa og verð lítilla íbúða, sem henta fyrstu kaupendum, hefur hækkað mest.

Stór hluti leigjenda vill komast í eigin íbúð en er í raun fastur á leigumarkaði. Hlutfall fólks sem býr í leiguhúsnæði er nú hærra en fyrir áratug síðan og hlutfall lágtekjufólks í þeim hópi hefur farið hækkandi. Langflestir leigjendur segjast myndu kjósa að búa í eigin húsnæði en vísbendingar eru um að það sé óyfirstíganlegur þröskuldur fyrir marga leigjendur að safna eigin fé til íbúðakaupa, meðal annars vegna mikillar hækkunar leiguverðs. Hlutfall fólks á þrítugsaldri sem býr í foreldrahúsum hefur einnig hækkað á undanförnum áratug. Meirihluti þeirra sem hafa keypt sína fyrstu íbúð á undanförnum árum hafa fengið til þess fjárhagslega aðstoð frá ættingjum eða vinum.

„Húsnæðismálin eru stórt velferðarmál. Sveiflur á húsnæðismarkaði undanfarinna ára hafa leitt til þess að hópur fólks hefur setið eftir og býr við minna húsnæðisöryggi en aðrir og þá sérstaklega ungt fólk og tekjulægri einstaklingar. Af þeirri ástæðu setti ég þessa vinnu af stað. Tillögurnar ríma vel við niðurstöður kjarasamninga. Ég ber þá von í brjósti að þær muni hafa mikla þýðingu fyrir þá hópa sem á þurfa að halda,“ sagði Ásmundur Einar þegar tillögur starfshópsins voru kynntar.

Tillögur til að auðvelda ungu fólki og tekjulágum að eignast húsnæði