Í gær hélt Félag aldraðra í Borgafjarðardölum fagnað í tilefni af 25 ára afmæli félagsins. Fjölmenni mætti í félagsheimilið Brún í Bæjarsveit, en þar hefur félagið haft starfsemi nánast frá upphafi. En ekki var einvörðungu um afmælifagnað að ræða því við sama tilefni afhenti félagið formlega Landmælingum Íslands örnefnaskráningu fyrir allar jarðir á félagssvæðinu. Söfnun og skráning örnefna hefur fylgt félaginu nær alla tíð frá stofnun þess, en ákveðið var fyrir 23 árum að félagið tæki það verkefni upp á sína arma að safna og skrá örnefni í sex hreppum í Borgarfirði norðan Skarðsheiðar auk Hvítársíðu og Þverárhlíðar í Mýrasýslu. Það var Magnús Guðmundsson forstjóri Landmælinga Íslands sem veitti gagnasafninu viðtöku, en með táknrænum hætti var honum afhent örnefnaskrá síðustu jarðarinnar sem safnað var upplýsingum um, en það er Vilmundarstaðir í Reykholtsdal. Nú eru örnefnin á félagssvæðinu, sem nær yfir átta hreppa, aðgengileg á vef Landmælinga, bæði á örnefnasjá og kortasjá.

Byggt á gögnum Ara Gíslasonar
Sveinn Hallgrímsson á Hvanneyri er nú formaður Félags aldraðra í Borgarfjarðardölum. Hann stýrði samkomunni í Brún en mest áhersla var í afmælinu lögð á kynningu örnefnaverkefnisins. Þorsteinn Þorsteinsson á Skálpastöðum var formaður örnefnanefndar nú síðustu árin og hefur lagt mikla vinnu í það, ásamt fleirum. Nefndin skilar nú af sér verkinu. Auk Þorsteins voru í nefndinni Davíð Pétursson og Ragnheiður Ásmundardóttir. Þorsteinn fór yfir hvernig verkefnið varð upphaflega til. Fram kom að það var hugmynd Magnúsar Kolbeinssonar í Stóra-Ási að félagið tæki að sér að yfirfara þær örnefnaskrár sem fyrir lágu árið 1993. Jón Þórisson í Reykholti hrinti verkefninu síðan í gang og starfaði mikið við það en eftir að hann féll frá tók Magnús Sigurðsson á Gilsbakka við keflinu. Magnús þykir hafa unnið mjög staðgóðar og nákvæmar lýsingar á örnefnum og staðháttum sem auðvelt er fyrir þá sem ekki eru staðkunnugir að nota sér til gagns. Allir eru þessir frumkvöðlar að verkefninu fallnir frá. Þegar félagið hóf þessa vinnu tók það til við að yfirfara skrár sem Ari Gíslason frá Fossum hafði unnið. Ari safnaði örnefnum um allt land, hóf þá vinnu árið 1939 og fór mjög víða um landið í þeim tilgangi. Fram kom í máli Þorsteins á Skálpastöðum að aldrei hefði neinn maður hér á landi unnið eins mikið við söfnun og skráningu örnefna og Ari Gíslason gerði. Gaman er því að viðstaddar afmælissamkomuna í gær voru ekkja Ara og dóttir.

Vistað á vef LMÍ
Fram kom að örnefnasöfnun Borgfirðinga hefur fengið viðurkenningar og hlotið athygli auk styrkja. Meðal annars hafa komið styrkir frá Menningarráði Vesturlands, Minningarsjóði Guðmundar og Ingibjargar frá Kirkjubóli, Þjóðhátíðarsjóði, Borgarbyggð og Arionbanka. Auk þess hafa Snorrastofa, Árnastofnun, Landmælingar og síðast en ekki síst íbúar í Borgarfirði lagt verkefninu lið.
Félag aldraðra gerði fljótlega samning við Landmælingar Íslands um skráningu og varðveislu örnefnanna. Ragnhildur Jónsdóttir í Ausu var fengin í vinnu við verkefnið og þannig hefur á síðustu árum tekist að ljúka skráningu allra þekktra örnefna á fyrrgreindu starfssvæði. Til marks um umfang örnefnaskráningar nefndi Þorsteinn á Skálpastöðum að 13.167 örnefnum hafi verið safnað í þessum átta hreppum í Borgarfirði, auk Hvítársíðu og Þverárhlíðar. 146 örnefni hafi ekki verið hægt að staðsetja, en 339 ný nöfn hefðu bæst við örnefnaskrána. Þorsteinn sagði að af einstaka jörðum hafi flest örnefni verið skráð í Kalmanstungu, eða 487 talsins. Á Gilsakka væru örnefnin 429 og á Húsafelli 253. Allar eiga þessar jarðir það sameiginlegt að vera landstórar og að sömu ættir hafi setið þær lengi. Þar byggi auk þess mikið skírleiksfólk.

Nánar í Skessuhorni í næstu viku

Eldri Borgfirðingar afhentu formlega örnefnaskráningu átta hreppa