Margar iðn- og verkgreinar hér á landi eru afar karllægustu og skortur er auk þess á fagmenntuðu fólki í ýmsum þeirra. Heildarfjöldi karlmanna sem lokið hafa sveinsprófi í löggildri iðngrein á Íslandi er 32.641. Heildarfjöldi kvenna er 5.151, eða innan við 16%. Nú hefur Tækniskólinn, í samstarfi við alla iðn- og verkmenntaskóla á landinu, ákveðið að standa fyrir átakinu „Kvennastarf“ sem vísar til orðróms um að starfsgreinar séu flokkaðar í kvennastörf og karlastörf. Á vefsíðu átaksins segir að kynferði eigi ekki að þurfa að hafa áhrif á námsval eða starfsvettvang. Hefðbundin verkaskipting kynjanna sé úrelt og eigi ekki lengur við í nútíma samfélagi. Slíkt má til sannsvegar færa. En til að breyta þessu þarf átak þar sem margir þurfa að koma við sögu. Til marks um kynjahalla í iðngreinum hér á landi má nefna sem dæmi að í pípulögnum hafi 1.159 einstaklingar lokið námi frá upphafi og þar af eru fjórar konur, eða 0,35%. Þetta hefur lítið breyst því í dag eru 55 manns við nám í pípulögnum og þar af er ein kona. Í til þess að gera nýjum iðngreinum er sviðað uppi á teningnum. Í forritun á tölvubraut í Tækniskólanum eru 260 manns við nám og þar af eru 8 stúlkur, eða 3% nemenda.

Burt með staðalímyndir

Hlutfall kynja er snöggtum skárra í nokkrum öðrum iðngreinum. Í matreiðslunámi eru til að mynda 87 nemendur á vorönn 2017 í MK og VMA. Þar af eru 23 konur eða um 35%. Meðal þeirra er ungur Snæfellingur, Lilja Hrund Jóhannsdóttir, frá Rifi. Hún stefnir á að ljúka námi í matreiðslu frá MK fyrir lok þessa árs. Lilja Hrund segir að henni líki matreiðslunámið vel en hún býr að góðum grunni því auk þess að hafa stundað námi í Fjölbrautaskóla Snæfellinga dreif hún sig í Hússtjórnarskólann á Hallormsstað áður en hún hóf hóf að nema kokkinn. „Þrátt fyrir að kokkurinn sé alveg eins fyrir okkur konurnar eins og karlana, þá er kynjahallinn mikill í náminu hjá okkur. Við erum til dæmis fimm stelpurnar af 25 sem erum á öðru ári í námi í MK. Þess vegna vil ég hvetja aðrar stelpur til að kynna sér þetta nám vel. Ekki hika við að innskrá sig í skólann eða í það iðnnám sem heillar þrátt fyrir allar staðalímyndir,“ segir hún.

Lilja Hrund segir að mjög algengt sé að fólk sem lokið hafi bóknámi í háskóla vendi sínu kvæði í kross og byrji iðnnám, sæki sér menntun þar sem augljós skortur er á starfsfólki. „Það er algengt að fólk fari í iðnnámið þegar það sér hversu mikil tækifæri felast í því. Við í skólanum stöndum núna saman að vitundarvakningu sem miðar að því að breyta þeirri staðalímynd í samfélaginu að allir verði að fara í bóknám. Það er ekki jafnvægi í þessu í þjóðfélaginu og því viljum við breyta. Það er skortur á iðnmenntuðu fólki en að sama skapi eru alltof margir í bóknámi þar sem atvinnumöguleikar eru jafnvel takmarkaðir.“

Getur vel hugsað sér að kokka á heimaslóðum

Lilja Hrund segir að hún hafi verið búin að prófa að vinna á veitingastað áður en hún innritaði sig í skólann. „Auk námsins í hússtjórnarskólanum vann ég um tíma á Hótel Hellissandi og á Hrauninu í Ólafsvík. Mér líkaði sú vinna vel. Eina sem truflaði mig áður en ég innritaði mig til náms var að matreiðslu fylgir óneitanlega mikil vaktavinna. Það er hins vegar eitthvað sem allir eiga að geta tekist á við. Svo skemmir ekki að launin eru býsna góð í mörgum þessara greina.“ Lilja Hrund er í verknámi sínu á Vox Hilton og segir stóran hóp matreiðslunema og kokka starfa þar, eða um tuttugu manns. „Við erum nokkrar stelpur í hópnum, erum í minnihluta, en hér eru vaktir tvískiptar og alltaf um fimmtán að störfum í einu.“ Aðspurð að lokum segir hún hreint ekki útilokað að hún ráði sig til starfa á æskuslóðunum. „Það kemur vel til greina. Fyrst ætla ég hins vegar að ljúka náminu, sé svo til,“ segir hún að lokum.

Sláandi kynjahalli í hinum ýmsu iðngreinum