Nú í haust hófst í fyrsta sinn í Grunnskólanum í Borgarnesi kennsla í slökun og vellíðan. Er það Elín Matthildur Kristinsdóttir sem hefur umsjón með kennslunni. Fyrirkomulag kennslunnar er þannig að allir árgangar skólans hafa aðgang að slökun einn tíma á viku. „Í upphafi er kynningartími og þá koma nemendur í litlum hópum, ekki fleiri en fimm í senn. Þar kynni ég fyrir þeim jóga og svo leggjast þau á dýnu, breiða teppi yfir sig ef þau vilja og hefja slökunina. Þau læra djúpöndun til að losa spennu og athyglisöndun til að hvíla hugann. ég segi þeim frá áhrifum slökunar á hugann og jafnframt hvaða áhrif stress, kvíði og vanlíðan hefur á hann,“ segir Elín í samtali við Skessuhorn. „Þegar allir nemendur bekkjarins hafa sótt kynningartíma hafa þeir val um að koma í slökun á tíma síns bekkjar og þá koma þau fleiri í einu. Ekkert eitt hentar öllum og því þurfum við að taka tillit til þess ef nemendur vilja ekki koma. Þeir fá ósköp lítið úr því að vera settir í slökun gegn vilja sínum,“ segir Elín brosandi og bætir við: „En þegar nemendur sjá jákvæða upplifun þeirra sem velja að taka þátt aukast líkurnar á að þeir ákveði sjálfir að prófa að fara aftur. Um leið aukast líkur á því að þeir fái það út úr slökunnni sem við vonumst eftir, sem er aukin vellíðan. Markmiðið er að krakkarnir geti notað sér það sem þau læra hér til að auka eigin vellíðan, ekki bara í skólanum heldur almennt í sínu daglega lífi,“ segir hún og leggur áherslu á að slökunin og vellíðunarstundirnar séu ætlaðar öllum, ekki aðeins þeim sem búa við vanlíðan. „Okkur getur nefnilega öllum liðið betur, sama hvernig okkur líður fyrir.“

Góð líðan forsenda náms

Elín hefur starfað sem deildarstjóri sérkennslu undanfarin ár, fyrst í Stykkishólmi en síðan í Borgarnesi. „Í því starfi hef ég orðið vör við talsverða aukningu á vanlíðan, kvíða og þunglyndi nemenda. Vanlíðan vindur upp á sig og hefur meðal annars þau áhrif að það verður erfiðara að sinna náminu, svo úr verður námsvandi. Góð líðan er því forsenda þess að nám geti átt sér stað,“ segir hún. „Fyrir nokkrum árum vorum við Signý Óskarsdóttir, þáverandi skólastjóri Grunnskólans í Borgarnesi, að ræða hvernig við gætum stuðlað að betri líðan nemenda okkar. Við deilum meðal annars áhuga á núvitundarhugleiðslu og jóga og ég sagði við hana að ég sæi fyrir mér að nota einhvern þess háttar vinkil sem hluta af úrræði til að bæta líðan nemenda. Signý sagðist vilja að slíkt hefði mun meira vægi innan skólakerfisins en sem hluta af sérkennsluúrræði. Það þyrfti hreinlega að vera sér kennari sem sæi um þetta, færi inn í alla bekki og kynnti fyrir nemendum þannig að allir ættu þeir kost á að nýta sér það. Helst þyrfti þetta að vera í boði fyrir starfsfólk líka. Mér fannst hún ansi stórhuga, þó svo að ég væri sammála henni, en ég sá ekki fyrir mér hvernig þetta gæti verið gerlegt,“ segir Elín en bætir því við að þarna hafi ákveðnu fræi verið sáð. „Þegar ég fór í námsleyfi síðasta vetur ákvað ég að sökkva mér ofan í velferðarfræðin og valdi mér fræðasvið sem kallast jákvæð sálfræði. Út frá þeim fræðum vann ég meistaraverkefni mitt sem fjallar einmitt um innleiðingu jákvæðrar sálfræði í daglegt skólastarf. Þetta meistaraverkefni er ég í raun að prufukeyra í vetur í Grunnskólanum í Borgarnesi. Skólastjórnendur hér voru tilbúnir að gefa mér svigrúm til að prófa þessa leið, höfðu trú á henni og einnig nýtur þetta fulls stuðnings fræðslustjóra. Það er ég afskaplega þakklát fyrir og gott að finna hve margir hafa trú á verkefninu,“ segir hún.

Vellíðan skiptir máli

Valfög í vellíðan eru í boði á mið- og unglingastigi Grunnskólans í Borgarnesi. Koma nemendur þá vikulega í lengri tíma í senn. Í þeim tímum er farið dýpra í slökunina og fræðin á bakvið hana, núvitund og hugleiðslu ásamt því að gera meira jóga. Í brautavali á unglingastigi, sem samanstendur af nokkrum mismunandi námskeiðum á hverri braut, er fræðslupakki um velferð og vellíðan skyldufag á öllum brautum. „Það er eini hlutinn af þessu verkefni sem fer fram í hefðbundinni skólastofu þar sem skrifleg sjálfsskoðunarverkefni sem stuðla að aukinni þrautseigju eru unnin,“ segir Elín. Einnig er í boði að sækja um einstaklingsvinnu í vellíðan með börnum. Þá er kastljósinu beint að sjálfseflingu, rætt um styrkleika, það sem gengur vel og hvað viðkomandi eru þakklátir fyrir. Síðast en ekki síst eru opnir tímar bæði fyrir skóla og í hádeginu fyrir nemendur á mið- og unglingastigi. Starfsfólki er sömuleiðis velkomið að taka þátt í þeim tímum, en einnig eru sér tímar fyrir starfsfólk í lok dags. „Í tímunum fyrir skóla og í hádeginu nýta nemdendur sér þá öndunartækni sem þeir hafa lært til að láta sér líða vel, eða slaka á með sínum eigin aðferðum. Eina reglan í vellíðunarstofunni er að þar inni er ró og friður. Þeir sem koma inn koma þangað í rólegheitum, finna sér lausa dýnu og slaka á. Engir símar eða spjall. Bara hver og einn með sjálfum sér,“ segir Elín. „Ekki hentar öllum að liggja við slökun og því er einnig í boði þegar nemendur koma í opinn tíma að sitja við borð og lita í mandölulitabók, skoða styrkleikaspjöld eða draga falleg skilaboð til að hafa með sér inn í daginn,“ bætir hún við.

Mikið er lagt upp úr því að skapa notalegt og afslappað andrúmsloft í vellíðunarstofunni. Kom Elín með ýmsa hluti að heiman til að ná því fram. „Á sama tíma er ég að skapa sjálfri mér notalega vinnuaðstöðu. Það er eitt sem við þyrftum flest að huga betur að, bæði börn og fullorðnir; að gera vinnuumhverfið okkar þannig að okkur líði vel. Þar verjum við stórum hluta dagsins og það skiptir svo miklu máli að við látum okkur líða vel.“

Það sem koma skal

Aðspurð segir hún verkefnið fara vel af stað og viðtökurnar séu afar góðar, þó stutt sé liðið á haustönnina. „Þetta fer mjög vel af stað. Þó svo að ég hafi frá upphafi haft tröllatrú á að þetta hefði jákvæð og góð áhrif þá eru viðbrögðin eiginlega vonum framar. Tímarnir hafa nýst mjög vel og í flestum bekkjum er stór meirihluti nemenda sem velur að fara í slökun, í sumum árgöngum mæta allir,“ segir Elín. „Viðbrögðin hafa því aðeins verið jákvæð og vakið athygli út fyrir veggi skólans. Við höfum frétt af því að kallað hafi verið eftir því af foreldrum og kennurum í öðrum skólum að eitthvað svipað verði tekið upp. Ég vona að svo verði því ég held að þetta sé það sem koma skal. Það er vel gerlegt að taka upp svipað fyrirkomulag í öðrum skólum, nóg er til af efni í vellíðunarfræðunum. Það eina sem þarf er vilji, rými og einhver áhugasamur til að stýra verkefninu,“ segir Elín og vonast til þess að þetta verði senn tekið upp í fleiri skólum. „Ég vona það því ég tel okkur þurfa á þessu að halda. Bæði börn og fullorðnir búa orðið við mikið áreiti. Með því að ná að slaka á og auka vellíðan erum við betur í stakk búin að takast á við daglegt líf,“ segir hún. „Lengi hefur verið kallað eftir einhverju inn í skólakerfið til að auka vellíðan nemenda. Flestir eru sammála um að það þurfi að gera betur í ýmsu sem snýr að andlegri heilsu og fyrirbyggjandi aðgerðum. Þetta er tilraun til að svara því kalli. Fólk er sammála um hvað þarf að gera en það hefur reynst snúnara að finna út hvernig. Ég held að kúnstin sé að flétta vellíðun og slökun inn í þann strúktúr sem fyrir er í skólakerfinu,“ segir Elín Matthildur að endingu.

Styrkleikaspjöld sem nemendur geta skoðað. Á þeim eru leiðbeiningar og ráð um hvernig má efla þennan styrkleika hjá hverjum og einum. Hér bendir Elín á styrkleikaspjald sem segir frá þrautseigju, eða „resilience“ eins og það heitir á spjaldinu sem er á ensku. Það er að hennar sögn einn mikilvægasti styrkleikinn, sem hjálpar fólki að takast á við áföll og það sem kemur upp á í lífinu.

Grunnskólabörn í Borgarnesi læra slökun og vellíðan