Síðastliðinn fimmtudag kvað Hæstiréttur upp dóm í máli Kræsinga ehf., áður Gæðakokka, gegn Matvælstofnun. Þar er viðurkennd skaðabótaskylda Matvælastofnunar vegna tilkynningar sem birt var á heimasíðu stofnunarinnar 27. febrúar 2013 og varðaði framleiðslu fyrirtækisins í hinu þekkta kjötlokumáli. Matvælastofnun var jafnframt gert að greiða 900.000 krónur í málskostnað. Í frétt Matvælastofnunar á sínum tíma var þess getið að rannsókn hefði sýnt fram á að ekkert kjöt hefði fundist í nautaböku frá fyrirtækinu Gæðakokkum í Borgarnesi en nautabakan átti samkvæmt innihaldslýsingu að innihalda 30% nautahakk í fyllingu og að lambahakksbollur sama framleiðenda sem sagðar voru hafa innihaldið lamba- og nautakjöt hefðu eingöngu innihaldið lambakjöt.

Ólögmæt frétt

Í dómi Hæstaréttar segir að hvað sem líði heimildum Matvælastofnunar til að standa að rannsóknum á umræddum vörum hafi það verið á verksviði Heilbrigðiseftirlits Vesturlands að hafa eftirlit með framleiðslu og dreifingu á bökunum. Það hafi verið sami aðilinn, þ.e. Heilbrigðiseftirlit Vesturlands, sem hafi haft heimild til að birta niðurstöður úr slíku eftirliti. Matvælastofnun hafi því brostið heimild til að standa að birtingu fréttarinnar og hún hafi því verið ólögmæt. Afleiðingar af þessu voru meðal annars þær að viðskipti Gæðakokka hrundu, fyrirtækið hélt áfram starfsemi undir öðru nafni en hefur átt afar erfitt uppdráttar.

Í dómsorðum segir m.a.: „Þó að ekki verði fram hjá því litið að stefnandi bar ábyrgð á því að umræddar nautabökur innihéldu ekki nautakjöt í samræmi við innihaldslýsingu verður ekki talinn leika vafi á því að umrædd tilkynning stefnda hafi með beinum hætti haft alvarlegar afleiðingar fyrir stefnanda. Í skýrslu fyrirsvarsmanns stefnanda við aðalmeðferð kom fram að stefnandi hafi í framhaldi af aðgerðum stefnda orðið að segja upp nánast öllu starfsfólki, en hjá stefnanda hafi starfað níu starfsmenn fastráðnir, velta stefnanda hafi hrunið og ekki verið um annað að ræða en að skipta um nafn og byrja að nýju frá grunni. Stefnandi hefur því lögvarða hagsmuni af því að fá viðurkennda bótaskyldu stefnda og uppfyllt eru skilyrði fyrir skaðabótaskyldu.“

Að framansögðu má gera ráð fyrir því að skaðabætur sem fyrirtækið sækir til Matvælastofnunar muni hlaupa á hundruðum milljóna króna.

Eitt sýni ekki nægjanlegt

Þá segir í forsendum dóms Hæstaréttar að Matvælastofnun hafi borið að tryggja að rannsókn á vörum Gæðakokka yrði hagað í samræmi við meginreglur stjórnsýsluréttarins þar sem auk annars varð að gæta að því að rannsókn málsins væri fullnægjandi og þar með útilokað að um einstaka mistök eða óhappatilvik hafi verið að ræða. Jafnframt bar Matvælastofnun að gæta að meginreglu um meðalhóf við meðferð málsins en stofnuninni mátti vera ljóst hvaða afleiðingar það myndi hafa á starfsemi Gæðakokka að birta umrædda tilkynningu. Þá segir að hefði rannsókn á innihaldi einnar pakkningar af nautbökum ekki getað talist fullnægjandi grundvöllur þeirrar opinberu upplýsingamiðlunar um framleiðslu Gæðakokka sem átti sér stað í framhaldinu og hefði a.m.k. mátt gera þá kröfu að slík rannsókn yrði endurtekin með frekari sýnatöku áður en almenningi væri kynnt um að varan væri haldin þeim ágalla sem fullyrt var.

Hæstiréttur staðfestir kröfu um skaðabætur Gæðakokka gagnvart Matvælastofnun