Guðrún Katrín Jóhannesdóttir félagsfræðingur og Lovísa María Emilsdóttir félagsráðgjafi verða með námskeið um skjá- og tölvunotkun barna í Grunnskóla Snæfellsbæjar þriðjudaginn 2. október næstkomandi. Á námskeiðinu verður foreldrum kennt hvernig þeir geti stuðlað að heilbrigðri umgengni barna sinna við skjái og tölvur. „Tölvur eru alls staðar í kringum okkur,“ bendir Guðrún Katrín á og bætir við að það sé ekki undarlegt að krakkar, jafnt sem fullorðnir, séu uppteknir af skjáum. „Það er samt ekki nauðsynlegt fyrir krakka að vera á samfélagsmiðlum eða spila tölvuleiki,“ segir hún.

Margt jákvætt við tölvunotkun

„Það er rosalega erfitt að ætla að halda börnum algjörlega frá tölvum og skjáum, en við þurfum að kenna þeim að meðhöndla þessa tækni rétt,“ segir Guðrún Katrín. Skjá- og tölvufíkn var nýlega skilgreind sem eitt af heilsufarslegum vandamálum framtíðarinnar af Alþjóða heilbrigðisstofnuninni. „En það er ekki þar með sagt að börn eigi að hætta að nota tölvur. Netið býður upp á ótrúlega marga möguleika, eins og að læra tungumál, það er hægt að „gúggla“ ótrúlega margt og tölvuleikir kenna útsjónarsemi. Það er hægt að fræðast um svo margt en á sama tíma leynast margar hættur.“

Sumir leikir eins og spilakassar

Guðrún Katrín segir að fjöldinn allur af tölvuleikjum sé gríðarlega ávanabindandi. Fjöldaþátttökuleikir, þar sem spilarar eru margir að spila saman í gegnum internetið, séu hvað mest ávanabindandi. „Foreldrar gera sér ekki alltaf grein fyrir þessu þegar þeir kaupa tölvuleik fyrir barnið sitt. Sumir leikir eru byggðir upp eins og spilakassar.“ Sömu leikir geti þó einnig haft jákvæðar afleiðingar, eins og fyrir börn sem standa höllum fæti félagslega. „Eins og krakkar sem ná ekki að falla inn í hópinn, en tengjast inn með þessu.“ Það sé þó engin ástæða fyrir barnið að vera í leiknum öllum stundum. „Ef krakkar eru í þessu alltaf, þá má alveg spyrja sig hvort það sé eðlilegt.“

Einkenni fíknar eru margþætt

Vandamál tengd tölvu- og skjáfíkn geta verið margþætt. „Ofnotkun getur haft alvarlegar afleiðingar í för með sér og foreldrar þurfa að vera vakandi fyrir einkennunum.“ Einkenni geti verið lúmsk eins og svefntruflanir og pirringur allt yfir í það að vera alvarlegri eins og félagsfælni, þunglyndi og kvíði. „Tölvufíkn getur líka haft í för með sér stoðkerfisvandamál, krakkar hætta að hirða um sig, hætta að baða sig og tannbursta sig. Þau hætta íþróttaiðkun sem þau hafa stundað og svo margt fleira.“

Foreldrar þurfa að vera meðvitaðir

Guðrún Katrín segir að grunnskólar hafi í vaxandi mæli haft samband við þær Lovísu til að koma og koma og halda námskeið fyrir foreldra. „Við viljum alls ekki tala gegn tölvunotkun, en þetta er eitthvað sem þarf að hafa stjórn á og það eru foreldrarnir sem þurfa að taka ábyrgð á því. Börn eiga ekki að hafa frjálst val þegar kemur að tölvunotkun. Það er líka hollt að láta börnum leiðast smá, það er allt í lagi og stuðlar að skapandi hugsun hjá þeim,“ segir Guðrún Katrín. Hún tekur dæmi um grunnskóla sem hefur gengið hvað lengst í að tæknivæða skólastarfið. Börn fengu þar afhenta spjaldtölvu í skólanum; „og eftir það fór tilkynningum til barnaverndarnefndar vegna tölvufíknar að fjölga. Foreldrar og aðrir uppalendur þurfa að átta sig á því hvað það er að gera þegar það réttir börnunum sínum tölvu eða skjá,“ segir Guðrún Katrín.

Foreldrar þurfi að vera meðvitaðir um skjá- og tölvunotkun barna sinna