Byggðarráð Borgarbyggðar hefur á tveimur fundum að undanförnu fjallað um safnamál í sveitarfélaginu. Fundargerðir hafa verið fremur óljósar um þetta og því leitaði Skessuhorn til Geirlaugar Jóhannsdóttir formanns byggðarráðs um nánari upplýsingar, en ráðið fer jafnframt með safnamál samkvæmt skipuriti sveitarfélagsins. „Þetta mál er á frumstigi hjá okkur, en gengur út á að ráðinn verði óháður fagaðili í safnamálum til að leggja fram tillögur að framtíðarskipan safnamála í héraði. Sú vinna verður jafnframt liður í endurskoðun menningarstefnu Borgarbyggðar. Við viljum láta skoða hvort og þá hvernig nýta megi betur það húsnæði sem sveitarfélagið á og rekur fyrir fjölþætta menningar- og safnastarfsemi. Þar er einkum stefnt að því að bæta nýtingu mennta- og menningarhússins Hjálmakletts sem staðsett er í hjarta hins nýja miðbæjar Borgarness,“ segir Geirlaug í samtali við Skessuhorn. Meðal hugmynda sem skoðaðar verða er að færa söfn sem nú eru í Safnahúsi Borgarfjarðar við Bjarnarbraut 6 í Hjálmaklett og jafnvel einnig að auka samstarf við Landbúnaðarsafnið á Hvanneyri. Starfsfólk Safnahúss Borgarfjarðar hefur í minnisblaði sem sent hefur verið sveitarstjórn varað við róttækum breytingum og telur þessar hugmyndir stefna í hættu því starfi sem þar hefur verið unnið á liðnum árum.

Hægt að bæta nýtingu hússins

Geirlaug Jóhannsdóttir segir að Hjálmaklettur hýsi m.a. Menntaskóla Borgarfjarðar og gegni húsið sem slíkt mikilvægu hlutverki í menntastarfi í samfélaginu. „Hjálmaklettur er gríðarstór bygging. Í húsinu, sem alfarið er í eigu sveitarfélagsins, er því umtalsvert vannýtt rými, einkum í kjallara. Þar eru um 350 fm salir sem nýta mætti betur undir hvers kyns starfsemi eða geymslur. Húsið býður einnig upp á ýmis rými til sýninga- og ráðstefnuhalds. Það að fá óháðan fagaðila til liðs við sveitarstjórn er liður í að endurskoða menningarstefnu Borgarbyggðar sem unnin var fyrst árið 2007. Þessi vinna við framtíðarskipan safnamála ætti engum að koma á óvart,“ segir Geirlaug; „því á síðasta ári var settur á laggirnar vinnuhópur til að koma með tillögur að framtíðarnýtingu mennta- og menningarhússins Hjálmakletts. Hópurinn benti á að hægt væri að bæta nýtingu hússins með því að flytja bóksafnið þangað og taldi það geta rúmast á jarðhæð hússins. Flutningnum fylgja ýmsir kostir sem tíundaðir voru í skýrslu vinnuhópsins, svo sem að Hjálmaklettur yrði meira miðsvæðis og þannig yrði safnið betur sýnilegt fyrir íbúum og nær almennri þjónustu en Safnahúsið við Bjarnarbraut. Einnig yrði betri aðstaða fyrir nemendur Menntaskóla Borgarfjarðar að sækja sér heimildir vegna verkefnavinnu, betri lesaðstaða yrði fyrir gesti, minna viðhald á húsnæði og möguleiki á lengri opnunartíma svo eitthvað sé nefnt.“ Geirlaug segir enga ákvörðun hafa verið tekna um sölu á Safnahúsinu við Bjarnarbraut, en gera má ráð fyrir að söluverð þess gæti verið 200-300 milljónir króna.

Tækifæri í auknum fjölda ferðafólks

Formaður byggðarráðs segir að vissulega megi einnig nefna ókosti við flutning bókasafnsins í Hjálmaklett, svo sem að starfsmannakostnaður gæti aukist samhliða lengri opnun safnanna og breyttri starfsemi. Árið 2007 var að störfum vinnuhópur á vegum Borgarbyggðar um framtíð Safnahúss. Hann lagði til að húsnæði safnanna yrði selt og fjárfest yrði í nýju húsnæði sem næst miðbæ Borgarness. „Nú tíu árum síðar er það húsnæði fyrir hendi í miðbænum með Hjálmakletti. Miðbærinn í Borgarnesi er að styrkjast sem slíkur með uppbyggingu íbúðarhúsnæðis, hótels auk verslunar- og þjónustuhúsnæðis ská á móti Hjálmakletti. Ég minni á að bókasöfn í fjölmörgum sveitarfélögum eru miðsvæðis, svo sem á Akranesi, í Hafnarfirði, á Seltjarnarnesi, Dalvík og við vitum að aðsókn að t.d. bókasafninu á Dalvík jókst við flutning og samstarf margra í sama húsi. Á Dalvík er talandi dæmi um hvernig bæta mátti menningarstarf með auknu samstarfi.“

Geirlaug segir ánægjulegt að fylgjast með því öfluga safnastarfi sem byggst hefur upp í Landbúnaðarsafni Íslands á Hvanneyri. „Ef til vill mætti auka samstarf byggðasafns og náttúrugripasafns við safnið á Hvanneyri. Sömuleiðis er ánægjulegt að sjá hversu mikil aðsókn er að sýningum Landnámsseturs Íslands í Borgarnesi en aðeins lítill hluti þeirra gesta sem þangað koma sækja sýningar Safnahúss. Því má segja að aukinn straumur ferðamanna til landsins og aukin uppbygging í ferðaþjónustu á Vesturlandi skapi tækifæri í safna- og sýningastarfsemi sem mikilvægt er að rýna betur í. Við þurfum einfaldlega að sækja meiri fjármuni til borgandi gesta,“ segir Geirlaug.

Fullur vilji að halda starfseminni áfram

Hún tekur fram að almenn ánægja sé með þá þjónustu sem veitt er í Safnahúsi Borgarfjarðar og þá fjölþættu starfsemi sem þar er í dag. „Í Safnahúsi fer fram mikilvæg varðveisla safnmuna og skjala og er fullur vilji hjá sveitarstjórn að halda þeirri starfsemi áfram. Sveitarstjórn þarf hins vegar á hverjum tíma að vega og meta hvernig starfsemi þeirra stofnana sem sveitarfélagið rekur er best fyrir komið. Viðhald húsnæðis sveitarfélaga kallar á sífellt meiri fjármuni og því er mikilvægt að skoða reglulega hvort samnýta megi húsnæði í eigu sveitarfélagsins betur og þannig draga úr fjölda þeirra fermetra sem þarf að halda við og reka. Við megum ekki verða værukjær hvað þetta varðar þó fjárhagur sveitarfélagsins vænkist,“ segir Geirlaug. Aðspurð neitar Geirlaug því að þessar hugmyndir séu nú fram settar vegna fjárhagsstöðu sveitarfélagsins.

Starfsfólk leggst gegn breytingum

Starfsfólki Safnahúss Borgarfjarðar hafa verið kynntar þær hugmyndir að breytingum á húsnæðismálum safna sem hér hafa verið raktar. Í minnisblaði sem fimm starfsmenn Safnahúss sendu sveitarstjórn fyrir helgi kemur fram efasemdartónn um væntanlegar breytingar: „Okkur hefur verið tjáð að af ýmsum ástæðum gæti sveitarfélagið í náinni framtíð verið knúið til að selja húsnæði Safnahúss við Bjarnarbraut, sundra söfnunum og flytja þau annað. Skýrt hefur komið fram að ástæðan er ekki óánægja með starfsemina heldur komi þetta til vegna utanaðkomandi fjárhagsvanda sem steðjar að sveitarfélaginu.“ Þá segja starfsmenn það einlæga von þeirra að við ákvörðunina sem tekin verður að lokinni endurskoðun verði gæði safnastarfsins höfð í fyrirrúmi. Í minnisblaðinu leggst starfsfólkið í raun gegn sölu Safnahúss og telur að slík aðgerð myndi sundra söfnunum og gera að engu þá menningarstefnu sem í gildi er í sveitarfélaginu. Minnt er á að söfnin séu héraðseign og að margir hafi komið að uppbyggingu þeirra og velferð, bæði félagasamtök og einstaklingar. Þau eigi því djúpar rætur í héraðssálinni.

Leggja drög að endurskoðun menningarstefnu og breytingum á húsnæðismálum safna