Allt frá árinu 2004 ferðaðist Sigurður Sigurðarson dýralæknir um landið, leitaði heimilda og merkti staði þar sem þekktar miltisbrandsgrafir er að finna. Þetta eru staðir sem dýr sem drápust úr miltisbrandi voru grafin. Sýkillinn sem veldur miltisbrandi myndar dvalargró og getur í aldir lifað í jörðinni og þannig valdið nýju smiti komist hann upp á yfirborðið löngu síðar. Verkefnið Sigurðar var unnið á vegum Matvælastofnunar og var ítarlega kynnt hér í Skessuhorni um svipað leiti og heimildavinna hans var að hefjast. Sjálfur bjó Sigurður yfir mikilli þekkingu frá starfi sínu sem dýralæknir og um tíma yfirdýralæknir og sá gilda ástæðu til að varðveita þessar heimildir eins og best yrði á kosið. Sigurður segir að þegar verkefnið hófst árið 2004 hafi um 40 þekktir militisbrandsstaðir verið skráðir á landinu en nú séu jarðirnar 124, þar af 20 hér á Vesturlandi, og merktar grafir í heild eru 152.

Talið er að miltisbrandsveikinnar hafi fyrst orðið vart hér á landi 1873 en hingað barst hún með sýktum innfluttum nautshúðum frá Englandi. Veikinnar varð síðast vart í Borgarfirði árið 1952, en hún kom upp á Vatnsleysuströnd 2004 eftir að jarðvegsrof af ágangi sjávar opnaði gröf sýktra dýra. Beinin voru brennd á staðnum og mikils viðbúnaðar gætt. Við merkingu Sigurður á þekktum miltisbrandsgröfum notaði hann hvítan staur, um hálfs metra háan og bókstafurinn „A“ er notaður til auðkennis að um miltisbrandsgröf sé að ræða. Síðan ertu tölur við bókstafinn, hér á Vesturlandi og á Vestfjörðum eru þær frá 101-200. Athygli umráðamanna jarða er vakin á því að vakta þarf að hross og annar búfénaður felli ekki staurana þar sem þeim hefur verið komið fyrir á þekktum gröfum.

Lífsseigur sjúkdómur

Miltisbrandur er afar lífsseigur bakteríusjúkdómur sem sýkill að nafni Bacillus anthracis veldur. Það eru einkum grasbítandi dýr sem taka sjúkdóminn en menn geta þó sýkst af honum og getur hann hæglega verið banvænn, einkum ef bakterían kemst í opið sár. Síðast er vitað til að maður hafi sýkst af miltisbrandi fyrir miðja síðustu öld en hann tókst að lækna og viðkomandi varð reyndar manna elstur. Það sem gerir miltisbrandinn lífsseigari en aðrar bakteríur er að sýkillinn getur myndað dvalargró eða spora. Þeir geta síðan lifað áratugum og öldum saman í jarðvegi. Sigurður segir að þekkt sé frá Englandi að sýkillinn hafi fundist í jarðvegi 500 árum eftir að urðað hafði verið yfir hann, en það mun hafa verið á sjúkrahúsi sem jafnað hafði verið við jörðu eftir að miltisbrandsfaraldur kom þar upp.

Viðbrögð skulu vera fumlaus

Nauðsynlegt er að landeigendur, bændur, allir eigendur dýra, umráðamenn lands og einnig þeir aðilar sem koma að hvers kyns framkvæmdum og jarðraski í sambandi við t.d. byggingarframkvæmdir, skurðgröft eða vegagerð, séu meðvitaðir um hættuna sem getur fylgt því að raska jörð á þekktum stöðum miltisbrands. Skipulagssvið Borgarbyggðar vekur til að mynda máls á þessu þar sem innan sveitarfélagsins er nokkrar þekktar miltisbrandsgrafir að finna. Að sögn Sigurðar dýralæknis skulu viðbrögð, ef upp koma bein eða dýraleifar við framkvæmdir, vera í fyrsta lagi að stöðva framkvæmdir tafarlaust, kalla þvínæst til dýralækni eða lækni til að fá faglegt mat á smithættu og fela í kjölfarið lögreglu að vakta staðinn svo að skepnur, börn eða aðrir komist ekki að honum þar til smithættu hefur verið eytt í eldi, þ.e. hið grunaða flutt burtu til brennslu eða brennt á staðnum.

Merking og hnitsetning miltisbrandstilfella